II SA/Gd 66/26

Dnia 20 maja 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Krzysztofowicz Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz Sędzia WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2026 roku w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 października 2025 roku, numer SKO Gd/3000/25 w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

B. S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 23 października 2025 r. nr SKO Gd/3000/25 utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 23 października 2025 r. nr 002582/ZZ/05/2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 30 sierpnia 2017 r. nr 005630/SP/08/2017 z późniejszymi zmianami B. S. (dalej jako: "skarżąca", "strona" lub "wnioskodawczyni") przyznane zostało na okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2018 r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku opieką nad synem P. S. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 17 sierpnia 2017 r. na okres do dnia 31 października 2018 r. W trakcie postępowania wszczętego w celu weryfikacji prawa do świadczenia pielęgnacyjnego organ ustalił, że P. S. podlegał zgłoszeniu do ubezpieczeń w okresach: od 1 lipca 2017 r. do 28 lutego 2019 r. - jako emeryt lub rencista Zakładu Ubezpieczeń Społecznych; od 18 lipca 2017 r. do 21 lipca 2017 r., od 12 września 2017 r. do 30 września 2017 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej jako osoba wykonująca umowę agencyjną lub umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług; od 12 grudnia 2017 r. do 15 grudnia 2017 r. w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba pobierająca stypendium w okresie odbywania szkolenia, stażu lub przygotowania zawodowego dorosłych, na które została skierowana przez Powiatowy Urząd Pracy lub inny niż Powiatowy Urząd Pracy podmiot kierujący; od 15 maja 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. w M. Sp. z o.o. jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu; od 10 września 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. w P. Sp. z o.o. jako pracownik podlegający ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Gdyni w odpowiedzi na pismo z dnia 19 marca 2025 r. poinformował, iż P.S. zawarł trzy umowy zlecenia za okres od 7 czerwca 2017 r. do 9 czerwca 2017 r., od 18 lipca 2017 r. do 21 lipca 2017 r., od 12 września 2017 r. do 30 września 2019 r. Powiatowy Urząd Pracy pismem z dnia 21 stycznia 2025 r. poinformował, iż P. S. był zarejestrowany od 8 listopada 2017 r. do 6 lutego 2018 r. jako poszukujący pracy. W okresie rejestracji od 12 grudnia 2017 r. do 15 grudnia 2017 r. bezrobotny odbywał szkolenie "Specjalista ds. transportu i logistyki", za które otrzymał stypendium w kwocie 166,30 zł. Utrata statusu osoby poszukującej pracy nastąpiła z powodu nieutrzymywania kontaktu z Powiatowym Urzędem Pracy raz na 90 dni w celu potwierdzenia zainteresowania pomocą określoną w ustawie. M. Sp. z o.o. poinformowała, że P. S. był zatrudniony na okres próbny w okresie od 15 maja 2018 r. do 30 czerwca 2018 r. w wymiarze pełnego etatu. Firma "P. " Sp. z o.o. poinformowała natomiast, że P. S. był zatrudniony na umowę o pracę w wymiarze całego etatu, w okresie od 10 września 2018 r. do 9 grudnia 2018 r. Podczas swojego zatrudnienia nie przebywał na absencji chorobowej. Natomiast w zakres obowiązków wchodziło: ocena stanu technicznego kontenerów; nadzór nad sztauowaniem towarów w kontenerach; pobieranie próbek i przygotowywanie ich do badań; nadzór nad ważeniem wagonów i cystern na wagach pomostowych i elektronicznych; ocena jakości towarów; ocena jakości opakowań; ocena czystości wagonów, ładowni, boksów; liczenie towarów drobnicowych; terminowe i prawidłowe opracowanie dokumentów pokontrolnych. Decyzją z dnia 14 maja 2025 r. nr 002582/ZZ/05/2025 Prezydent Miasta Gdyni orzekł: w punkcie I, że świadczenie pielęgnacyjne na P.S. pobrane w okresach: od 18.07.2017 r. do 21.07.2017 r., od 12.09.2017 r. do 30.09.2017 r., od 12.12.2017 r. do 15.12.2017 r., od 15.05.2018 r. do 30.06.2018 r., od 10.09.2018 r. do 31.10.2018 r. przyznane na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni nr 005630/SP/08/2017 z późn. zmianami zostało przez B.S. nienależnie pobrane; w punkcie II uznał B. S. za zobowiązaną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego przyznanego na podstawie decyzji Prezydenta Miasta Gdyni Nr 005630/SP/08/2017 z późn. zmianami tj. świadczenia pielęgnacyjnego pobranego na Pana P. S. w okresie: od 18.07.2017 r. do 21.07.2017 r., od 12.09.2017 r. do 30.09.2017 r., od 12.12.2017 r. do 15.12.2017 r., od 15.05.2018 r. do 30.06.2018 r., od 10.09.2018 r. do 31.10.2018 r. w kwocie łącznej 6.051,40 zł wraz z odsetkami ustawowymi. W ocenie organu w przypadku skarżącej nie o można mówić o sprawowaniu opieki nad osobą, która pracuje na samodzielnym stanowisku, w pełnym wymiarze godzin na odpowiedzialnym stanowisku. Brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy, a koniecznością sprawowania opieki nad synem P. S. Mimo podejmowanych prób organowi nie udało się ustalić, czy i w jakim zakresie B. S. sprawowała opiekę nad synem w czasie jego dojazdów do miejsc zatrudnienia jak również w czasie wykonywania obowiązków służbowych. Organ wskazał, że wystąpił w dniu 8 kwietnia 2025 r. z wnioskiem o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego celem ustalenia sprawowania przez wnioskodawczynię faktycznej opieki nad synem jak również wspólnego zamieszkiwania. W odpowiedzi pracownik ośrodka pomocy społecznej pismem z dnia 5 maja 2025 r. poinformował, że B. S. nie wyraziła zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Organ wskazał również, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in. świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Skarżąca we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do ww. świadczenia. W decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne pouczono stronę o konieczności informowania organu o wszelkich zmianach, a zaniechanie tego obowiązku może skutkować żądaniem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Organ uznał, że w niniejszej sprawie skarżąca była należycie pouczona o konieczności informowania organu o zmianie sytuacji mającej wpływ na pobieranie świadczeń rodzinnych. B. S. wniosła odwołanie od powyższej decyzji, w którym wskazała, że pouczenie stanowiło integralną część wniosku i została zobowiązana do jego podpisania przy okazji składania wniosku. W jej świadomości, aby móc skutecznie ubiegać się o świadczenie, musiała podpisać wszystkie wskazane przesz pracownika organu rubryki, nie mając świadomości, co podpisuje i działając w zaufaniu do pracownika organu. Pomimo podkreślenia i pogrubienia w treści pouczenia informacji o obowiązku niezwłocznego poinformowania organu o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia nie zostało jej wytłumaczone, o jakie konkretnie sytuacje (zmiany) chodzi. Dalej skarżąca podniosła, że decyzja organu I instancji jest wewnętrznie sprzeczna. Organ uznał konieczność zwrotu świadczenia za okresy, w których P.S. świadczył pracę w niewielkim zakresie, a jednocześnie stwierdził, że osoba posiadająca orzeczenie o niepełnosprawności wymagająca stałej i długotrwałej opieki innej osoby może świadczyć pracę. Jakich wobec tego obowiązków względem organu nie dopilnowała skarżąca? Skarżąca podniosła też, że przepisy prawa nie zabraniają osobie niepełnosprawnej podejmować zatrudnienia. Dalej wskazała, że niepełnosprawność syna wynika z choroby o podłożu psychicznym (nerwica natręctw, a dokładnie zaburzenia obsesyjno-kompulsywne OCD). W wyniku choroby kontakt z synem był bardzo utrudniony. Zaświadczenia od pracodawców określają wyłącznie zakres obowiązków, nie stanowią opinii o pracowniku. Brak jest danych o tym jak syn funkcjonował, jak realizował powierzone zadania. Okresy objęte decyzją potwierdzają świadczenie przez syna usług krótkotrwałych i skierowanych na przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z 23 października 2025 r. nr SKO Gd/3000/25 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję w całości. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2023 r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem zatrudnienia pozostającym w związku przyczynowo-skutkowym ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. O istnieniu tego związku przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres sprawowanej opieki oraz jakie są konkretne potrzeby osoby niepełnosprawnej wynikające z posiadanych schorzeń. Dalej wskazano, że zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa ich pobierania. Kolegium stwierdziło, że syn skarżącej w okresie wskazanym w sentencji zaskarżonego orzeczenia wykonywał obowiązki służbowe bez konieczności zapewnienia mu specjalnych warunków, co jest bezsporne. P. S. w analizowanym okresie podejmował zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy na samodzielnych stanowiskach, a praca była wykonywana stacjonarnie. Jak wynika z oświadczeń podmiotów, z którymi podjął współpracę, powierzone mu obowiązki wymagały od niego sprawności fizycznej i umiejętności technicznych, a były wykonywane bez pomocy osób trzecich. W okresie zatrudnienia nie stwierdzono absencji spowodowanej chorobą. Organ odwoławczy podzielił stanowisko prezentowane przez organ pomocy społecznej, zgodnie z którym zakres podejmowanych czynności na rzecz P. S. nie wiązał się z koniecznością zaniechania podejmowania przez stronę postępowania zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest świadczeniem należnym za robienie zakupów, kupowanie leków czy finansowanie napraw pojazdu samochodowego, a jest to świadczenie, które przysługuje z tytułu rezygnacji z aktywności zawodowej wymuszonej koniecznością sprawowania osobistej, często całodobowej opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem. Natomiast rozmiar pomocy w ujęciu obiektywnym musi wymagać takiego poziomu zaangażowania by uniemożliwiał podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej. W ocenie organu, w stanie faktycznym niniejszej sprawy takie przeszkody nie występowały. Odnosząc się do zarzutów sformułowanych w odwołaniu Kolegium podniosło, że wbrew twierdzeniom strony została ona pouczona w sposób należyty o okolicznościach skutkujących ustaniem lub zawieszeniem prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymaniem wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części. Zasadność powyższego twierdzenia wynika między innymi z tego, że kierując wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oświadczyła, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do przedmiotowego świadczenia. Ponadto skarżąca własnoręcznym podpisem potwierdziła fakt świadomości obowiązku notyfikowania organowi pomocy społecznej o wystąpieniu wszelkich zmian mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. O tym obowiązku została też pouczona w decyzji przyznającej wnioskowane świadczenie. Uprawnienie do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje wyłącznie osobie, która w danym momencie sprawuje opiekę nad osobą wymagającą pomocy. Okoliczność, że opieka taka była sprawowana w okresie wcześniejszym pozostaje bez wpływu na możliwość korzystania z takiej formy wsparcia w okresach, w których nie jest już ona sprawowana. Wszystkie wyżej przywołane okoliczności jednoznacznie wskazują, iż wnioskodawczyni świadomie nie powiadomiła organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o wystąpieniu okoliczności skutkujących utratą prawa do pobierania świadczenia. W kontekście zaś argumentacji podniesionej w odwołaniu o zobowiązaniu skarżącej do zwrotu wypłaconych środków z pomocy społecznej wyłącznie do okresów, w których P. S. podlegał ubezpieczeniu Kolegium wyjaśniło, iż przedmiotowa okoliczność nie jest równoznaczna z tym, że organ I instancji uznał, że w czasie bierności zawodowej był on niezdolny do samodzielnej egzystencji. Wskutek bowiem braku współpracy po stronie B. S. brak było możliwości dokonania ustaleń w powyższym zakresie. Zatem zasadnie organ pomocy społecznej wydając zaskarżone rozstrzygnięcie ograniczył się do okresów, w których wykazano podjęcie przez syna strony postępowania wykonywaniem zajęć zarobkowych. Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku wniosła B. S. zarzucając w niej organowi naruszenie prawa materialnego: - art. 17 ust. 1 i 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że samo wykonywanie aktywności zawodowej automatycznie wyklucza sprawowanie stałej opieki, bez analizy jej rzeczywistego zakresu i wpływu na opiekę, w sytuacji, kiedy ww. przepis nie wymienia podjęcia zatrudnienia wśród przesłanek negatywnych świadczenia pielęgnacyjnego; - art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez bezpodstawne uznanie świadczenia za nienależnie pobrane, pomimo tego, że skarżąca nie działała w złej wierze, organ nie wykazał, aby praca wykonywana przez P. S. uniemożliwiała realne sprawowanie opieki przez skarżącą, a nadto pomimo faktu, iż skarżąca nie została należycie pouczona przez organ, co wyklucza uznanie świadczenia za nienależnie pobrane. Ponadto skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania: - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez naruszenie zasady prawdy obiektywnej i niewyjaśnienie przez organ w sposób należyty stanu faktycznego oraz wydanie zaskarżonej decyzji w oparciu o domniemania w miejsce dowodów; - art. 7a k.p.a. - poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony; - art. 80 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie przez organ oceny dowolnej, opartej na domniemaniach, wobec niezgromadzenia wystarczających dowodów w sprawie; - art. 81 a §1 k.p.a. - poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych na korzyść strony; - art. 107 §3 k.p.a. poprzez niewykazanie w uzasadnieniu decyzji, które z faktów organ uznał za udowodnione i dowodów, na których się oparł. Mająca na względzie powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji SKO oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji z dnia 11 kwietnia 2025 r. wydanej przez Prezydenta Miasta Gdyni. W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że nie została przez organ należycie pouczona, co uniemożliwia uznanie świadczenia za nienależycie pobrane i zobowiązanie do jego zwrotu. Pouczenia takiego nie zastępuje przytoczenie treści przepisów prawa ani też ogólnikowa informacja uprawnionego o znajomości "przyczyn powodujących ustanie, zawieszenie prawa lub wstrzymanie wypłaty". Organ udzielający pouczenia powinien wymienić całą enumeratywną listę przyczyn narażających na zwrot świadczenia, a ponadto sprecyzować sankcję administracyjną (zwrot świadczenia), jaką zagrożone jest zajście wymienionych w pouczeniu okoliczności faktycznych lub prawnych. Organ powinien w celu pouczenia posługiwać się odrębnym pismem. Nie jest właściwe zamieszczanie pouczenia o przesłankach zwrotu świadczenia nienależnego w uzasadnieniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W piśmie procesowym z dnia 20 maja 2026 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko, że organ podjął rozstrzygnięcie na podstawie niepełnego materiału dowodowego i powołała się na wyroki w sprawach I OSK 690/16, III SA/Kr 1023/20, II SA/Po 280/22. Jej zdaniem organ nie wykazał, że skarżąca wiedziała o okolicznościach powodujących ustanie prawa do świadczenia i w tym zakresie powołała się na wyroki w sprawach I OSK 826/09, II SA/Gd 1164/24, III SA/Gd 145/18, II SA/Gd 172/23. W jej ocenie organy pominęły wpływ choroby psychicznej syna na relacje rodzinne i przepływ informacji. Syn nie przekazywał skarżącej informacji o swoim życiu prywatnym. Organ pominął brak chęci syna do relacji rodzinnych będącą wynikiem ciężkiej choroby. Organ oparł się na przypuszczeniach zamiast dowodach, przyjął, że "matka powinna wiedzieć", zamiast "wiedziała". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 143 dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi. Po rozpoznaniu sprawy w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Z akt sprawy wynika, że decyzją Prezydenta Miasta Gdyni z dnia 30 sierpnia 2017 r. nr 005630/SP/08/2017 skarżącej przyznano na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity w dacie wydawania tej decyzji Dz.U. z 2016r., poz. 1518), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym synem P. S. na okres od dnia 1 lipca 2017 r. do 31 października 2018 r. W wyniku postępowania przeprowadzonego w celu weryfikacji przyznanego stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wydane zostały kwestionowane w sprawie decyzje (I i II instancji), w których organy zgodnie uznały świadczenie pielęgnacyjne wypłacone skarżącej na podstawie powyższej decyzji za okresy: od 18 lipca do 21 lipca 2017 r.; od 12 września do 30 września 2017 r.; od 12 grudnia do 15 grudnia 2017 r.; od 15 maja do 30 czerwca 2018 r.; od 10 września do 31 października 2018 r., za świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi wraz z odsetkami. Podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023r., poz. 390), zwanej dalej ustawą lub u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W świetle powyższego warunkiem uznania świadczenia za nienależnie pobrane jest po pierwsze, wystąpienie w trakcie jego realizacji okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie ich wypłaty oraz po drugie, pouczenie osoby pobierającej świadczenie o braku prawa do ich pobierania. Odnosząc się najpierw do pierwszej ze wskazanych przesłanek, wskazać należy, że wystąpienie okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń oznacza de facto odpadnięcie jednej z przesłanek warunkujących ich nabycie. W niniejszej sprawie przesłanką tą było sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną. Jest to przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikająca z art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy, który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z powołanego unormowania wynika, jak słusznie wskazało Kolegium, że zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest to, aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., określający warunki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, formułuje zatem wobec organu administracji przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, obowiązek ustalenia, w ramach wykazania związku między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną, rozmiaru faktycznie sprawowanej opieki w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Samo wydanie orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym nie jest bowiem jednoznaczne z faktycznym sprawowaniem nad osobą, której orzeczenie dotyczy, opieki w takim wymiarze, że opiekun zmuszony jest każdorazowo do rezygnacji z pracy lub jej niepodejmowania. O ile bowiem konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, o tyle - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. - dla przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego niezbędny jest bezpośredni i ścisły związek pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Zatem nie każda rezygnacja z zatrudnienia stanowi podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a tylko taka, która jest podyktowana zakresem sprawowanej opieki (zob. B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, wyd. II, red. P. Rączka, LEX/el. 2023, art. 17). Przepisy ustawy nie zawierają definicji "sprawowania opieki". W orzecznictwie wskazuje się, że aby można było mówić o opiece, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi ona być "stała" lub "długoterminowa". Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. np. wyroki NSA z: 5 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 2454/11 i 23 października 2020 r. sygn. akt I OSK 1148/20). Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowy nie istnieje. W konsekwencji przepis ten należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres czynności związanych ze sprawowaną opieką, z uwagi m. in. na stan zdrowia osoby niepełnosprawnej, wyklucza jakiekolwiek zatrudnienie (pracę). Natomiast regulacja ta nie powinna mieć zastosowania w sytuacji, w której konieczność sprawowania opieki nie koliduje z aktywnością zawodową (np. wyrok WSA w Kielcach z 15 listopada 2012 r., sygn. II SA/Ke 726/12). Z ustaleń faktycznych wynika, że P. S., urodzony 19 lutego 1989 r., legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu 17 sierpnia 2017 r. na okres do dnia 31 października 2018 r. Symbol przyczyny niepełnosprawności to 02-P, czyli choroby psychiczne. Zgodnie z orzeczeniem, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 lutego 2014 r., wskazania dotyczące zatrudnienia – nie dotyczy, wskazania co do konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji – tak. Formalny warunek umożliwiający ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne w postaci wymogu posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności został spełniony. W orzecznictwie zasadnie podnosi się jednak, że art. 17 ust. 1 ww. ustawy nie można odczytywać w ten sposób, że samo posiadanie przez osobę niepełnosprawną orzeczenia lekarskiego sprawia, iż świadczenie to przysługuje wskazanym w ww. przepisie osobom. Zakres sprawowania opieki nad osobami chorymi różnić się bowiem może w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne (np. wyrok WSA w Gdańsku z 22 grudnia 2021 r., III SA/Gd 841/21). Konieczne zatem było również zbadanie, jakiej konkretnie opieki wymagał P. S. w związku z ograniczeniami w funkcjonowaniu wynikającymi z jego niepełnosprawności, czy opiekę tę faktycznie sprawowała skarżąca i czy jej zakres wykluczał możliwość podjęcia przez skarżącą zatrudnienia. Zasadniczym dowodem dla tego rodzaju ustaleń jest wywiad środowiskowy – zgodnie bowiem z art. 23 ust. 4aa u.ś.r., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się lub pobierającej świadczenie pielęgnacyjne wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu weryfikacji tych wątpliwości; a zgodnie z art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2026 r. poz. 639 ze zm.) rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się również na podstawie art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych u osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne lub osoby pobierającej to świadczenie w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą ubiega się lub pobiera świadczenie pielęgnacyjne. Niniejsze postępowanie w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem, o którym mowa w powyższym przepisie, tj. prowadzonym wobec osoby pobierającej świadczenie prowadzonym w celu weryfikacji wątpliwości dotyczących okoliczności związanej z niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowaniem faktycznej opieki nad osobą, na którą pobiera świadczenie pielęgnacyjne – zasadniczym zatem dowodem w tym postępowaniu mogącym zweryfikować istniejące wątpliwości jest rodzinny wywiad środowiskowy. Wywiad środowiskowy jest szczególnym rodzajem dowodu przewidzianym w ustawie o pomocy społecznej i pełni on w sprawach pomocowych – a przez odesłanie zawarte w art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej – także w postępowaniach prowadzonych na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych - niezwykle ważną rolę. Przeprowadza się go w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin ubiegających się o świadczenia oraz korzystających ze świadczeń. Jest on ustawowo określonym sposobem zbierania informacji, rozmową z osobą starającą się o przyznanie świadczenia (i jej rodziną) lub pobierającą to świadczenie, szczególnym rodzajem postępowania dowodowego. Rodzinny wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby i rodziny starającej się o przyznanie świadczenia lub korzystającej z pomocy. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski dotyczące planowania pomocy, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Ponieważ zaś istotne ustalenia wywiadu pochodzą od strony, ich wiarygodność gwarantuje i wzmacnia wymóg jego podpisania. Są one bowiem obwarowane rygorem odpowiedzialności karnej za składanie nieprawdziwych oświadczeń. Organ I instancji podjął próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego stosownie do wskazanych przepisów, jednak skarżąca odmówiła wyrażenia zgody na jego przeprowadzenie (vide: pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Gdyni z dnia 5 maja 2025 r., k. 39 akt organu I instancji). Odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, o którym mowa w art. 107 ust. 1a pkt 1 ustawy o pomocy społecznej ma istotne skutki. Zgodnie bowiem z art. 107 ust. 4a tej ustawy, niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W niniejszym postępowaniu, którego przedmiotem jest zwrot nienależnie pobranego świadczenia, nie można wprawdzie wprost zastosować sankcji z tego przepisu, nie oznacza to jednak, że odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez skarżącą pozostaje bez konsekwencji procesowych. Czynności wywiadu środowiskowego nie można bowiem zastąpić innymi środkami dowodowymi (por. wyrok NSA z 5 października 2021 r., I OSK 502/21), a to oznacza, że odmawiając jego przeprowadzenia skarżąca pozbawiła się w istocie możliwości wykazania okoliczności, na które się powołuje, tj. sprawowania opieki nad synem w wymiarze wykluczającym możliwość podjęcia przez nią zatrudnienia. W tej sytuacji wszelkie jej twierdzenia o stanie zdrowia syna, relacjach w rodzinie, trudnościach komunikacyjnych - pozostają gołosłowne, nie zostały bowiem zweryfikowane przez pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania skarżącej w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego. Niezależnie od powyższego dodać należy, że z pism skarżącej nie wynika, na czym właściwie polegała sprawowana przez nią nad synem w badanym okresie opieka. Wynika z nich jedynie, że syn skarżącej cierpi na zaburzenia psychiczne – nerwicę natręctw i nie rozmawia ze skarżącą, nie informując jej o decyzjach zawodowych czy zawarciu związku małżeńskiego (co miało miejsce w 2019 r.). Samo orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym syna skarżącej nie oznacza jednak, że przysługuje jej jako jego matce świadczenie pielęgnacyjne. Jak wyżej wyjaśniono, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje z tytułu sprawowania opieki nad bliską osobą niepełnosprawną i to nie każdej, ale opieki o takim natężeniu, które wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna zatrudnienia. Skarżąca nie wykazała zaś, aby sprawowała nad synem jakąkolwiek opiekę, nie mówiąc już o opiece stałej lub długotrwałej, czy to aktualnie, czy co istotniejsze, w odniesieniu do okresu objętego zaskarżoną decyzją. Co więcej, organ poczynił w sprawie ustalenia, z których wynika, że syn skarżącej w okresie pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego podejmował aktywność zawodową i to w wymiarze pełnego etatu, co w zasadniczy sposób podważa wiarygodność twierdzeń skarżącej o sprawowaniu nad synem opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. I tak: - w okresach od 18 lipca do 21 lipca 2017 r. i od 18 września do 30 września 2017 r. zatrudniony był w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej jako osoba wykonująca umowę agencyjną lub umowę zlecenie lub umowę o świadczenie usług. W ramach umowy przeprowadzał stacjonarne warsztaty "Siła doświadczeń drogą do sukcesu" z zakresu pracy z osobami doświadczającymi kryzysów psychicznych w ramach zadania "Razem dookoła zdrowia" finansowanego ze środków Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w ramach Programu "Oparcie społeczne dla osób z zaburzeniami psychicznymi" – edycja 2017 zadania "Działalność na rzecz integracji zawodowej i społecznej osób zagrożonych wykluczeniem społecznym"; - w okresie od 12 grudnia do 15 grudnia 2017 r. odbywał szkolenie finansowane przez Powiatowy Urząd Pracy pn. "Specjalista ds. transportu i logistyki"; - w okresie od 15 maja do 30 czerwca 2018 r. był zatrudniony w M.Sp. z o.o. na pełen etat na stanowisku [..]. Praca świadczona była stacjonarnie w restauracji znajdującej się w G. przy ul. S. [...]. Wykonywanie obowiązków służbowych nie wiązało się z koniecznością zapewnienia specjalnych warunków, w tym wsparcia innych osób; - w okresie od 10 września do 9 grudnia 2018 r., zatrudniony był w firmie P. Sp. z o.o. na umowę o pracę w wymiarze całego etatu. Podczas swojego zatrudnienia nie przebywał na absencji chorobowej. W zakres obowiązków wchodziło: ocena stanu technicznego kontenerów; nadzór nad sztauowaniem towarów w kontenerach; pobieranie próbek i przygotowywanie ich do badań; nadzór nad ważeniem wagonów i cystern na wagach pomostowych i elektronicznych; ocena jakości towarów; ocena jakości opakowań; ocena czystości wagonów, ładowni, boksów; liczenie towarów drobnicowych; terminowe i prawidłowe opracowanie dokumentów pokontrolnych. Praca wykonywana była samodzielnie, bez wsparcia innych osób, stacjonarnie. W tym miejscu godzi się wyjaśnić, że podjęcie zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną co do zasady nie stanowi przeszkody do przyznania świadczenia w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Niewątpliwie jednak podjęcie zatrudnienia przez osobę niepełnosprawną, w tym wypadku P. S. jest okolicznością, która w istotnym stopniu podważa zakres opieki świadczonej przez skarżącą i rzutuje na ocenę występowania związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z pracy zarobkowej) a sprawowaną opieką. W ocenie Sądu zgodzić należy się z organami, że w sytuacji, gdy P. S. pracuje na stałe w pełnym wymiarze czasu pracy, bez konieczności wsparcia osób trzecich przy wykonywaniu obowiązków służbowych, na odpowiedzialnych stanowiskach wymagających zarówno wiedzy jak i sprawności fizycznej, to bierność zawodowa skarżącej z całą pewnością nie jest spowodowana koniecznością sprawowania opieki nad synem. Skarżąca bowiem może pracować co najmniej w tym samym czasie, co jej syn. Kolegium dokonało zatem właściwej oceny związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem pracy zarobkowej przez skarżącą a koniecznością opieki nad synem, a tym samym podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. i art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2025r., poz. 1691), zwanej dalej k.p.a., są niezasadne. Koniecznym dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są po pierwsze - sprawowanie rzeczywistej opieki nad osobą wymagającą stałej opieki i pomocy zgodnie z jej potrzebami wynikającymi z orzeczenia o niepełnosprawności i jej stanu zdrowia, po drugie - niepodejmowanie z tego powodu pracy. Zdaniem Sądu skarżąca, w okresie o jakim mowa w decyzji organu I instancji, nie sprawowała nad niepełnosprawnym synem opieki o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy. Nie sposób bowiem mówić o sprawowaniu faktycznej opieki nad dorosłym synem, który fizycznie przebywa w innym miejscu i pracuje zawodowo w pełnym wymiarze czasu pracy na samodzielnych, odpowiedzialnych stanowiskach. Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.ś.r., w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne. Obowiązkiem skarżącej było zatem powiadomienie organu o zaprzestaniu sprawowania opieki nad synem. W tej sytuacji pozostaje do rozważenia, czy o obowiązku tym skarżąca została prawidłowo pouczona. Należy bowiem wyjaśnić, że obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że wskazane sformułowania nie są pojęciami tożsamymi. Określenie "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Osoba zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia musi być zatem świadoma, że okoliczność, która powoduje ustanie prawa do uzyskanego świadczenia, wystąpiła. Z tego względu istotne jest dochowanie obowiązku poinformowania świadczeniobiorcy o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia, a następnie ustalenia, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z winy strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego (por. wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 539/21; wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 lutego 2021 r., II SA/Łd 607/20). Skuteczne pouczenie, to takie pouczenie, które było sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, że zgodnie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego można przyjąć, że ów adresat miał świadomość pobierania nienależnego świadczenia. W konsekwencji, ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, z tym zaznaczeniem, że owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd (por. wyroki NSA z 8 marca 2013 r., I OSK 1529/13; z 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12; z 18 czerwca 2020 r., I OSK 2465/19; z 17 czerwca 2021 r., I OSK 348/21). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdza, że analiza treści pouczeń zawartych w podpisanym przez skarżącą formularzu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz w treści decyzji przyznającej świadczenie pozwala na uznanie, że skarżąca została w wystarczający, jasny i skonkretyzowany sposób pouczona zarówno o zasadach i warunkach przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, jak również o ciążącym na niej, jako adresatce decyzji, obowiązku poinformowania organu o każdej zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do tego świadczenia, którego zaniechanie może skutkować uznaniem przyznanego świadczenia za świadczenie nienależnie pobrane oraz koniecznością jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. W formularzu wniosku skarżącą pouczono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Skarżąca po zapoznaniu się z takim pouczeniem nie powinna mieć wątpliwości co do tego, że prawo do świadczenia przysługuje w sytuacji, gdy osoba niepełnosprawna potrzebuje jej opieki w takim stopniu, że nie jest możliwe podjęcie przez nią zatrudnienia i innej pracy zarobkowej lub gdy z tej przyczyny z takiego zatrudnienia lub pracy zarobkowej rezygnuje. W przypadku powstania jakichkolwiek wątpliwości co do treści składanych oświadczeń i pouczeń, skarżąca mogła i powinna była zwrócić się do pracownika socjalnego o stosowne wyjaśnienia. Wobec braku takiego działania, jak też wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności świadczących o potencjalnej niemożności zrozumienia treści podpisywanego dokumentu, nie sposób przyjąć, że skarżąca nie była świadoma, że brak sprawowania bezpośredniej opieki nad synem – który przynajmniej podczas wykonywania pracy niewątpliwie znajdował się poza domem – pozbawia ją prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jej twierdzenia, że zaufała pracownikowi socjalnemu sprowadzają się do tego, że przyznaje, iż nie przeczytała pouczeń przed ich podpisaniem. Okoliczność ta jednak obciąża ją, a nie organ. Wreszcie, nawet gdyby pozostały jakiekolwiek wątpliwości co do precyzyjności pouczenia zawartego w formularzu wniosku o przyznanie świadczenia – choć nie ma do tego podstaw – to rozwiewa je pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie z dnia 30 sierpnia 2017 r., w którym jednoznacznie wskazano skarżącej, że zaprzestanie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną jest okolicznością mającą wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, o której ma ona obowiązek poinformowania organu (pkt 11 pouczenia). W świetle tych okoliczności prawidłowe jest stanowisko organów, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy, zgodnie z którymi organ pomocy społecznej może żądać zwrotu kwoty stanowiącej równowartość wypłaconego skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami. Nietrafne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a także niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. W niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała bowiem w sposób prawem przewidziany faktu sprawowania nad synem stałej i długotrwałej opieki w okresach, w których pozostawał on aktywny zawodowo. Zarzuty skarżącej sprowadzają się w istocie do tego, że organ nie zgromadził dowodów na korzyść skarżącej w sytuacji, w której sama nie przedstawiła takich dowodów i odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Nie można zarzucić organowi naruszenia wskazanych przepisów w sytuacji, w której nie ma on możliwości zastąpienia strony postępowania w przedstawieniu dowodów, które, z uwagi na ich charakter, powinny znajdować się w jej posiadaniu. Nietrafne są też zarzuty naruszenia art. 7a i art. 81a § 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony. Zgodnie z art. 7a k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ. Zastosowanie art. 7a § 1 k.p.a. i rozstrzyganie na jego podstawie na korzyść strony może mieć miejsce tylko wówczas, gdy wystąpią niedające się usunąć wątpliwości, co do wykładni przepisów stosowanego prawa, tzw. "pat interpretacyjny". Taka sytuacja w sprawie nie miała miejsca, bowiem treść normy prawnej mającej w sprawie zastosowanie nie budziła wątpliwości interpretacyjnych. Zgodnie natomiast z art. 81a § 1 k.p.a., jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w tym zakresie pozostają niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony. Skarżąca powołuje się na wątpliwości co do stanu faktycznego w sytuacji, w której nie współpracowała z organem w wyjaśnieniu tych wątpliwości, czego wyrazem jest odmowa wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W sytuacji, w której dane postępowanie cechuje się szczególnymi zaostrzonymi wymogami co do postępowania dowodowego, a tak jest w tej sprawie, w której przepisy wymagały przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, a skarżąca to uniemożliwiła, zawarta w art. 81a k.p.a. zasada nie będzie mogła znaleźć zastosowania. Niemniej jednak organ przepis ten w istocie zastosował, przyjął bowiem korzystną dla skarżącej interpretację stanu faktycznego z dwóch możliwych. Materiał dowodowy, na który składało się orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności P. S. i dowody jego aktywności zawodowej pozwalał bowiem również przyjąć, że skoro pracował on na samodzielnych i związanych z odpowiedzialnością stanowiskach w pełnym wymiarze czasu pracy, to jego stan zdrowia nie uzasadniał konieczności sprawowania nad nim opieki w zakresie wykluczającym możliwość podjęcia przez opiekuna zatrudnienia, zwłaszcza że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na sprawowanie nad synem jakiejkolwiek opieki. Organ przyjął jednak bardziej korzystną dla strony interpretację stanu faktycznego, że opieki takiej skarżąca nie sprawowała tylko w okresach potwierdzonej przez dowody aktywności zawodowej jej syna. Zarzut zatem naruszenia art. 81a § 1 k.p.a. jest niezasadny. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę. Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a, zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).