II SA/Gl 1614/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2023 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 8 sierpnia 2022 r. nr SKO.4106.775.2022 w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie uznania za dłużnika alimentacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej SKO) decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r., nr SKO.4106.303.2022, wydaną na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 i art. 157 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000, dalej - k.p.a.) oraz art. 5 ust. 3, ust. 3a i ust. 5 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 1205 ze zm. – u.p.o.u.a.) orzekając wobec K.W. (dalej: strona, skarżący), odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta Z. nr: [...] z dnia 29 lipca 2021 r. w przedmiocie uznania strony za dłużnika alimentacyjnego, uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu wskazano m. in., że z powodu bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych Burmistrz Miasta M. decyzją z dnia 16 listopada 2020 r. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej w wysokości 400 zł miesięcznie. W sprawie egzekucyjnej o świadczenia alimentacyjne wyegzekwowano dwie wpłaty po 565 zł. W tak ustalonym stanie sprawy organ I instancji wydał w dniu 29 lipca 2021 r. decyzję w przedmiocie uznania strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że powyższa decyzja zostało doręczona stronie w dniu 17 sierpnia 2021 r. Strona nie udała się jednak do siedziby organu I instancji w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego, jak również nie złożyła odwołania, wskutek czego decyzja ta stała się ostateczna. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej nie wyklucza uznania dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Powodem uznania przez organ I instancji strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych było uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz odmowa złożenia oświadczenia majątkowego. Występowała zatem wymieniona w art. 5 ust. 3 pkt 1 u.p.o.u.a. przesłanka uzasadniająca wydanie decyzji tego rodzaju. Brak jest zatem przesłanek do uwzględnienia wniosku strony o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jw. Strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznając decyzję za niezasadną. Zarzucono naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa, a to poprzez uznanie, że w niniejszej sprawie spełnione zostały przesłanki uchylania się od obowiązku alimentacyjnego wskazane w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., podczas gdy w rzeczywistości w niniejszym stanie faktycznym nie możemy mówić o uchylaniu się od obowiązku alimentacyjnego. SKO decyzją z dnia 8 sierpnia 2022 r., znak SKO.4105.775.2022, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy stwierdził m. in., że w dniu wydania przez organ I instancji decyzji o uznaniu strony za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, występowała wymieniona w art. 5 ust. 3 pkt 1 ww. ustawy przesłanka uzasadniająca wydanie przez organ I instancji decyzji. Kolegium, rozpatrując ponownie sprawę, nie tylko nie stwierdziło wydania decyzji z rażącym naruszeniem prawa, ale również nie ustaliło istnienia innych wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Przywołało również argumentację, jak w poprzedniej decyzji. Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu w zakresie zmiany miejsca zamieszkania zauważyło, że strona nie przedłożyła żadnego dowodu potwierdzającego inne miejsce zamieszkania, niż adres, na który kierowana była dotychczasowa korespondencja. Również we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy odwołujący wskazał ten sam adres. Od powyższej decyzji strona wniosła skargę, zaskarżając ją w całości. Zarzucono naruszenie: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego, niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym niewyjaśnienie, czy rzeczywiście skarżący kierował się złą wolą, z zamiarem konsekwentnego i uporczywego niestawiania się w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej, celem skutecznego unikania złożenia oświadczenia dotyczącego sytuacji materialnej, a także, jeśli uniemożliwiałby przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, to wyjaśnienia w jaki sposób uniemożliwił organom pomocy społecznej dokonania czynności związanych z przeprowadzeniem wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego; 2) art. 80 k.p.a., poprzez zastąpienie zasady swobodnej oceny dowodów dowolnością i ich nienależytym rozważeniem oraz bezpodstawne wydanie decyzji w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, bez przeprowadzenia w sprawie jakiegokolwiek postępowania wyjaśniającego, w którym zostałoby wyczerpująco udowodnione spełnienie, że unikał kontaktu z organami pomocy społecznej, celem uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, bądź złożenia oświadczenia majątkowego, co jest koniecznym warunkiem wydania zaskarżonej decyzji; 3) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także nieodniesienie się w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji do czynności, jakie zostały podjęte w sprawie, a które stanowiłyby udowodnienie - a nie jedynie uprawdopodobnienie - okoliczności uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, co stanowi warunek konieczny do wydania przedmiotowej decyzji; 4) art. 8 k.p.a., poprzez ujawnione w uzasadnieniu naruszenie zasady bezstronności w działaniu organu, polegające na wywieraniu presji ze strony władz miasta M. i Z. na stronę postępowania administracyjnego (MOPS), skutkiem czego poddaje w wątpliwość rzetelność oraz bezstronność prowadzonego postępowania, które to godzi w zasadę pogłębiania zaufania do organów państwa. Wobec powyższego wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu podano m. in., że skarżoną decyzję wydano z rażącym naruszeniem prawa, poprzez uznanie, iz spełnione zostały przesłanki uchylania się od obowiązku alimentacyjnego, podczas gdy w rzeczywistości nie można mówić o uchylaniu się od obowiązków. Fakt doręczenia przez organ wezwania do stawienia się celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i bezskuteczny upływ wyznaczonego w nim terminu, nie mogą stanowić w każdym przypadku samodzielnej przesłanki do przyjęcia, że skarżący uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. O ile prawidłowe jest stanowisko organu, że w przypadku nieobecności adresata pozostawienie przesyłki w urzędzie pocztowym i zamieszczenie o tym informacji na drzwiach mieszkania wypełnia przesłanki doręczenia zastępczego, o tyle nie zwalnia to organu od podjęcia próby skutecznego przeprowadzenia dowodu i nie daje prawa do automatycznego przyjęcia, że skarżący nie odbierając przesyłki, uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu. Niezwłocznie po otrzymaniu informacji o konieczności złożenia wywiadu alimentacyjnego udał się do MOPS lecz z powodu trwającej pandemii Urząd nie funkcjonował w normalnym trybie. Nikt nie odebrał jego oświadczenia. Dowiedział się, że w sytuacji niestawiennictwa w wyznaczonym terminie standardową praktyką MOPS jest złożony wniosek o ściganie. Jako kierowca zawodowy poszukuje pracy w zawodzie lecz w związku z zaistniałą patową sytuacją pracodawcy odmawiają mu zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2023 roku, poz. 259 ze zm. – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. W świetle art. 156 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości; 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą; 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Orzekając w rozpoznawanej sprawie Sąd miał na uwadze, że postępowanie prowadzone w trybie nadzwyczajnym ma ograniczony zakres, gdyż w jego trakcie nie następuje ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady ich trwałości, wynikającej z art. 16 §1 k.p.a. i dlatego może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy akt dotknięty został w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 §1 k.p.a. (wyrok NSA z 5 lutego 1988 r., IV SA 948/87). Organ administracji publicznej orzekający w nadzwyczajnym trybie nieważnościowym ma jedynie uprawnienia kasacyjne, tzn. rozstrzyga tylko i wyłącznie w kwestii istnienia bądź nieistnienia w dacie wydania aktu przesłanek z art. 156 §1 k.p.a., a zatem rozstrzygając kwestie czysto prawne (np. wyrok WSA w Poznaniu z 4 grudnia 2013 r., sygn. IV SA/Po 592/13). Przy ocenie naruszenia prawa jako "rażące" należy brać pod uwagę ustalenia wynikające z teorii gradacji wad decyzji administracyjnych. Chodzi tu niewątpliwie o tego rodzaju wady, które powodują konieczność eliminacji aktów administracyjnych z obrotu prawnego z racji istnienia w nich wad o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym (A. Matan, Komentarz do 156 k.p.a., LEX-el.). W ramach postępowania nieważnościowego organ nie może co do zasady dokonywać nowych lub dodatkowych ustaleń faktycznych, ani też kwestionować stanu faktycznego sprawy już zakończonej (wyrok NSA z dnia 29 stycznia 2019 r., sygn. akt: II OSK 673/18). Zarzuty naruszenia prawa w zakresie czynienia ustaleń faktycznych (przez niewyczerpujące zgromadzenie, czy też niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego sprawy) należą do takich wadliwości, które mogą służyć do wzruszenia aktu w trybie zwykłym. Nie stanowią natomiast rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2019 r., sygn. akt: VII SA/Wa 1822/18). Faktem jest, że z powodu bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych Burmistrz Miasta M. przyznał świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla osoby uprawnionej. W sprawie egzekucyjnej wyegzekwowano jedynie dwie wpłaty. Organ wydał zatem w dniu 29 lipca 2021 r. decyzję w przedmiocie uznania strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a. w przypadku, gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Z potwierdzenia odbioru przesyłki wynika, że decyzja w tym przedmiocie została doręczona stronie w dniu 17 sierpnia 2021 r. Strona bowiem nie udała się do siedziby organu w celu sporządzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Skarżący nie złożył odwołania, wskutek czego decyzja ta stała się ostateczna. Nie skorzystał z uprawnień procesowych, zatem z własnych zaniedbań nie może teraz wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. Przy ocenie żądania należy mieć na uwadze, że przepis art. 156 k.p.a. nie tworzy dla stron prawa do kolejnej zwyczajnej instancji odwoławczej. Nie mogły być zatem uwzględnione zarzuty, że np. SKO nie wyjaśniło, czy skarżący rzeczywiście kierował się złą wolą z zamiarem konsekwentnego i uporczywego niestawiania się w organie. Jeśli faktycznie doszło do naruszenia w jakikolwiek sposób art. 10 §1 k.p.a., poprzez uniemożliwienie czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, można było kwestionować te uchybienia w odwołaniu. Nie każde naruszenie procedury w tym zakresie musi skutkować zakwestionowaniem decyzji przez organ odwoławczy. Skoro naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji w trybie zwyczajnym jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, to tym bardziej nie ma podstaw, by zarzuty tego rodzaju miały skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji. Postępowanie zostało przeprowadzone w należytym zakresie, a decyzje zawierały szczegółowe motywy. Skarżący nie przedłożył również żadnego dowodu wskazującego na to, że doszło ze strony osób odpowiedzialnych do popełnienia czynu zabronionego na jego szkodę (np. niedopełnienia obowiązków, poprzez nieodebranie od niego oświadczenia, bądź istotnych dokumentów, co miałoby spowodować u niego negatywne konsekwencje prawne). Sąd, ani SKO, nie są uprawnione, by prowadzić w tym przedmiocie postępowanie za organy ścigania. Nie doszło do naruszenia art. 7, 8, 10 §1, 77 §1, 80, 107 §1 i 3, 138 §1 pkt 1 k.p.a., ani też innych przepisów, uzasadniających uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona w stopniu oczywistym podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.