II SA/Gl 283/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi Y. H. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 grudnia 2025 r. nr 010070/680/4686919/2022; 334925930 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 4 września 2024 r.

Pismem nadanym dnia 26 stycznia 2026 r. Y. H. (dalej: Skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr 010070/680/4686919/2022, 334925930 z dnia 31 grudnia 2025 r. w przedmiocie świadczenia wychowawczego. Zaskarżony akt zapadł w następującym stanie faktycznym. W dniu 12 kwietnia 2022 r. Skarżąca złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. na dziecko A. H. (karty nr 1-7 akt administracyjnych). Informacją z dnia 15 czerwca 2022 r. nr[...], organ przyznał Skarżącej świadczenie wychowawcze na syna na wnioskowany okres w wysokości 500 zł miesięcznie (karta nr 11 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 4 września 2024 r. nr [...],[...] organ uchylił przyznane Informacją z dnia 15 czerwca 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Rozstrzygnięcie to organ oparł o ustalenie, dokonane na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, że Strona "nie posiada danych o okresach legalności pobytu w Polsce". Rozbieżności pomiędzy wnioskiem a rejestrem określone w treści wezwania organu z dnia 5 sierpnia 2024 r. nie zostały wyjaśnione. W powołaniu na art. 11 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r., poz. 167, z późn. zm., dalej: u.p.o.u.) wyjaśnił, iż wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, a świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelowi wyłączenie, jeśli zamieszkuje z dziećmi w Polsce. W decyzji organ wskazał również, że wypłacone w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. świadczenie wychowawcze stanowi nienależnie pobrane świadczenie, o którym mowa w art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1576 z późn. zm.), i Strona zobowiązana jest świadczenie to wpłacić na wskazany rachunek bankowy. Decyzja została doręczona w dniu 4 września 2025 r. W odwołaniu od tej decyzji, wniesionym w ustawowym terminie, Odwołująca się wskazała, że zwróciła się do Straży Granicznej o zmianę w rejestrze daty "07.04.2022", jednak nie otrzymała odpowiedzi. Podała, że ponownie zwróci się o ww. zmianę i niezwłocznie poinformuje organ o treści odpowiedzi. Zaznaczyła, że 7 kwietnia 2022 r. wjechała do Polski jako uchodźca i od tej pory nie opuszczała terytorium RP, syn ma aktualny status "UKR", natomiast od "maja 2024 decyzję". Do odwołania Strona przedłożyła decyzję z dnia 20 maja 2024 r. o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy i pracę oraz zaświadczenie z rejestru Pesel ze statusem "UKR". Po rozpoznaniu odwołania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, przywołaną na wstępie decyzją nr 010070/680/4686919/2022, 334925930 z dnia 31 grudnia 2025 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., póz. 1691 z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał stan sprawy, brzmienie przepisów art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2 i art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, oraz zaznaczył, że Odwołująca się nie odpowiedziała na wezwanie z dnia 5 sierpnia 2024 r. do wyjaśnienia rozbieżności pomiędzy wnioskiem a danymi w rejestrze. Dokonany w ramach postępowania odwoławczego ponowny odczyt danych z rejestru potwierdza, że dane dotyczące legalności pobytu Odwołującej się na terytorium RP nie zostały zmodyfikowane. W tej sytuacji nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, ponieważ Strona nie posiada legalnego pobytu na terytorium RP, zatem "świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. nie może być przyznane". Decyzja została doręczona w dniu 2 stycznia 2026 r. Z rozstrzygnięciem nie zgodziła się Skarżąca. W skardze sformułowała względem zaskarżonej decyzji zarzut naruszenia art. 7, art. 75 § 1, art. 80 k.p.a. przez ograniczenie czynności dowodowych do dokonania odczytu w rejestrze, gdy powinnością organu jest przeprowadzenie czynności dowodowych, w ramach których jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem, co doprowadziło do niewyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego i wydania błędnej decyzji. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zwrócenie się do Placówki Straży Granicznej w K. celem zweryfikowania danych w zakresie przekroczenia przez Skarżącą granicy terytorium RP, a także przeprowadzenie dowodów z dokumentów przedłożonych do skargi: pisma Placówki Straży Granicznej w K. z dnia 11 września 2024 r., poświadczonych notarialnie kopii paszportów Skarżącej oraz małoletniego syna Skarżącej, zaświadczenia z dnia 5 czerwca 2025 r. o zatrudnieniu w okresie od 25 października 2023 r. do 23 stycznia 2026 r., zaświadczenia o zatrudnieniu z dnia 23 stycznia 2026 r., zaświadczenia z rejestru Pesel, powiadomienia o nadaniu numeru Pesel, świadectwa pracy z dnia 6 października 2023 r., zaświadczenia z dnia 19 marca 2025 r. o umowie zlecenia. W uzasadnieniu skargi Skarżąca podkreśliła, że spełnia wszystkie warunki uprawniające do otrzymania świadczenia wychowawczego, przebywała na terytorium RP legalnie, a pobyt był zgodny z przepisami ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, Skarżącej został nadany numer Pesel ze statusem "UKR". Ponownie podała, że od przyjazdu do Polski 7 kwietnia 2022 r. nie opuszczała terytorium RP, co potwierdza kopia paszportu. Ponadto w piśmie z dnia 11 września 2024 r. Komendant Placówki Straży Granicznej w K. poinformował, że wnioskowane dane zostały uzupełnione, co mogło nastąpić z opóźnieniem z uwagi na ilość wniosków i liczbę osób przekraczających granicę w związku z konfliktem zbrojnym. Skarżąca podała również, że deklaruje zamiar pozostania na terytorium RP, przedstawiła okresy zatrudnienia, wskazała, że syn uczęszcza w Polsce do szkoły. Zaznaczyła też, że organ nie wykazał, by po 7 kwietnia 2022 r. Skarżąca opuszczała terytorium RP. Zdaniem Skarżącej opóźnienie w uzupełnianiu wpisów w rejestrze nie może ujemnie wpływać na przysługujące Skarżącej prawo do świadczenia, tym bardziej że złożyła wniosek o aktualizację rejestru, a organ nie powinien ograniczać się wyłącznie do informacji pozyskanych z rejestru, w którym mogą wystąpić błędy, nadto jest to tylko jeden z możliwych środków dowodowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Dodał, iż dokonał ponownej weryfikacji rejestru i ustalił, że dane nadal nie zostały zaktualizowane. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przypomnieć należy, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego oraz przepisami procedury administracyjnej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, natomiast normatywną podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (w brzmieniu dotychczasowym; stosownie do art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 23 stycznia 2026 r. o wygaszeniu rozwiązań wynikających z ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw, Dz. U. z 2026 r., poz. 203, do spraw o świadczenia, o których mowa w art. 26 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 17, tj. ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, za okres przed dniem 5 marca 2026 r. stosuje się przepisy dotychczasowe). W ramach uwag wstępnych odnotowania wymaga, że w myśl art. 1 ust. 1 u.p.o.u., ustawa ta określała szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Kwestie legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium RP normował art. 2 u.p.o.u., który w ust. 1 stanowił, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2026 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.p.o.u. (tj. legalnego pobytu) pozbawia obywatela Ukrainy wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni (art. 11 ust. 2 u.p.o.u.). Rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy oraz którzy złożyli wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1 u.p.o.u. (wniosek o nadanie nr Pesel) prowadzi Komendant Główny Straży Granicznej w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej (art. 3 ust. 3 u.p.o.u.). Uznanie pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za legalny w rozumieniu art. 2 ust. 1 u.p.o.u. ma więc istotne znaczenie m.in. z punktu widzenia prawa do pomocy o charakterze socjalnym. Między innymi w myśl art. 26 ust. 1 pkt 2 u.p.o.u., obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, pod warunkami w nim określonymi, w tym warunku zamieszkiwania z dzieckiem na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przeprowadzona w sprawie kontrola sądowoadministracyjna doprowadziła do stwierdzenia opisanych poniżej naruszeń mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Po pierwsze, kontrolowane decyzje nie odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 1 k.p.a., co znacznie utrudnia merytoryczną ich kontrolę. Zgodnie z powołanym przepisem decyzja powinna zawierać m.in. powołanie podstawy prawnej (pkt 4), rozstrzygnięcie (pkt 5) oraz uzasadnienie faktyczne i prawne (pkt 6). I tak kolejno, przepis art. 107 § 1 pkt 4 k.p.a. wyraźnie wskazuje na konieczność powołania w decyzji administracyjnej jej podstawy prawnej, przy czym załatwienie sprawy w formie decyzji musi wynikać z przepisów prawa materialnego, stanowiących podstawę do prowadzenia postępowania przez właściwy organ. Podstawą prawną decyzji administracyjnej może być jedynie norma prawa administracyjnego, z której bezpośrednio lub pośrednio wynika, że jej konkretyzacja następuje w drodze decyzji administracyjnej. Tymczasem w decyzji pierwszoinstancyjnej powołano art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, który odnosi się do pozbawienia obywatela Ukrainy uprawnienia do legalnego pobytu, w przypadku wyjazdu z terytorium RP na okres powyżej 30 dni, oraz art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, regulujący nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, bez wskazania jednostki redakcyjnej w obrębie tego przepisu. Dostrzec należy, że uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga wskazania konkretnej podstawy prawnej. Nie czyni zadość tym wymogom sformułowanie: "stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci", w sytuacji, gdy przepis art. 25 w ust. 2 przewiduje trzy podstawy uznania świadczenia za nienależnie pobrany. Jak stanowi przywołana regulacja, za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2), świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5), świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6). W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy, nie dostrzegł powyższego uchybienia. Brak prawidłowego wskazania podstawy prawnej rozstrzygnięcia znacznie ogranicza prawa strony postępowania, niewątpliwie utrudnia zrozumienie treści tego rozstrzygnięcia i podjęcie właściwej obrony swoich praw. Tego rodzaju uchybienie narusza też wynikające z art. 9 i art. 11 k.p.a. zasady informowania i przekonywania stron co do podjętych działań i rozstrzygnięć. Przechodząc do kwestii rozstrzygnięcia wynikającego z kontrolowanych decyzji, to nie sposób jednoznacznie odczytać, czy polega ono jedynie na uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, czy też na stwierdzeniu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i obowiązku jego zwrotu. Zauważyć przyjdzie, że orzeczenie o uchyleniu prawa zostało zawarte w osnowie decyzji pierwszoinstancyjnej. Z kolei kwestia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego została zasygnalizowana po zacytowaniu art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, i przed powołaniem podstawy prawnej oraz pouczeń. Jednocześnie kwestia nienależnie pobranego świadczenia nie została doprecyzowana przez wskazanie kwoty nienależnie pobranego świadczenia, terminu jego zwrotu, ani też określenia ewentualnych odsetek. Należy pamiętać, że rozstrzygnięcie to wiążące ustalenie konsekwencji stosowanego przepisu prawa materialnego, w tym sensie decyzja rozstrzyga sprawę administracyjną co do jej istoty (art. 104 k.p.a.). Rozstrzygnięcia nie można domniemywać ani wyprowadzać z treści uzasadnienia decyzji i innych okoliczności sprawy, albowiem powinno być ono wyrażone expressis verbis w sentencji decyzji, musi być ono jednoznaczne i nie budzić jakichkolwiek wątpliwości. Wypełnienie przez organ dyspozycji art. 107 § 1 pkt 5 k.p.a. następuje wyłącznie wtedy, gdy rozstrzygnięcie to zostanie sformułowane w sposób kategoryczny co do zawartego tam władczego uregulowania przez organ sytuacji prawnej strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 75/23). Naruszenie w tym zakresie również należało uznać za istotne. Co do uzasadnienia zapadłych w sprawie decyzji, przypomnieć należy, że w myśl art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a., decyzja musi zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, na które składają się w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Jednocześnie uzasadnienie powinno umożliwić sądowi administracyjnemu sprawdzenie prawidłowości toku rozumowania organu wydającego decyzję oraz motywów rozstrzygnięcia. W rozpoznawanej sprawie uzasadnienie decyzji pierwszoinstancyjnej nie spełnia wskazanych wymogów. Poza wskazanymi już uchybieniami odnoszącymi się do podstawy prawnej oraz rozstrzygnięcia, uzasadnienie decyzji sprowadza się do zdania: "Na podstawie zgromadzonej dokumentacji ustaliliśmy, że: Na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustaliliśmy, że nie posiada Pan/Pani danych o okresach legalności pobytu w Polsce". Organ odwoławczy, nie znajdując podstaw do uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej, po przywołaniu brzmienia art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2, art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, stwierdził, że "Nie zostały spełnione warunki wynikające z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ponieważ nie posiada Pani legalnego pobytu na terytorium RP wg rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną", zaznaczając, że ponownie dokonał odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, i w rejestrze tym "nadal widnieje zapis potwierdzający, że Pani dane dotyczące legalności pobytu na terytorium RP nie zostały zmodyfikowane" (str. 2 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Organ nie wyjaśnił, który z przepisów stanowił podstawę do uchylenia prawa do świadczenia, oraz pominął dokonanie weryfikacji argumentów odwołania w oparciu o inne środki dowodowe poza odczytem z rejestru, mimo że dane z rejestrów publicznych stanowią tylko jeden z możliwych środków dowodowych. Pamiętać należy, że art. 26 ust. 3a, ust. 3i u.p.o.u., który nakłada na Zakład Ubezpieczeń Społecznych obowiązek weryfikacji dalszego prawa do świadczeń, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 1-3 i 6, zatem także prawa do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, tj. prowadzonego w systemie teleinformatycznym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, i rejestru Pesel, nie wyłącza, ani nie ogranicza określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego zasad postępowania dowodowego, w tym w art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Tymczasem Skarżąca wyraźnie wskazała, że 7 kwietnia 2022 r. wjechała do Polski jako uchodźca i od tej pory nie opuszczała terytorium RP, zwróciła też uwagę, że syn ma aktualny status "UKR". Nadto do odwołania przedłożyła dokumenty mające potwierdzać ww. okoliczność. Organ odwoławczy pominął odniesienie się do tych dowodów. Po drugie, wydane w sprawie decyzje dotknięte są wadą prawną, polegająca na uchyleniu prawa do świadczenia z mocą wsteczną. Należy przypomnieć, że uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego może wprawdzie nastąpić w trybie art. 27 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jednak ma ona charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. na przyszłość. Decyzja taka powinna więc wyeliminować na przyszłość pobieranie świadczenia, natomiast w stosunku do okresu wcześniejszego powinna znaleźć zastosowanie regulacja dotycząca nienależnie pobranego świadczenia. Oznacza to, że nie jest dopuszczalne uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego, które zostało już skonsumowane. Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie doszło do uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną. Decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu 4 września 2024 r., a rozstrzygnięciem uchylającym objęto okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego za okres, za który świadczenie to zostało już wypłacone, było rozstrzygnięciem wadliwym. Błędu tego nie dostrzegł organ odwoławczy utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Zdaniem sądu, z tych wszystkich powodów, w omówionym zakresie zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 1 pkt 4-6, § 3 k.p.a., a także art. 8 § 1, art. 9, art. 11 k.p.a., co miało niewątpliwy wpływ na wynik sprawy. Pomimo, że kwestia naruszenia przepisów o terminach załatwienia spraw pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, nie sposób nie zauważyć, że w kontrolowanej sprawie postępowanie odwoławcze trwało od 5 września 2024 r. (data wniesienia odwołania) do 31 grudnia 2025 r. (data wydania zaskarżonej decyzji), a więc ponad 15 miesięcy. Z akt nie wynikają okoliczności, które w jakikolwiek sposób mogłyby uzasadniać zwłokę organu odwoławczego. Tymczasem zgodnie z art. 35 § 1 k.p.a., zasadą jest, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W sytuacji, gdy załatwienie sprawy wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, to w postępowaniu odwoławczym winna być ona załatwiona w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Niewątpliwie organ odwoławczy nie dochował tego terminu, oraz nie dopełnił wynikającego z art. 36 § 1 k.p.a. obowiązku zawiadomienia strony o niezałatwieniu sprawy w terminie, podania przyczyny zwłoki oraz wskazania nowego terminu załatwienia sprawy z pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia. Jak zasadnie zwrócił uwagę tut. Sąd w wyroku z dnia 26 lutego 2026 r. sygn. akt II SA/Gl 1415/25, jeżeli zamiarem organów było lub będzie wydanie decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia, to wówczas każda zwłoka organu ma niebagatelny wpływ na obowiązki strony i wysokość przypadającej do zwrotu kwoty. Należy bowiem mieć na uwadze, że zgodnie z art. 25 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, od kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego są naliczane odsetki ustawowe za opóźnienie. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego do dnia spłaty (art. 25 ust. 9 zd. 2). Zatem istotnego znaczenia nabiera upływ czasu, jaki mija od uzyskania przez organ informacji, że pobrane świadczenie jest nienależne a wydaniem ostatecznej decyzji, albowiem ma to bezpośredni wpływ na wysokość odsetek. W kwestii wniosków dowodowych skargi, Sąd uwzględnił wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów przedłożonych do skargi. Wyjaśnienia wymaga, iż sąd administracyjny nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Stąd też Sąd oddalił wniosek o zwrócenie się do Placówki Straży Granicznej. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. organ ponownie rozpoznając sprawę, uwzględni wskazania wynikające wprost z niniejszego uzasadnienia, odnoszące się w szczególności do prawidłowego zredagowania i uzasadnienia wydanej w sprawie decyzji. Wobec przyznania prawa do świadczenia wychowawczego mocą Informacji z dnia 15 czerwca 2022 r., organ winien również rozważyć kwestię przedawnienia, stosownie do brzmienia art. 25 ust. 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 210 § 2 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 w zw. z art. 200 p.p.s.a. Sąd orzekając na posiedzeniu niejawnym z urzędu poczynił ustalenia w zakresie przysługujących Stronie od organu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw stwierdzając, że w niniejszej sprawie nie powstały należne Skarżącej niezbędne koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście, w tym koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.