II SA/Gl 1769/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Artur Żurawik, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 1 marca 2023 r. sprawy ze skargi A. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 20 października 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/2907/2022/15250/AKD w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Po rozpoznaniu wniosku A. R. Prezydent Miasta J. decyzją z dnia 2 września 2022 r., nr [...], odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matka. W uzasadnieniu wskazano, że brak jest związku pomiędzy faktem sprawowania opieki nad matką a niepodejmowaniem (rezygnacją) przez stronę z zatrudnienia. Podniesiono również, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez matkę strony 18 roku życia. Odwołanie od tej decyzji złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Podniesiono w nim, przede wszystkim, bogatą argumentację dotyczącą kwestii wieku powstania niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Przyznało, że wiek powstania niepełnosprawności matki skarżącego nie może stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia. Podkreśliło jednak, że nie wykazano, iż istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad niepełnosprawną matką. Zakres opieki sprawowanej przez odwołującego się został on ustalony w czasie wywiadu środowiskowego. Są to czynności takie jak pomoc w ubieraniu, zabiegach higienicznych sprzątanie, przygotowanie posiłków, prasowanie, podawanie leków, mierzenie ciśnienia umawianie wizyt lekarskich należą do czynności związanych z prowadzeniem wspólnego gospodarstwa i nie wymagają rezygnacji z zatrudnienia. Powyższy zakres obowiązków nie wyklucza podjęcia przez stronę zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podniesiono również, że wraz z matka zamieszkuje brat wnioskodawcy. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu złożył jej adresat reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Domagając się uchylenia rozstrzygnięć organów obu instancji oraz zasądzenia kosztów postępowania zarzucił SKO w Katowicach naruszenie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie wnioskodawcy organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia wnioskodawcy odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem wnioskodawcy wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że matka wnioskodawcy potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Co nadto istotne, okoliczność, że matka skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający osobę niepełnosprawną do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Natomiast z wywiadu środowiskowego sporządzonego w niniejszej sprawie wynika, że osoba niepełnosprawna jest przewlekle chora. W wywiadzie szczegółowo opisano codzienne czynności wykonywane w ramach stałej, całodobowej opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką. Czynności te składają się na kompleksową opiekę i pomoc w zwykłych czynnościach życia codziennego dla osoby, która - jak orzekł uprawniony organ, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji. Obok przygotowywania i podawania leków, systematycznego mierzenia ciśnienia, organizacji wizyt lekarskich, wyjazdów na badania lekarskie, wskazano również takie najbardziej podstawowe i niezbędne, czynności egzystencjalne, wykonywane przy osobie niezdolnej do samodzielnej egzystencji, jak przygotowanie ubrań i pomoc w ubieraniu, przygotowywanie posiłków i przygotowanie do snu, pomoc przy zabiegach higienicznych i dbałość o miejsce zamieszkania, ale również pranie, sprzątanie i prasowanie. Odpowiadając na skargę organ administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej i wreszcie innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r. (sygn. akt I OSK 2820/13 - za CBOSA) z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Przy czym rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Oczywiście na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, niepodejmowanie pracy. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, w tym przypadku matką, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem rodziców, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/1). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Warto mieć na uwadze dokonując wykładni wspomnianego przepisu tezę zawartą w wyroku tutejszego sądu z dnia 9 września 2022 r. (sygn. I SA/Gl 659/22). Skład orzekający stwierdził, że "przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej". W rozstrzyganej sprawie bezsporne jest, że skarżący opiekuje się swoją niepełnosprawną matką. Należy jednak podkreślić, że nie jest ona osobą leżącą. Towarzyszy skarżącemu w wyjazdach. Zakres opieki obejmuje robienie zakupów, sprzątanie, pranie, prasowanie. Co istotne skarżący, w trakcie wywiadu środowiskowego oświadczył, że zajmuje się matką od 5 lat. Dało się to jednak pogodzić z podejmowaniem w tym czasie przez stronę zatrudnienia (s. 66 akt administracyjnych). Biorąc powyższe pod uwagę Sądu uznaje, że nie została w sprawie spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1 ustawy. Zakres opieki umożliwia stronie podjęcie zatrudnienia. Niezależnie od tego, w sprawowaniu opieki nad matką nie jest osamotniony. Wraz z nim (i matką) zamieszkuje również jego brat. Trafnie zauważył organ I instancji, że dzieci powinny wspomóc matkę również w inny sposób niż poprzez osobiste starania np. poprzez finansowanie pomocy w opiece nad matką. Częściowe choćby zwolnienie z obowiązków opiekuńczych przez pozostałych członków rodziny umożliwia stronie podjęcie zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze godzin. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę. ----------------------- 4