II SA/Gd 65/26

Dnia 20 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 października 2025 roku, numer SKO Gd/2403/25 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 października 2025 r. nr SKO Gd/2403/25 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdańska z dnia 11 kwietnia 2025 r. nr 001983/ZZ/04/2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 14 grudnia 2018 r. nr 017133/SP/12/2018 z późniejszymi zmianami Prezydent Miasta Gdyni przyznał B. S. (dalej jako: "skarżąca" lub "wnioskodawczyni") na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2020 r. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad synem P. S., legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 14 listopada 2018 r. na okres do dnia 30 listopada 2021 r. Pismem z dnia 2 czerwca 2021 r. Prezydent Miasta Gdyni zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia daty uchylenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z powzięciem informacji o podjęciu przez P. S. zatrudnienia. W dniu 6 lipca 2021 r. skarżąca złożyła oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej, w którym wskazała, że syn wyprowadził się z domu w 2018 r., nie zna jego adresu, nie ma informacji o podjęciu przez niego zatrudnienia. W ramach sprawowanej nad nim opieki skarżąca robi zakupy, kupuje leki, finansuje naprawę samochodu. Całą dobę pozostaje w gotowości nad zdrowiem syna. Pismem z dnia 5 sierpnia 2021 r. Dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej nr 1 poinformował organ I instancji, że pracownik socjalny podjął kilkukrotnie nieskuteczne próby kontaktu telefonicznego oraz wejścia w środowisko w miejscu zamieszkania skarżącej. Wysłano również wezwanie do kontaktu – brak odpowiedzi. W piśmie złożonym w dniu 19 października 2021 r. skarżąca wyjaśniła, w uzupełnieniu oświadczenia z dnia 6 lipca 2021 r., że nie mieszka z synem, tylko i wyłącznie dlatego, że "Pani Doktor Orzecznik z ZUS w Gdańsku zasugerowała, czy mamy możliwość, żeby syn P. S. zamieszkał osobno". Zgodnie z relacją skarżącej, zdaniem lekarza w domu może być jakiś czynnik, który wyzwala chorobę (nerwicę natręctw), więc wyprowadzka syna była formą pomocy dla niego. Nadal jednak skarżąca opiekowała się synem, robiąc zakupy, jedzenie, pranie itd. Syn wyznaczał skarżącej godziny, kiedy mogła przyjść, za każdym razem inne, nigdy nie wiedziała o której godzinie będzie mogła przyjść i ile czasu zostać. Skarżąca nie wiedziała, że syn podjął zatrudnienie i zawarł związek małżeński. Całe oświadczenie złożone w dniu 6 lipca 2021 r. zostało podyktowane przez Panią Inspektor. W piśmie z dnia 23 czerwca 2022 r. skarżąca oświadczyła natomiast, że syn "do dnia dzisiejszego nie wyprowadził się z naszego domu i razem z nami pomieszkuje". W toku postępowania Prezydent Miasta Gdyni wystąpił z wnioskiem o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, celem ustalenia sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawnym. W odpowiedzi na powyższe zapytanie pracownik ośrodka pomocy społecznej poinformował, iż brak jest możliwości dokonania ustaleń w powyższym zakresie z uwagi na brak reakcji ze strony wnioskodawczyni pomimo kilkukrotnych prób kontaktu osobistego i pisemnego. Jednocześnie organ pomocy społecznej ustalił, że syn skarżącej w dniu 21 grudnia 2019 r. zawarł związek małżeński, a jego żona nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ani też nie ubiegała się o wydanie takiego orzeczenia. Prezydent Miasta Gdyni decyzją z dnia 7 lipca 2022 r. uchylił swoją decyzję z dnia 14 grudnia 2018 r. przyznającą skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 15 lutego 2023 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyrokiem z dnia 13 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 368/23 uchylił obie te decyzje i umorzył postępowanie wskazując, że zastosowana przez organ instytucja uchylenia decyzji przyznającej świadczenie, wynikająca z art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mogła mieć zastosowania w sytuacji, w której w dacie orzekania przez organ okres świadczeniowy już upłynął. Pismem z dnia 17 maja 2024 r. Prezydent Miasta Gdyni zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Decyzją z dnia 26 czerwca 2024 r. nr 004029/ZZ/06/2024 Prezydent Miasta Gdyni stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne na P. S. w okresie od 21 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. zostało przez skarżącą nienależnie pobrane i zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia za okres od 21 grudnia 2019 r. do 31 maja 2021 r. wraz z odsetkami. Decyzją z dnia 31 października 2024 r. nr SKO Gd/3986/24 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku uchyliło zaskarżoną odwołaniem decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 26 czerwca 2024 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazano, że skarżąca nienależnie pobrała świadczenie za okres co najmniej od dnia zawarcia związku małżeńskiego przez syna. Niemniej jednak w związku z podjęciem zatrudnienia przez niepełnosprawnego przed zawarciem związku małżeńskiego należy domniemywać, że w przedmiotowej sprawie zachodzi prawdopodobieństwo, iż wnioskodawczyni już wcześniej utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie sposób bowiem przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu opieki nad osobą niepełnosprawną, która podejmuje pracę zarobkową. Kolegium przy ponownym rozpatrywaniu sprawy nakazało uwzględnić moment podjęcia zatrudnienia przez syna skarżącej, przebieg zatrudnienia niepełnosprawnego, stanowisko pracy, okres zatrudnienia, wymiar czasu pracy, okres absencji spowodowany chorobą, zakres realizowanych obowiązków, czy wykonywane obowiązki wymagały zapewnienia specjalnych warunków lub wsparcia innych osób, czy praca była wykonywana w trybie zdalnym czy stacjonarnym, czy samodzielnie dojeżdżał do miejsca pracy, jak również przeprowadzenie wywiadu środowiskowego zarówno z niepełnosprawnym jak i jego ojcem celem ustalenia daty zmiany miejsca zamieszkania. Organ I instancji wystąpił do Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej nr 1 z wnioskiem o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego z W. S. (ojcem P. S.) i P. S. Wywiadu nie udało się przeprowadzić. Dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej nr 1 poinformował, że brak było kontaktu ze strony P. S. i W. S. Próby wejścia w środowisko podjęto w dniach 6 lutego i 11 lutego 2025 r. – nieskutecznie. W decyzji z 11 kwietnia 2025 r. nr 001983/ZZ/04/2025 Prezydent Miasta Gdyni orzekł: w punkcie I, że świadczenie pielęgnacyjne pobrane na P. S. w okresie od 1 listopada 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. oraz w okresie od 2 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r. przyznane na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni nr 017133/SP/12/2018 z późn. zmianami zostało przez B. S. nienależnie pobrane; w punkcie II, że uznaje B. S. za zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego przyznanego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni nr 017133/SP/12/2018 z późn. zmianami tj. świadczenia pielęgnacyjnego pobranego na P. S. w okresie od 1 listopada 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. oraz w okresie od 2 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 52.665,90 zł wraz z odsetkami ustawowym. W uzasadnieniu wskazano, że jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, P. S. pracował: od 2 stycznia 2019 r. do 1 kwietnia 2019 r. na stanowisku monter stoczniowy w pełnym wymiarze; od 2 kwietnia 2019 r. do 12 maja 2019 r. na stanowisku monter kadłubów okrętowych w pełnym wymiarze; od 13 maja 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. na stanowisku inspektor kontroli jakości w pełnym wymiarze. W ww. okresie korzystał z absencji chorobowej w dniu 6 lutego 2019 r. W okresie od 13 stycznia 2021 r. do 7 grudnia 2024 r. firma remontowa współpracowała z P. S. w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej "I.", a zakres świadczonych usług obejmował kontrolę w zakresie prac konserwacyjno-malarskich. Wszystkie prace były wykonywane samodzielnie w siedzibie firmy przy ul. S. [...] w G., a ich wykonywanie nie wymagało ze strony firmy zapewnienia specjalnych warunków ani dodatkowego wsparcia innych osób. P. S. do pracy dojeżdżał samodzielnie. W dniu 6 marca 2025 r. firma "P." Sp. z o.o. odpowiadając na wniosek z dnia 16 stycznia 2025 r. poinformowała, iż P. S. był zatrudniony na umowę o pracę w wymiarze całego etatu w okresie od 10 września 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. Podczas swojego zatrudnienia nie przebywał na absencji chorobowej. W zakres obowiązków wchodziło: ocena stanu technicznego kontenerów; nadzór nad sztauowaniem towarów w kontenerach; pobieranie próbek i przygotowywanie ich do badań; nadzór nad ważeniem wagonów i cystern na wagach pomostowych i elektronicznych; ocenę jakości towarów; ocenę jakości opakowań; ocenę czystości wagonów, ładowni, boksów; liczenie towarów drobnicowych; terminowe i prawidłowe opracowanie dokumentów pokontrolnych. Praca na stanowisku Kontroler Jakości i Ilości była wykonywana samodzielnie bez wsparcia innych osób w trybie stacjonarnym. Przedsiębiorca nie posiada wiedzy w jaki sposób niepełnosprawny dojeżdżał do pracy. Organ stwierdził, że jak wynika z powyższego, P.S. zatrudnienie podjął w pełnym wymiarze czasu na samodzielnym stanowisku. W obydwu przypadkach praca wymagała od syna wnioskodawczyni sprawności fizycznej i umiejętności technicznych i wykonywana była bez pomocy osób trzecich. Natomiast nie udało się ustalić daty zmiany miejsca zamieszkania P. S., ponieważ pracownik socjalny mimo kilku prób nie zastał nikogo w domu. W ocenie organu nie sposób mówić o opiece nad osobą, która: zamieszkuje oddzielnie, pracuje na samodzielnym stanowisku, następnie zakłada własną działalność gospodarczą oraz wchodzi w związek małżeński. Wnioskodawczyni oświadczyła, iż nie miała świadomości, że syn się ożenił co w sposób jednoznaczny potwierdza brak codziennego kontaktu, a tym samym brak sprawowania jakiejkolwiek opieki, który mógł wykluczać możliwość podjęcia pracy zarobkowej przez wnioskodawczyni. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do ww. świadczenia. Ponadto wnioskodawczyni zapoznała się z pouczeniem dotyczącym konieczności informowania organu o wszelkich zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne pouczono skarżącą o konieczności informowania organu o wszelkich zmianach, a zaniechanie tego obowiązku może skutkować żądaniem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli: osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca nie poinformowała o tego rodzaju okolicznościach, pomimo iż miała wiedzę o ciążącym obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych (co wynika z podpisanego wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego Część II Pouczenia i oświadczenia). Organ uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca była należycie pouczona o konieczności informowania organu o zmianie sytuacji mającej wpływ na pobieranie świadczeń rodzinnych. B. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym wskazała, że pouczenie stanowiło integralną część wniosku i została zobowiązana do jego podpisania przy okazji składania wniosku. W jej świadomości, aby móc skutecznie ubiegać się o świadczenie, musiała podpisać wszystkie wskazane przesz pracownika organu rubryki, nie mając świadomości, co podpisuje i działając w zaufaniu do pracownika organu. Pomimo podkreślenia i pogrubienia w treści pouczenia informacji o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia nie zostało jej wytłumaczone, o jakie konkretnie sytuacje (zmiany) chodzi. Organ nie ustalił, czy i kiedy skarżąca dowiedziała się o zawarciu związku małżeńskiego przez jej syna. Organ oparł się w tym względzie na domniemaniu, a nie dowodach. Jednocześnie stwierdziła, że brak wiedzy o ślubie syna nie jest równoznaczny z brakiem sprawowania nad nim opieki, tym bardziej, że syn mieszkał cały czas ze skarżącą i jego zachowania nie uległy zmianie. Syn nadal miał fobie związane z czystością, ustawianiem przedmiotów, jedzeniem czy dotykiem. Cierpiał na zaburzenia snu, wymioty i inne dolegliwości fizyczne. Dlatego też, gdy przebywał poza domem skarżąca była przekonana, że znajduje się w fazie remisji choroby i cieszyła się, że leczenie zmierza w pozytywnym kierunku. Nie były to jednak zachowania stałe i systematyczne, nie zauważyła, aby syn opuszczał dom i wracał do niego o regularnych porach dnia co mogłoby wskazywać na podjęcie przez niego stałej i powtarzającej się czynności jak np. świadczenie pracy w wymiarze 8 godzin dzienne. Dalej wskazała, że jej oświadczenie, iż opieka sprowadzała się do wykonywania zakupów i opłat za samochód, dotyczyło okresu bieżącego, a nie okresu od listopada 2018 r. do maja 2021 r. Przyznała, że od maja 2021 r. nie ma regularnego kontaktu z synem. Do tej pory syn nie wyjawił powodu zawarcia małżeństwa. Skarżąca nie ma wiedzy, czy było ono zawarte z miłości czy z innych przyczyn przy wykorzystaniu choroby syna przez osoby trzecie. Skarżąca wskazała, że nie zmuszała syna do relacji z nią, gdyż takie były zalecenia lekarza. Syn był wycofany i zamknięty w sobie, co nie zmieniało faktu, że wymagał stałej opieki. W wyniku wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 23 października 2025 r. nr SKO Gd/2403/25 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazano, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że syn skarżącej w dniu 21 grudnia 2019 r. zawarł związek małżeński, a jego żona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności ani nie ubiegała się o jego wydanie. W ocenie organu II instancji, przywołana w odwołaniu okoliczność braku wiedzy o tak istotnej okoliczności z życia niepełnosprawnego jakim jest ślub jednoznacznie przesądza, że wnioskodawczyni nie opiekowała się synem w stopniu uniemożliwiającym podjęcie pracy zarobkowej. Organ wyjaśnił, że zgodnie z wyjaśnieniami przekazanymi przez pracodawców Pana P. S. w okresie od dnia 1 listopada 2018 r. do dnia 9 grudnia 2018 r. oraz od dnia 2 stycznia 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. podjął on zatrudnienie w ich zakładach w ramach stosunku pracy oraz na podstawie umowy B2B. Określając moment ustania przesłanek uprawniających do pobierania świadczenia opiekuńczego organ I instancji wskazał na ww. daty. Organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ pomocy społecznej, zgodnie z którym zakres podejmowanych czynności na rzecz niepełnosprawnego nie wiązał się z koniecznością zaniechania podejmowania przez stronę postępowania zatrudnienia. Biorąc pod uwagę rozbieżność w składanych wyjaśnieniach, co do miejsca faktycznego zamieszkania syna skarżącej nie można wykluczyć, że oświadczenie, w którym zawarto pouczenie o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń zawierało prawdziwą informację o jego wyprowadzce w 2018 r. Natomiast fakt wyłącznie pomieszkiwania z rodzicami nie uprawnia do przyjęcia twierdzenia, że skarżąca sprawowała nad synem opiekę w stopniu uniemożliwiającym podjęcie jej pracy zarobkowej. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu Kolegium podniosło, że wbrew twierdzeniom strony została ona pouczona w sposób należyty o okolicznościach skutkujących ustaniem lub zawieszeniem prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymaniem wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Zasadność powyższego twierdzenia wynika między innymi z tego, że kierując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do przedmiotowego świadczenia. Ponadto skarżąca własnoręcznym podpisem potwierdziła fakt świadomości obowiązku notyfikowania organowi pomocy społecznej o wystąpieniu wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie zawarto pouczenie, zgodnie z którym beneficjent świadczenia jest zobowiązany poinformować organ I instancji o okolicznościach skutkujących ustaniem prawa do świadczenia rodzinnego oraz konsekwencjach naruszenia powyższego obowiązku. Dokonując oceny okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy należy odnotować, iż zarówno osoby uprawnione do świadczeń pielęgnacyjnych jak również osoby niebędące adresatami normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinni być świadomi, że przysługuje ono wyłącznie z tytułu rezygnacji z zatrudnionej spowodowanej koniecznością zapewnienia opieki osobie niepełnosprawnej w stopniu wykluczającym podjęcie aktywności zawodowej. Wbrew twierdzeniom skarżącej została ona w sposób prawidłowo pouczona, o obowiązkach wynikających z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić należy, że uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjne przysługuje wyłącznie osobie, która w danym momencie sprawuje opiekę nad osobą wymagającą pomocy. Okoliczność, że opieka taka była sprawowana w okresie wcześniejszym pozostaje bez wpływu na możliwość korzystania z takiej formy wsparcia w okresach, w których nie jest już ona sprawowana. Wszystkie wyżej przywołane okoliczności jednoznacznie wskazują, iż wnioskodawczyni świadomie nie powiadomiła organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o wystąpieniu okoliczności skutkujących utratą prawa do pobierania świadczenia opiekuńczego. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku wniosła B. S. zarzucając w niej organowi naruszenie prawa materialnego: - art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że samo wykonywanie aktywności zawodowej automatycznie wyklucza sprawowanie stałej opieki, bez analizy jej rzeczywistego zakresu i wpływu na opiekę, w sytuacji, kiedy w/w przepis nie wymienia podjęcia zatrudnienia wśród przesłanek negatywnych świadczenia pielęgnacyjnego. - art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez bezpodstawne uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, pomimo tego, że skarżąca nie działała w złej wierze, organ nie wykazał, aby praca wykonywana przez P. S. uniemożliwiała realne sprawowanie opieki przez skarżącą, a nadto pomimo faktu, iż skarżąca nie została należycie pouczona przez organ, co wyklucza uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i niewyjaśnienie przez organ w sposób należyty stanu faktycznego oraz wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o domniemania w miejsce dowodów; - art. 7a k.p.a. - poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony; - art. 80 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie przez organ oceny dowolnej, opartej na domniemaniach, wobec nie zgromadzenia wystarczających dowodów w sprawie; - art. 81 a §1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony; - art. 107 §3 k.p.a. poprzez niewykazanie w uzasadnieniu decyzji, które z faktów organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł. Mająca na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta Gdyni. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że nie została przez organ należycie pouczona, co uniemożliwia uznanie świadczenia za nienależycie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu. Pouczenia takiego nie zastępuje przytoczenie treści przepisów prawa ani też ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości "przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty". Organ udzielający pouczenia powinien wymienić całą enumeratywną listę przyczyn narażających na zwrot świadczenia, a ponadto sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych. Organ powinien w celu pouczenia posługiwać się odrębnym pismem. Nie jest właściwe zamieszczanie pouczenia o przesłankach zwrotu świadczenia nienależnego w uzasadnieniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia 20 maja 2026 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że organ podjął rozstrzygnięcie na podstawie niepełnego materiału dowodowego i powołała się na wyroki w sprawach I OSK 690/16, III SA/Kr 1023/20, II SA/Po 280/22. Jej zdaniem organ nie wykazał, że skarżąca wiedziała o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia i w tym zakresie powołała się na wyroki w sprawach I OSK 826/09, II SA/Gd 1164/24, III SA/Gd 145/18, II SA/Gd 172/23. W jej ocenie organy pominęły wpływ choroby psychicznej syna na relacje rodzinne i przepływ informacji. Syn nie przekazywał skarżącej informacji o swoim życiu prywatnym. Organ pominął brak chęci syna do relacji rodzinnych będącą wynikiem ciężkiej choroby. Organ oparł się na przypuszczeniach zamiast dowodach, przyjął, że "matka powinna wiedzieć", zamiast "wiedziała". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje. Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że decyzją Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 14 grudnia 2018 r. nr 017133/SP/12/2018 skarżącej przyznano na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity w dacie wydawania tej decyzji Dz.U. z 2017r., poz. 1952), zwanej dalej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem P. S. na okres od dnia 1 listopada 2018 r. do 30 listopada 2021 r. W wyniku postępowania przeprowadzonego w celu weryfikacji przyznanego stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane zostały kwestionowane w sprawie decyzje (I i II instancji), w których organy zgodnie uznały świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej na podstawie powyższej decyzji za okresy: od 1 listopada 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. oraz od 2 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r., za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 390), zwanej dalej ustawą lub u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W świetle powyższego warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest po pierwsze, wystąpienie w trakcie jego realizacji okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty oraz po drugie, pouczenie osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do ich pobierania. Odnosząc się najpierw do pierwszej ze wskazanych przesłanek, wskazać należy, że wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń oznacza de facto odpadnięcie jednej z przesłanek warunkujących ich nabycie. Z ustaleń organów wynika, że we wskazanych okresach czasu skarżąca nie sprawowała faktycznej opieki nad synem, który w okresach od dnia 1 listopada 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. oraz od 2 stycznia 2019 r. do 31 maja 2021 r. pracował na samodzielnych stanowiskach w pełnym wymiarze czasu pracy oraz od 2018 r. nie mieszkał ze skarżącą, nie zachodził więc związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad synem. Odpadła zatem pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jaką jest sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Nadto, syn skarżącej w dniu 21 grudnia 2019 r. wstąpił w związek małżeński, a jego żona nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaszła zatem negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. W ocenie Sądu stan faktyczny sprawy został przez organy ustalony prawidłowo. Po pierwsze, prawidłowe jest ustalenie, że P. S. nie mieszka ze skarżącą od 2018 roku. Takie oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności karnej złożyła skarżąca w dniu 6 lipca 20251 r. (k. 15 akt organu I instancji). Wskazała w nim, cyt. "Oświadczam, iż z synem P. S. nie mieszkam razem. Nie znam dokładnego adresu zamieszkania syna. Nie posiadam żadnych informacji na temat podjęcia pracy przez syna. Moja opieka nad synem w związku z jego niepełnosprawnością polega na tym, że kupuję zakupy, leki, finansuję naprawę samochodu. Moje spotkania z synem uzależnione są od jego potrzeb. Jestem całą dobę w gotowości nad zdrowiem syna. Syn mieszka oddzielnie od 2018 r. Oświadczam, że nie miałam świadomości, że nie wolno mi pobierać świadczenia pielęgnacyjnego w momencie gdy syn podejmie pracę. Tę informację uzyskałam w dniu 06.07.2021 r. od Pni Inspektor podczas składania w/w oświadczenia". W piśmie z dnia 12 października 2021 r. skarżąca wyjaśniła, że nie mieszka z synem nie dlatego, że nie chce, ale dlatego że według lekarza osobne zamieszkanie może pomóc synowi w walce z chorobą gdyż być może w domu jest jakiś czynnik, który ją wyzwala i powoduje ataki nerwicy natręctw. Podała również, że to, iż jej syn przy swojej chorobie pracuje, jest wymodlonym cudem i nikt się tego nie spodziewał. Nie wiedziała ani o fakcie podjęcia przez niego zatrudnienia, ani o tym, że syn wstąpił w związek małżeński. W piśmie z dnia 22 czerwca 2023 r. skarżąca oświadczyła z kolei, że syn do dnia dzisiejszego nie wyprowadził się z jej domu i razem z nią "pomieszkuje", korzysta ze wspólnej kuchni, pokoi, łazienki, posiłków, środków czystości, opieki. Były próby aby zamieszkał samodzielnie po około kilka godzin ale nie powiodły się. "Obecnie czynimy starania by syn nie mieszkał razem z nami i od jakiegoś czasu się to udaje". Jak wynika z powyższego, wyjaśnienia skarżącej co do tego, czy syn z nią mieszka, są wzajemnie sprzeczne, co samo w sobie podważa ich wiarygodność. Są one również sprzeczne z doświadczeniem życiowym i zasadami logicznego rozumowania, w zakresie, w jakim skarżąca twierdzi, że syn z nią mieszkając, pracował zawodowo i zawarł związek małżeński, a wydarzenia te w żaden sposób nie wpłynęły na jego funkcjonowanie przy matce. Wreszcie, nie zostały poparte materiałem dowodowym. Co istotne bowiem, skarżąca nie zgodziła się na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Na jego przeprowadzenie nie zgodzili się również ani P. S., ani jego ojciec W. S. Tymczasem zgodnie z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości; a zgodnie z art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639 ze zm.) rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Niniejsze postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem, o którym mowa w powyższym przepisie, tj. prowadzonym wobec osoby pobierającej świadczenie prowadzonym w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne – zasadniczym zatem dowodem w tym postępowaniu mogącym zweryfikować istniejące wątpliwości jest rodzinny wywiad środowiskowy. Wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych – a przez odesłanie zawarte w art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej – także w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych - niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia (i jej rodziną) lub pobierającą to świadczenie, szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Ponieważ zaś istotne ustalenia wywiadu pochodzą od strony, ich wiarygodność gwarantuje i wzmacnia wymóg jego podpisania. Są one bowiem obwarowane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń. Organ I instancji podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stosownie do wskazanych przepisów, jednak ani skarżąca, ani jej syn P. S., ani jego ojciec W. S., nie odpowiedzieli na kilkukrotnie podejmowane próby kontaktu ze strony pracownika socjalnego, co równoznaczne jest z odmową przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ma istotne skutki. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 4a tej ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia, nie można wprawdzie wprost zastosować sankcji z tego przepisu, nie oznacza to jednak, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącą pozostaje bez konsekwencji procesowych. Czynności wywiadu środowiskowego nie można bowiem zastąpić innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 502/21), a to oznacza, że odmawiając jego przeprowadzenia skarżąca pozbawiła się w istocie możliwości wykazania okoliczności, na które się powołuje, tj. sprawowania opieki nad synem w wymiarze wykluczającym możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. W tej sytuacji wszelkie jej twierdzenia o stanie zdrowia syna, relacjach w rodzinie, trudnościach komunikacyjnych, wspólnym zamieszkiwaniu - pozostają gołosłowne, nie zostały bowiem zweryfikowane przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania skarżącej w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025r., poz. 1691), zwanej dalej k.p.a., organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona. W tej sytuacji organ prawidłowo dał wiarę oświadczeniu skarżącej z 6 lipca 2021 r., że syn P. S. mieszka osobno od 2018 roku, skoro oświadczenie to złożone zostało pod rygorem odpowiedzialności karnej oraz jest ono prawdopodobne w świetle zasad doświadczenia życiowego, skoro P. S. co najmniej od września 2018 r. pracuje zawodowo w pełnym wymiarze na samodzielnych, odpowiedzialnych stanowiskach, a od grudnia 2019 r. jest żonaty. Skarżąca oprócz swoich gołosłownych i przeczących sobie twierdzeń nie przedstawiła żadnego dowodu na wspólne zamieszkiwanie z synem w okresie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego, przede wszystkim nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Organ ustalił też, że P. S.: - w okresie od 10 września do 9 grudnia 2018 r., zatrudniony był w firmie P. Sp. z o.o. na umowę o pracę w wymiarze całego etatu. Podczas swojego zatrudnienia nie przebywał na absencji chorobowej. W zakres obowiązków wchodziło: ocena stanu technicznego kontenerów; nadzór nad sztauowaniem towarów w kontenerach; pobieranie próbek i przygotowywanie ich do badań; nadzór nad ważeniem wagonów i cystern na wagach pomostowych i elektronicznych; ocena jakości towarów; ocena jakości opakowań; ocena czystości wagonów, ładowni, boksów; liczenie towarów drobnicowych; terminowe i prawidłowe opracowanie dokumentów pokontrolnych. Praca wykonywana była samodzielnie, bez wsparcia innych osób, stacjonarnie. - pracował w S.: od 2 stycznia 2019 r. do 1 kwietnia 2019 r. na stanowisku monter stoczniowy w pełnym wymiarze; od 2 kwietnia 2019 r. do 12 maja 2019 r. na stanowisku monter kadłubów okrętowych w pełnym wymiarze; od 13 maja 2019 r. do 31 grudnia 2020 r. na stanowisku inspektor kontroli jakości w pełnym wymiarze. W ww. okresie korzystał z absencji chorobowej w dniu 6 lutego 2019 r. - W okresie od 13 stycznia 2021 r. do 7 grudnia 2024 r. firma remontowa współpracowała z P. S. w ramach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej "I.", a zakres świadczonych usług obejmował kontrolę w zakresie prac konserwacyjno-malarskich. Wszystkie prace były wykonywane samodzielnie w siedzibie firmy przy ul. S. [...] w G., a ich wykonywanie nie wymagało ze strony firmy zapewnienia specjalnych warunków ani dodatkowego wsparcia innych osób. W dniu 21 grudnia 2019 r. P. S. zawarł związek małżeński. Powyższe okoliczności, tj. zatrudnienie P. S. i wstąpienie przez niego w związek małżeński nie były kwestionowane przez skarżącą, podnosiła ona jedynie, że nie wiedziała o tych okolicznościach. W ocenie Sądu tak ustalony stan faktyczny uzasadniał uznanie świadczenia wypłaconego skarżącej we wskazanych okresach za świadczenie nienależnie pobrane. Po pierwsze odpadła pozytywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powołanego unormowania wynika, jak słusznie wskazało Kolegium, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje zatem wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z faktycznym sprawowaniem nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana zakresem sprawowanej opieki (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Przepisy ustawy nie zawierają definicji "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki NSA z: 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowy nie istnieje. W konsekwencji przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m. in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie (pracę). Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową (np. wyrok WSA w Kielcach z 15 listopada 2012 r., sygn. II SA/Ke 726/12). W tym miejscu godzi się wyjaśnić, że podjęcie zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną co do zasady nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niewątpliwie jednak podjęcie zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną, w tym wypadku P. S. jest okolicznością, która w istotnym stopniu podważa zakres opieki świadczonej przez skarżącą i rzutuje na ocenę występowania związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką. W ocenie Sądu zgodzić należy się z organami, że w sytuacji, gdy P.S. od 2018 r. nie mieszka ze skarżącą, jest żonaty od 2019 r., a nadto pracował na stałe w pełnym wymiarze czasu pracy, bez konieczności wsparcia osób trzecich przy wykonywaniu obowiązków służbowych, na odpowiedzialnych stanowiskach wymagających zarówno wiedzy jak i sprawności fizycznej, to bierność zawodowa skarżącej z całą pewnością nie jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad synem. Pomijając już bowiem dalej idące wnioski, zgodzić należy się niewątpliwie z tym, że skarżąca mogła pracować co najmniej w tym samym czasie, co jej syn. Kolegium dokonało zatem właściwej oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością opieki nad synem, a tym samym podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. i art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. są niezasadne. Koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej opieki i pomocy zgodnie z jej potrzebami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności i jej stanu zdrowia, po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Zdaniem Sądu skarżąca, w okresie o jakim mowa w decyzji organu I instancji, nie sprawowała nad niepełnosprawnym synem opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie sposób bowiem mówić o sprawowaniu faktycznej opieki nad dorosłym synem, który fizycznie przebywa w innym miejscu i pracuje zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy na samodzielnych, odpowiedzialnych stanowiskach. Zasadnie zatem Kolegium stwierdziło, że pobierając świadczenie pielęgnacyjne przyznane na podstawie wymienionych na wstępie decyzji skarżąca zobowiązana była do sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym synem. W czasie, gdy takiej opieki skarżąca nie świadczyła ze względu na brak osobistego kontaktu, odpadła przesłanka przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, co oznacza ustanie prawa do tego świadczenia za wskazany okres. Brak świadczenia stałej i bezpośredniej opieki, stanowi okoliczność mającą wpływ na prawo do rzeczonego świadczenia. Zaktualizowała się również, począwszy od dnia 21 grudnia 2019 r., negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy. Zgodnie z tym przepisem, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeśli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z dniem zatem zawarcia przez P. S. małżeństwa z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym niepełnosprawności, skarżąca utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego pobieranego na syna. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Obowiązkiem skarżącej było zatem powiadomienie organu o zaprzestaniu sprawowania opieki nad synem jak i o zawarciu przez niego małżeństwa. Skarżąca podnosi, że nie wiedziała o powyższych okolicznościach, więc nie mogła o nich organu powiadomić (nawet gdyby o tym obowiązku została prawidłowo pouczona, co też neguje). Argumentuje, że jej brak wiedzy jest usprawiedliwiony i nie świadczy o braku opieki nad synem, gdyż to lekarz zalecił aby jak najmniej rozmawiała z synem. Po pierwsze, skarżąca nie przedstawiła żadnego dowodu wskazującego, że jakikolwiek lekarz rzeczywiście zalecił brak kontaktu słownego z synem ze względu na jego zdrowie psychiczne. Nie umożliwiła też zweryfikowania opisywanego stanu faktycznego w drodze wywiadu środowiskowego. Twierdzenia te uznać należy zatem za gołosłowne. Po drugie, skarżąca zobowiązana była poinformować organ nie tyle o podjęciu przez syna zatrudnienia, a o braku sprawowania nad nim stałej opieki. Skoro bowiem syn ze skarżącą nie mieszkał, nie rozmawiał, pracował zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy, to logiczne jest, że skarżąca nie sprawowała nad nim opieki w zakresie wykluczającym możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia w pełnym wymiarze, w związku z czym nie przysługiwało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Inaczej mówiąc, nawet jeśli skarżąca nie wiedziała, że syn pracuje, gdzie pracuje, w jakim wymiarze pracuje, to faktem obiektywnym jest, że nie sprawowała nad nim opieki, był bowiem nieobecny. Po trzecie, twierdzenia skarżącej, że nie wiedziała o zawarciu przez syna związku małżeńskiego ocenić nalży jako niewiarygodne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Nawet gdyby jednak tak było, to deklarowany brak wiedzy o podjęciu przez syna zatrudnienia czy wstąpieniu w związek małżeński tylko potwierdza brak sprawowania przez skarżącą opieki nad synem. W tej sytuacji pozostaje do rozważenia, czy o obowiązku wynikającym z art. 25 ustawy skarżąca została prawidłowo pouczona. Należy bowiem wyjaśnić, że obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Określenie "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być zatem świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 539/21; wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 lutego 2021 r., II SA/Łd 607/20). Skuteczne pouczenie, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, z tym zaznaczeniem, że owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (por. wyroki NSA z 8 marca 2013 r., I OSK 1529/13; z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2465/19; z 17 czerwca 2021 r., I OSK 348/21). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że analiza treści pouczeń zawartych w podpisanym przez skarżącą formularzu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz w treści decyzji przyznającej świadczenie pozwala na uznanie, że skarżąca została w wystarczający, jasny i skonkretyzowany sposób pouczona zarówno o zasadach i warunkach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o ciążącym na niej, jako adresatce decyzji, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, którego zaniechanie może skutkować uznaniem przyznanego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane oraz koniecznością jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W formularzu wniosku skarżącą pouczono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną oraz że nie przysługuje ono w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżąca po zapoznaniu się z takim pouczeniem nie powinna mieć wątpliwości co do tego, że prawo do świadczenia przysługuje w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna potrzebuje jej opieki w takim stopniu, że nie jest możliwe podjęcie przez nią zatrudnienia i innej pracy zarobkowej lub gdy z tej przyczyny z takiego zatrudnienia lub pracy zarobkowej rezygnuje oraz że zawarcie związku małżeńskiego przez syna spowoduje utratę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku powstania jakichkolwiek wątpliwości co do treści składanych oświadczeń i pouczeń, skarżąca mogła i powinna była zwrócić się do pracownika socjalnego o stosowne wyjaśnienia. Wobec braku takiego działania, jak też wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności świadczących o potencjalnej niemożności zrozumienia treści podpisywanego dokumentu, nie sposób przyjąć, że skarżąca nie była świadoma, że brak sprawowania bezpośredniej opieki nad synem – który przynajmniej podczas wykonywania pracy niewątpliwie znajdował się poza domem – jak też zawarcie przez niego związku małżeńskiego pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jej twierdzenia, że zaufała pracownikowi socjalnemu sprowadzają się do tego, że przyznaje, iż nie przeczytała pouczeń przed ich podpisaniem. Okoliczność ta jednak obciąża ją, a nie organ. Wreszcie, nawet gdyby pozostały jakiekolwiek wątpliwości co do precyzyjności pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia – choć nie ma do tego podstaw – to rozwiewa je pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie z dnia 14 grudnia 2018 r., w którym jednoznacznie wskazano skarżącej, że zmiana stanu cywilnego wnioskodawcy lub członka rodziny i zaprzestanie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, o której ma ona obowiązek poinformowania organu (pkt 5 i 11 pouczenia). W świetle tych okoliczności prawidłowe jest stanowisko organów, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którymi organ może żądać zwrotu kwoty stanowiącej równowartość wypłaconego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Nietrafne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała bowiem w sposób prawem przewidziany faktu sprawowania nad synem stałej i długotrwałej opieki w okresach, w których pozostawał on aktywny zawodowo jak też braku wiedzy o zawarciu przez niego związku małżeńskiego. Zarzuty skarżącej sprowadzają się w istocie do tego, że organ nie zgromadził dowodów na korzyść skarżącej w sytuacji, w której sama nie przedstawiła takich dowodów i odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie można zarzucić organowi naruszenia wskazanych przepisów w sytuacji, w której nie ma on możliwości zastąpienia strony postępowania w przedstawieniu dowodów, które, z uwagi na ich charakter, powinny znajdować się w jej posiadaniu. Nietrafne są też zarzuty naruszenia art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. Zgodnie z art. 7a k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa, tzw. "pat interpretacyjny". Taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca, bowiem treść normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie nie budziła wątpliwości interpretacyjnych. Zgodnie natomiast z art. 81a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Skarżąca powołuje się na wątpliwości co do stanu faktycznego w sytuacji, w której nie współpracowała z organem w wyjaśnieniu tych wątpliwości, czego wyrazem jest odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W sytuacji, w której dane postępowanie cechuje się szczególnymi zaostrzonymi wymogami co do postępowania dowodowego, a tak jest w tej sprawie, w której przepisy wymagały przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a skarżąca to uniemożliwiła, zawarta w art. 81a k.p.a. zasada nie będzie mogła znaleźć zastosowania. Niemniej jednak organ przepis ten w istocie zastosował, przyjął bowiem korzystną dla skarżącej interpretację stanu faktycznego z dwóch możliwych. Materiał dowodowy, na który składało się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności P. S. i dowody jego aktywności zawodowej pozwalał bowiem również przyjąć, że skoro pracował on na samodzielnych i związanych z odpowiedzialnością stanowiskach w pełnym wymiarze czasu pracy, to jego stan zdrowia nie uzasadniał konieczności sprawowania nad nim opieki w zakresie wykluczającym możliwość podjęcia przez opiekuna zatrudnienia, zwłaszcza że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na sprawowanie nad synem jakiejkolwiek opieki. Organ przyjął jednak bardziej korzystną dla strony interpretację stanu faktycznego, że opieki takiej skarżąca nie sprawowała tylko w okresach potwierdzonej przez dowody aktywności zawodowej jej syna. Zarzut zatem naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. jest niezasadny. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).