II SA/Gl 1632/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Gapiński, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 17 sierpnia 2023 r. nr SKO.PSW/41.5/2881/2023/16081 w przedmiocie dodatku węglowego oddala skargę.

W dniu 22 sierpnia 2022 r. wpłynął do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. wniosek M. M. (dalej: "skarżący") o wypłatę dodatku węglowego, w którym podał jako adres miejsca zamieszkania P., ulica [...]nr [...] i główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego kocioł na paliwo stałe oraz trzon kuchenny na węgiel, który znajduje się w budynku jednorodzinnym. Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Wójta Gminy P. (dalej: "organ I instancji"), decyzją z dnia 28 czerwca 2023 r., nr[...] , na podstawie art. 2 ust. 1-3, ust. 3c i ust. 3d ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (tekst jednolity: Dz. U. z 2023 r. poz. 1630, dalej w skrócie: "u.d.w."), odmówił przyznania skarżącemu prawa do dodatku węglowego, bowiem ustalił, że nie zamieszkuje pod wskazanym adresem. W uzasadnieniu decyzji zaznaczył, że rozstrzygnięcie zostało wydane po ponownym przeprowadzeniu postępowania, w wyniku decyzji kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach (dalej: "Kolegium") z dnia 15 marca 2023 r., nr [...] W odwołaniu skarżący podał, że na podstawie aktu notarialnego ma prawo do mieszkania w budynku przy ul. [...] nr [...] w P., należącego do jego siostry. Podkreślił, że niemal codziennie przebywa na tej nieruchomości i zajmuje się nią, w tym pali węglem w piecu, co zostało stwierdzone podczas wywiadu środowiskowego. Śmieci natomiast zabiera na ul. [...] w P., bo nie chce dwa razy płacić w tej samej gminie za odpady. Kolegium decyzją z dnia 17 sierpnia 2023 r., nr SKO.PSW/41.5/2881/2023/16081, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej w skrócie: "k.p.a.") i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 570), po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z dnia 28 czerwca 2023 r. W uzasadnieniu decyzji akcentowało, że z deklaracji złożonej w dniu 30 sierpnia 2022 r. do Centralnej Ewidencji i Emisyjności Budynków wynika, że budynek przy ul. [...]nr [...] jest ogrzewany kotłem na paliwo stałe na węgiel i drewno kawałkowe oraz kotłem gazowym. Sam skarżący podaje, że ogrzewanie gazowa służyć ma wykorzystaniu wyłącznie dodatkowo, natomiast głównym źródłem pozostaje kocioł węglowy. Przechodząc do analizy stanu prawnego Kolegium wywiodło, że zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. W dalszej kolejności, w dniu 3 listopada 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), zwana dalej "ustawą nowelizującą". Mocą art. 26 pkt 1 lit. b) ustawy nowelizującej, w ustawie o dodatku węglowym w art. 2 dodany został w szczególności ust. 15g w brzmieniu: Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r. Zgodnie z art. 3 ust. 3 u.d.w., w sprawach nieuregulowanych niniejszą ustawą, stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Z przeprowadzonego w dniu 17 kwietnia 2023 r. wywiadu środowiskowego wynika, że w budynku przy ul. [...] nr [...] w P. źródłem ciepła są kocioł na paliwo stałe na węgiel oraz trzon kuchenny. W czasie wywiadu skarżący zadeklarował, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w P. przy ul. [...]nr [...] oraz ul. [...]nr[...]. Z wywiadu wynika również, że przy ul. [...] nr[...] znajdowały się artykuły spożywcze oraz ubrania, a w piwnicy był węgiel. Skarżący nie oświadczył jednoznacznie, pod którym adresem znajduje się jego centrum życiowe. Wskazał za to, że nie ponosi opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, ponieważ nie dostał dotacji na węgiel. Zadeklarował także, że po uzyskaniu dotacji będzie uiszczał opłatę za gospodarowanie odpadami. Do tej pory opłatę za gospodarowanie odpadami komunalnymi skarżący wnosi w miejscu swojego zameldowania, które zostało przez niego określone jako jedno z miejsc, w których prowadzi gospodarstwo domowe, tzn. w P. przy ul. [...]nr[...]. Odpady powstałe na nieruchomości położonej w P. przy ul. [...]nr [...] przenosi do pojemnika przy drugim domu. W aktach sprawy znajduje się oświadczenie siostry skarżącego, w którym stwierdziła, że skarżący zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe przy ul. [...]nr [...] w P. i przebywa tam prawie codziennie. Z przesłuchania sąsiadów wynika, że skarżący jest widywany na nieruchomości i często na niej przebywa. W czasie wizyty w siedzibie Ośrodka Pomocy Społecznej w P. skarżący zadeklarował, że jeździ codziennie do domu przy ul.[...] nr[...]. Kolegium podzieliło pogląd organu I instancji, że na gruncie u.d.w. miejsce zamieszkania powinno być rozumiane jako centrum interesów życiowych i miejsce, w którym strona przebywa na stałe. Takie miejsce może być tylko jedno. Również z żadnego z dowodów, znajdujących się w obszernym materiale dowodowym, nie wynika jednoznacznie, aby skarżący zamieszkiwał i prowadził gospodarstwo domowe przy ul. [...]nr [...] w P. Sam każdorazowo deklaruje, że mieszka w dwóch miejscach - zarówno przy ul. [...]nr[...], jak i [...]nr[...]. Za uznaniem za miejsce zamieszkania budynku przy ul. [....] nr [...] świadczy nie tylko zameldowanie tam na pobyt stały, ale także opłacanie tam opłaty za odbiór odpadów komunalnych, oraz wysokość innych opłat za media, w tym wodę, czy energię elektryczną. Kolegium nie dało wiary oświadczeniu skarżącego, że budynek przy ul. [...]nr [...] jest ogrzewany kotłem węglowym i zarazem odpady komunalne są przenoszone do pojemnika przy ul. [...]nr[...]. Jak słusznie zauważył organ I instancji, kocioł węglowy opalany węglem wytwarza duże ilości popiołu, którego przenoszenie do pojemnika, znajdującego się na innej nieruchomości, nie jest wiarygodne. W związku z tym uznać należy, że dom przy ul. [...]nr [...] nie był ogrzewany kotłem węglowym i skarżący faktycznie w nim nie zamieszkuje. Tymczasem dodatek węglowy służy gospodarstwu domowemu jako dofinansowanie zakupu opału w aktualnym miejscu zamieszkania. Nie może stanowić dopiero asumptu do zakupu węgla, rozpoczęcia opalania budynku węglem, czy rozpoczęcia wytwarzania odpadów komunalnych i ponoszenia za to opłat. Tym samym, zdaniem Kolegium, skarżący nie spełnia przesłanek ustawowych uprawniających do przyznania dodatku węglowego. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ponieważ nie są one zgodne z intencją ustawodawcy i nie zostały wyjaśnione okoliczności, mające wpływ na rozstrzygnięcie w przedmiocie dodatku węglowego. Zdaniem skarżącego, organy obu instancji wadliwie rozpatrzyły złożony przez niego wniosek i nie uwzględniły faktu jego gospodarowania pod adresem przy ul. [...]nr [...] w P. Podkreślił, że niemal codziennie przebywa na tej nieruchomości i zajmuje się nią, w tym pali węglem w piecu, a śmieci zabiera na ul. [...]nr[...], bo nie chce dwa razy płacić w tej samej gminie za odpady. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W piśmie procesowym z dnia 24 października 2023 r. skarżący podtrzymał zarzuty zawarte w skardze i zaznaczył, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w P. przy ul. [...]nr[...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej w skrócie: "p.p.s.a."), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu ustalenia dokonane w sprawie przez organ I instancji i zaaprobowane przez Kolegium są wystarczające i mogą stanowić podstawę do poddania kontroli prawidłowości stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, w tym zastosowanych przepisów prawa materialnego i procesowego. Nie budzi zastrzeżeń zarówno zakres czynności podjętych w ramach prowadzonego postępowania dowodowego, jak również sposób ich udokumentowania. Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.: Dz. U. z 2023 r. poz. 141, dalej w skrócie, tak jak dotychczas: "u.d.w."). Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 ze zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy. Stosownie do art. 2 ust. 1 pkt 1 u.d.w., przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe). Z przytoczonych przepisów wynika, że dodatek węglowy przysługuje wnioskodawcy w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego pod określonym adresem wskazanym we wniosku oraz prowadzenie pod tym adresem gospodarstwa domowego. Dodatek węglowy powiązany jest bowiem z miejscem, gdzie wnioskodawca prowadzi wspólnie z innymi osobami lub samotnie gospodarstwo domowe i zamieszkuje. Zgodnie z celem u.d.w., dodatek węglowy ma być przeznaczony na ogrzanie miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Sam fakt sporadycznego przebywania w danym lokalu czy budynku nie oznacza zamieszkiwania i prowadzenia w nim gospodarstwa domowego. Koniecznym warunkiem przyznania dodatku węglowego jest ustalenie, że z danym adresem zamieszkania wiąże się tzw. centrum życiowe danej osoby, czyli że jest to miejsce gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Dla przyznania prawa do dodatku węglowego nie ma znaczenia tytuł prawny do lokalu/budynku, oraz czy w świetle przepisów prawa budowlanego można wykorzystywać lokal (pomieszczenie) na cele mieszkaniowe, ani też to, czy zgodnie z prawem budowlanym przeprowadzono określone czynności formalne zmierzające do zmiany sposobu użytkowania budynku (lokalu). O prawie do dodatku węglowego decyduje nie legalność zamieszkiwania, a stan faktyczny w postaci rzeczywistego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego w danym miejscu. Przepisy u.d.w. nie precyzują, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania. Zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy uwzględnić treść art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1610; dalej w skrócie: "K.c."), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej normy prawnej świadczą dwie okoliczności - zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe. Pojęcie miejsca zamieszkania, przyjęte w art. 25 K.c., jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie (por. np. wyrok WSA w Olsztynie 27 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 395/23). Zamieszkiwanie, w rozumieniu art. 2 ust. 1 i 2 u.d.w. oznacza zatem rodzaj pobytu osoby w danym miejscu, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych tej osoby w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, stołowania się i wypoczynku po pracy czy nauce (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 grudnia 2023 r. sygn. akt II SA/Go 584/23 i wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 grudnia 2023 r. sygn. akt III SA/Kr 773/23). Z powyższego wynika, że zamieszkiwanie oznacza rodzaj pobytu osoby w danym miejscu, cechujący się zaspokajaniem codziennych potrzeb życiowych w mieszkaniu faktycznie zajmowanym, stanowiącym jej centrum życia domowego w danym okresie, a w szczególności nocowania, przyrządzania i spożywania posiłków oraz wypoczynku. Jak już wyżej wyjaśniono, celem dodatku węglowego jest zapewnienie wsparcia finansowego gospodarstwom domowym, zamieszkującym w lokalach mieszkalnych ogrzewanych węglem. Dodatek węglowy nie jest natomiast świadczeniem powszechnym, przysługującym jedynie z tytułu posiadania lokalu, wyposażonego w źródło ciepła, zasilane węglem. Przepisy u.d.w. nie przewidują możliwości przyznania dodatku węglowego na ogrzewanie wybranej przez wnioskodawcę nieruchomości, w której wnioskodawca nie zamieszkuje i nie prowadzi gospodarstwa domowego. Również sam fakt sporadycznego przebywania w danym domu, czy lokalu nie oznacza zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego. Nie jest też wystarczający zamiar zamieszkania w przyszłości w danym domu, czy lokalu. Zdaniem Sądu opisane wyżej ustalenia uprawniały rozstrzygające sprawę organy do przyjęcia, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym we wniosku adresem, ale miejscem jego zamieszkania jest dom położony w P. przy ul. [...]nr[...]. Organ I instancji uczynił zadość obowiązkowi wynikającemu z art. 2 ust. 15a u.d.w. (weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma charakter wszechstronny i nie ogranicza się do wskazanych w tym przepisie ewidencji, czy oświadczeń wnioskodawcy). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl.).