II SA/Gl 472/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski (spr.), Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Protokolant specjalista Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lipca 2022 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 11 stycznia 2022 r. nr SKO.PSŚ/41.5/4069/2021/18736/MP w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz skarżącej kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Prezydent Miasta M.decyzją Nr [...] z dnia 9 listopada 2021 r.: 1) uznał za nienależnie pobrane przez W. W. świadczenie wychowawcze wypłacone w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 5750,00 zł, 2) obowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 października 2020 r. w wysokości 4000 zł, 3) odstąpił od zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego w okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. w wysokości 1750 zł, 4) zobowiązał stronę do zwrotu odsetek ustawowych za opóźnienie od nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wypłaconego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 października 2020 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że informacją z dnia 9 sierpnia 2019 r. nr [...] przyznano stronie świadczenie wychowawcze na małoletnią córkę w wysokości 500 zł miesięcznie. Organ powziął jednak wiadomość, że ojcu dziecka przyznano świadczenie wychowawcze w wysokości 250 zł w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. (decyzją SKO w Katowicach z dnia 8 października 2019 r. nr SKO.PS/41.5/1933/2019/12826/KCz). Jednocześnie organ uznał, że zgodnie z treścią sentencji postanowienia Sądu Rejonowego w K. o sygn. skt [...] z dnia [...] dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, gdyż będzie przebywać pod opieką obydwojga rodziców w porównywalnych i powtarzających się okresach. Podkreślono, że zgodnie z art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Stronie przysługiwało zatem świadczenie, ale w wysokości 250 zł. Wypłacone dodatkowe środki, w wysokości 250 zł miesięcznie należało zatem potraktować, jako świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu ustawy i podlega zwrotowi. Odwołanie od tej decyzji złożyła jej adresatka, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. Zarzuciła organowi administracji naruszenie: - art 6 k.p.a. bowiem Prezydent Miasta M. nie ma możliwości dowodzenia w jakikolwiek sposób sprawowania opieki przez rodziców, - art 365 § 1 k.p.c. zgodnie z którym orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, - art. 5 ust 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez błędne uznanie, iż z treści sentencji postanowienia Sądu Rejonowego wynika opieka naprzemienna, podczas gdy z treści wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]sygn. [...] wprost wynika, iż opieka wydana nad małoletnia córką w wyroku rozwodowym przyznana została matce a jedynie władza rodzicielska przyznana została oboju rodzicom, - art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez wydanie decyzji z mocą wsteczną w sytuacji gdy decyzja może wywoływać jedynie skutki ex nunc, - art. 9 k.p.a. poprzez niepoinformowanie strony o decyzji wydanej na rzecz ojca jej córki czego następstwem było przyznanie ojcu dziecka prawa do świadczenia pieniężnego w wysokości 250 zł bez udziału matki, - art. 25 ust 1 i 2 o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez uznanie iż odwołująca się nie miała prawa do świadczenia wychowawczego, - art. 25 ust 3 o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez uznanie iż z faktu że organ wypłacający świadczenie nie miał informacji w zakresie wniosku ojca dziecka o przyznanie świadczenia to świadczenie wypłacone odwołującej się jest nienależne, - art. 8 k.p.a. poprzez uwzględnienie tylko interesów jednej ze stron i wydanie decyzji bez możliwości zgłoszenia twierdzeń i wniosków strony reprezentującej sprzeczne interesy. Zaskarżoną obecnie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Podkreśliło, że zarówno ustalenia Prezydenta Miasta M., jak i wywiedzione z nich skutki prawne są prawidłowe. Skargę na tę decyzję do tutejszego Sądu (zatytułowane "odwołanie) złożyła jej adresatka reprezentowana przez profesjonalną pełnomocnik. W skardze podniosła argumentację tożsamą z tą przedstawioną wcześniej w odwołaniu. Dodatkowo zarzuciła naruszenie art 25 ust 6 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata, a zatem w części dotyczącej zwrotu świadczenia brak było podstaw prawnych do określenia zwrotu za okres co najmniej od lipca 2019 r. do października 2019 r. albowiem upłynęły dwa lata od ich pobrania. Organ administracji wniósł o odrzucenie skargi. Wskazał, że z jej treści wynika, iż skarga została złożona na decyzję organu I instancji, co jest niedopuszczalne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 322 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną. Na początku Sąd stwierdza, że ma rację organ administracji, iż skarga została sformułowana w sposób mało czytelny. Została określona jako "odwołanie" a we wstępnej części wskazano, iż jej przedmiotem jest decyzja organu pierwszej instancji. Jednakże analiza treści tego dokumentu pozwala na stwierdzenie, że jest to skarga a jej przedmiotem jest rozstrzygnięcie organu II instancji utrzymujące w mocy decyzję Prezydenta Miasta M. Nie zmienia to oczywiście faktu, że takie formułowanie skargi do sądu administracyjnego przez profesjonalnego pełnomocnika jest niedopuszczalne. Podobnie jak nieznajomość przez profesjonalnego pełnomocnika nazwy ustawy – gdyż w pismach posługuje się określeniem "ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci" a nawet "w wychowaniu rodziny". Sąd zgadza się z ustaleniami dokonanymi przez Kolegium oraz za prawidłowe uznaje, zastosowane w sprawie normy prawne. Z akt administracyjnych wynika jednoznacznie, że opieka nad córką skarżącej była sprawowana naprzemiennie. Wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] sygn. [...] określa kontakty ojca z dzieckiem. Można uznać, że dziecko ma przebywać u rodziców we wskazanych dniach, w okresach porównywalnych. Jak wskazał tutejszy Sąd w wyroku z dnia 28 stycznia 2022 r. (sygn. II SA/Gl 1301/22) "opiekę naprzemienną w rozumieniu ustawy z 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci konstytuują trzy elementy: rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu, w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu, a opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością. Do uznania opieki za opiekę o charakterze naprzemiennym konieczne jest ustalenie, że oboje rodzice ponoszą równoważny wysiłek w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem. Muszą zatem w porównywalnym stopniu podejmować starania o wychowanie dziecka, utrzymywać je i zaspokajać jego bieżące oraz długoterminowe potrzeby. Jako istotny element opieki naprzemiennej należy więc wskazać konieczność zajmowania się dzieckiem przez każdego z rodziców w porównywalnych, stałych okresach, w regularnych odstępach, z zastrzeżeniem, że sytuacja taka nie jest niezgodna z orzeczeniem sądu powszechnego. W konsekwencji należy przyjąć, że podstawy do uznania, że opieka ma charakter opieki naprzemiennej zachodzą, gdy rzeczywiście jest sprawowana w taki sposób, że w mniej więcej równych, powtarzających się okresach każdy z rodziców sprawuje wyłączną opiekę nad dzieckiem". Zatem w świetle art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577) część świadczenia wypłaconego skarżącej można uznać przynajmniej za "nienależne". W ocenie Sądu na uwzględnienie zasługuje jedynie zarzut dotyczący naruszenia w sprawie art. 25 ust. 6 ustawy. Zgodnie z tym przepisem "decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie jest wydawana, jeżeli od terminu jego pobrania upłynęło więcej niż 2 lata". Świadczenie było po raz pierwszy wypłacone w lipcu 2019 r. Decyzja organu I instancji została zaś wydana 9 listopada 2021 r. Dotyczy zatem zwrotu świadczenia pobranego po upływie 2 lat. Ta kwestia powinna zostać wyjaśniona przez organ odwoławczy. Sąd wskazuje równocześnie, nie przesądzając w sprawie, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dokonuje się rozróżnienia pojęć "nienależnego świadczenia" oraz "świadczenia nienależnie pobranego". "Nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, dla uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane decydujące znaczenie ma nie tylko przesłanka obiektywna, powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenie musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym, czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Organ odwoławczy powinien przynajmniej odnieść się do występowania w rozpatrywanej obecnie sprawie powyższych okoliczności. Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ weźmie pod uwagę wyżej poczynione rozważania Sądu.