II SA/Gl 1605/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Asesor WSA Aneta Majowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 2 września 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2322/2022/12071 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Po rozpatrzeniu wniosku J. F. Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 11 lipca 2022 r. nr [...] odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną byłą żoną. Organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność byłej żony wnioskodawcy istnieje od [...]2018r. tj. od jej 49 roku życia. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i zabranych dokumentów uzyskano informację, że ostatnio strona była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia do czerwca 2021 r. Zamieszkuje sama, wymaga pomocy przy prowadzeniu gospodarstwa domowego tj. sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów itp., umawianie wizyt lekarskich i uczestniczenie w nich. Ma troje dzieci jednak żadne z nich nie opiekuje się nią. Organ I instancji stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy z powodu konieczności osobistego sprawowania tej opieki. Z okoliczności sprawy wynika, że wnioskodawca nie musi całodobowo wykonywać takich zabiegów opiekuńczych, które wymagałaby Jego stałej obecności i nieustannego zaangażowania. Mogą być one realizowane także w warunkach zatrudnienia i nie wymagają rezygnacji z podejmowania pracy zarobkowej, choćby na część etatu. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. Podkreślono również, że była żona strony jest osobą niepełnosprawną, która wymaga stałej, długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Uznało, że przedstawiona przez Prezydenta Miasta S. wykładnia art. 17 ust. 1b nie zasługuje na akceptację w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt 38/13. Kolegium wskazało jednak, że z art. 60 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynika, że małżonek rozwiedziony, który nie został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia i niedostatku, może żądać od drugiego małżonka rozwiedzionego dostarczania środków utrzymania w zakresie odpowiadającym usprawiedliwionym potrzebom uprawnionego oraz możliwościom zarobkowym I majątkowym zobowiązanego. Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, a rozwód pociąga za sobą istotne pogorszenie sytuacji materialnej małżonka niewinnego, sąd na żądanie małżonka niewinnego może orzec, że małżonek wyłącznie winny obowiązany jest przyczyniać się w odpowiednim zakresie do zaspokajania usprawiedliwionych potrzeb małżonka niewinnego, chociażby ten nie znajdował się w niedostatku. Jak wynika z akt sprawy Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia [...] r. rozwiązał przez rozwód związek małżeński wnioskodawcy i jego byłej żony z winy tego pierwszego. Sąd w wyroku tym nie orzekł o obowiązku alimentacyjnym strony wobec byłej żony. Tym samym zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, że na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec byłej żony a tym samym należy uznać, że strona nie spełnia podstawowej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie o tego SKO wskazało, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą bliską, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Jak wynika z wywiadu przeprowadzonego ze stroną w dniu 12 maja 2022 r., wnioskodawca sprawuje opiekę nad byłą żoną, która jest w trakcie leczenia choroby nowotworowej chemią i nie porusza się samodzielnie poza domem. Wymaga ona pomocy w utrzymaniu porządku w domu, przygotowaniu posiłku i zrobienia zakupów. Strona zamawia również wizyty lekarskie i uczestniczy w tych wizytach, jak również wykupuje leki. Z doświadczenia życiowego członków Kolegium wynika, że nie każda osoba, wobec której orzeczono znaczny stopień niepełnosprawności, wymaga opieki osoby trzeciej w zakresie, który pociąga za sobą konieczność rezygnacji przez tę osobę z zatrudnienia, przy czym nie budzi wątpliwości Kolegium fakt, że osoby niepełnosprawne wymagają pomocy ze strony rodziny, ale często pomoc taką można świadczyć po godzinach pracy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Kluczowe dla rozstrzyganej sprawy jest ustalenie, czy skarżący jest podmiotem uprawnionym do wystąpienia o przedmiotowe świadczenie, czy "mieści" się w katalogu zawartym w art. 17 ust. 1 in principio ustawy. Oczywiście w przypadku strony można mówić o ewentualnym ciążącym na skarżącym obowiązku alimentacyjnym. Jak się wydaje z analizy akt sprawy pełnomocnik skarżącego nie dostrzega, iż małżeństwo pomiędzy wnioskodawcą a osobą niepełnosprawną zostało rozwiązane przez rozwód. Konsekwentnie posługuje się on stwierdzeniem "żona" a nie "była żona". Również samo uzasadnienie skargi odnosi się do innej sprawy. Pełnomocnik skarżącego używa tam między innymi sformułowania "skoro pomoc świadczona przez skarżącą matce ...". Sąd uznaje więc, że ani skarga, ani jej uzasadnienie nie odnoszą się do sytuacji faktycznej i prawnej skarżącego. Jak wskazano wyżej podstawowym warunkiem przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną jest istnienie po stronie tego pierwszego obowiązku alimentacyjnego względem byłej żony. Sąd Okręgowy w K. wyrokiem z dnia [...] r. (sygn. [...]) rozwiązał przez rozwód związek małżeński wnioskodawcy i jego żony z winy tego pierwszego. Sąd w wyroku tym nie orzekł o obowiązku alimentacyjnym strony wobec byłej żony. Tym samym zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie nie można stwierdzić, że na stronie ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niepełnosprawnnej, a tym samym należy uznać, że strona nie spełnia podstawowej przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę.