II SA/Gl 69/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka, Sędzia WSA Artur Żurawik (spr.), Protokolant specjalista Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 maja 2026 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 20 listopada 2025 r. nr SKO.4106.390.2025 w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Prezydent Miasta C. (dalej: organ I instancji) decyzją z dnia 15 września 2025 roku, nr: [...], działając na podstawie art. 30 i in. ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1208 – dalej: u.ś.r.), w zw. z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429 z późn. zm. – dalej: u.ś.w.), art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691 – dalej: k.p.a.) i in., orzekając wobec A. Z. (dalej: strona, skarżąca), m. in.: 1) Uznał kwotę 13 148 zł za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 lipca 2025 r., od której zostały naliczone odsetki ustawowe za opóźnienie od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych na dzień wydania decyzji w wysokości 349,39 zł oraz dalsze odsetki ustawowe za opóźnienie; 2) Orzekł o zwrocie kwoty 13 148 zł jako nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od dnia 1 maja 2025 r. do dnia 31 lipca 2025 r. 3) Orzekł zwrocie kwoty 349,39 zł, stanowiącej odsetki ustawowe za opóźnienie naliczone od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych na dzień wydania decyzji oraz dalszych odsetek ustawowych za opóźnienie, naliczane po dniu wydania decyzji do dnia spłaty całości orzeczonej do zwrotu kwoty (...). W treści uzasadnienia wskazano, że w dniu [...] r. wpłynęła prośba strony o wstrzymanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w związku z przyznaniem synowi świadczenia wspierającego. Ustalono, że kwoty świadczenia pielęgnacyjnego wypłacone w ww. okresie były nienależnie pobrane. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła strona wyrażając swe niezadowolenie z otrzymanego rozstrzygnięcia i wskazała, że zrezygnowała z pracy zawodowej, by móc opiekować się dzieckiem, a w zamian otrzymała świadczenie pielęgnacyjne jako jedyne źródło utrzymania. W związku z wejściem w życie przepisów o świadczeniu wspierającym, które jej syn obecnie otrzymuje, została pozbawiona prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Oznacza to, że po wielu latach pełnoetatowej, ciężkiej pracy, nie mając możliwości podjęcia pracy zarobkowej, znalazła się bez jakichkolwiek środków do życia. Decyzja o zwrocie świadczenia pielęgnacyjnego jest wysoce krzywdząca. Strona te środki wydała na bieżące życie i nie ma z czego ich oddać. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej: SKO) decyzją z dnia 20 listopada 2025 roku, nr SKO.4106.390.2025, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło: 1) Uznać kwotę 13 148 zł za nienależnie pobrane przez stronę świadczenie pielęgnacyjne za okres od dnia 1 kwietnia 2025 r. do dnia 31 lipca 2025 r.; 2) Zobowiązać stronę do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego w kwocie jw. w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, iż strona pobierała świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad synem. Pismem z dnia 21 września 2023 r. strona została szczegółowo poinformowana przez organ I instancji o zmianie od 1 stycznia 2024 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego ze wskazaniem również nowych zasad dotyczących świadczenia wspierającego. Pismo zawiera dokładną treść art. 63 u.ś.w. wraz z wyjaśnieniem nowych zasad. Wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego został złożony w dniu 9 lipca 2025 r. Na tej podstawie ZUS w dniu 21 lipca 2025 r. podjął decyzję o przyznaniu synowi świadczenia wspierającego od dnia 1 kwietnia 2025 r. do 31 grudnia 2031 r. Z kolei odwołująca się wniosła o zaprzestanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyznanie świadczenia wspierającego w dniu [...] r. Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Kiedy świadczenie pielęgnacyjne zostało już wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opiekł otrzymała świadczenie wspierające, świadczenie to jest uznane za nienależnie pobrane, które należy zwrócić. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. wprost wskazuje, że gdy pokryją się okresy pobierania świadczenia pielęgnacyjnego i ustalenia prawa do świadczenia wspierającego, świadczenie pielęgnacyjne należy uznać za nienależnie pobrane. Przepis ten stanowi lex specialis wobec art. 30 u.ś.r. Wypełniając elektroniczny wniosek o świadczenie wspierające (art. 11 u.ś.w.) jest możliwość wyboru daty przyznania tego świadczenia. Wówczas nie nastąpiłoby wyrównanie od 1 kwietnia 2024 r. i tym samym nie powstałby obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Z informacji ZUS z dn. 21 lipca 2025 r. wynika wprost, że świadczenie wspierające przyznano od dnia wskazanego we wniosku. Wniosek bezspornie imieniem syna składała odwołująca. Skargę na powyższą decyzję złożyła strona. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz umorzenie postępowania w sprawie zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego. Powtórzyła argumentację z odwołania. Wskazała, że ustawodawca nie zapewnił mechanizmu przejścia pomiędzy dwoma świadczeniami, tj. świadczeniem pielęgnacyjnym a świadczeniem wspierającym w sposób zabezpieczający opiekuna. W efekcie, po przyznaniu świadczenia wspierającego synowi ona, osoba całkowicie niezdolna do podjęcia pracy zawodowej z powodu konieczności opieki, została natychmiast pozbawiona jakichkolwiek dochodów. Są to dwa odrębne świadczenia skierowane do dwóch różnych podmiotów, nie ma tu mowy o podwójnym finansowaniu dla jednej tylko strony. W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W myśl art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m. in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Na mocy art. 9 ust. 1-3 u.ś.w. ustalenie prawa do świadczenia wspierającego oraz jego wypłata następują na wniosek osoby, o której mowa w art. 3 ust. 2, lub osoby upoważnionej do jej reprezentowania, przy czym wniosek ten składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie wcześniej niż w miesiącu, w którym decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia stała się ostateczna. Stosownie do treści art. 13 powołanej regulacji przyznanie przez ZUS świadczenia wspierającego nie wymaga wydania decyzji (ust. 1) natomiast forma decyzji jest wymagana w sprawach odmowy przyznania, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wspierającego oraz nienależnie pobranego świadczenia wspierającego (ust. 4). Art. 26 ust. 1 u.ś.w. wskazuje, że prawo do świadczenia wspierającego ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, choć możliwe jest także przyznanie go wstecznie (art. 26 ust. 2 i nast. u.ś.w.). Organ dostrzegł również, że wypełniając elektroniczny wniosek o świadczenie wspierające (art. 11 u.ś.w.) istniała możliwość wyboru daty przyznania tego świadczenia. Świadczenie wspierające zastąpiło istniejące w dotychczasowym kształcie świadczenie pielęgnacyjne w zakresie, w jakim adresowane było uprzednio do opiekunów osób dorosłych. Jego adresatem nie jest opiekun, lecz sama osoba pełnoletnia, która wymaga opieki. To ona może co do zasady zdecydować, w jaki sposób spożytkuje przyznane wsparcie i np. który opiekun będzie z tych środków opłacany. W rozdziale 7 u.ś.w. zawarto przy tym normy intertemporalne regulujące zasady pobierania obu powyższych świadczeń w okresie przejściowym. W świetle art. 63 ust. 6 u.ś.w. świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki ma przyznane prawo do świadczenia wspierającego. Z kolei w świetle art. 63 ust. 11 u.ś.w. za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne albo specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie zmienianej w art. 51, uważa się świadczenie lub zasiłek wypłacone za okres, za który osoba wymagająca opieki otrzymała świadczenie wspierające. Powyższy przepis (art 63 ust. 11 u.ś.w.) nie uzależnia stwierdzenia nienależenie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego od jednoczesnego (w tym samym momencie) pobierania świadczenia wspierającego, tylko od wystąpienia przesłanki pobrania tych dwóch świadczeń za ten sam okres (także, gdy świadczenie wspierające wypłacono wstecz), co niewątpliwie nastąpiło w niniejszej sprawie. Pismem z dnia 21 września 2023 r. strona została szczegółowo poinformowana przez organ I instancji o zmianie od 1 stycznia 2024 r. ustawy o świadczeniach rodzinnych, dotyczącej świadczenia pielęgnacyjnego ze wskazaniem również nowych zasad dotyczących świadczenia wspierającego. Pismo zawiera przytoczenie dokładnej treści art. 63 u.ś.w. Wniosek o przyznanie świadczenia wspierającego został złożony w dniu 9 lipca 2025 r. Na tej podstawie ZUS w dniu 21 lipca 2025 r. poinformował o przyznaniu synowi świadczenia wspierającego od dnia 1 kwietnia 2025 r. do 31 grudnia 2031 r. w wysokości 4134 zł miesięcznie. Z kolei skarżąca wniosła o zaprzestanie wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na przyznanie świadczenia wspierającego w dniu [...] r. Skarżąca była zatem wyraźnie pouczona o treści art. 63 ust. 6 u.ś.w. oraz o konieczności zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego (zgodnie z art. 63 ust. 11 u.ś.w.). SKO zauważyło, że wypełniając wniosek o świadczenie wspierające wnioskodawca miał możliwość wyboru daty przyznania tego świadczenia. Informacja tego rodzaju wynika także z treści ww. pisma (pouczenia) z 21 września 2023 r. (jego s. 3). Gdyby wniosek był inaczej sformułowany nie nastąpiłoby wsteczne wyrównanie wypłaty świadczenia wspierającego od 1 kwietnia 2025 r. i tym samym nie powstałby obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. W informacji o przyznaniu świadczenia wspierającego wyraźnie wskazano, że prawo to zostało przyznane "(...) od dnia wskazanego (...) we wniosku o świadczenie wspierające". Świadczenie wspierające oraz świadczenie pielęgnacyjne są świadczeniami konkurencyjnymi. Skorzystanie przez osobę z niepełnosprawnością z prawa do świadczenia wspierającego wiąże się z tym, że jej opiekun traci prawo do dotychczas pobieranego świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to rozwiązanie ustawowe i Sąd Administracyjny nie może go podważać, ani zmieniać. Art. 63 ust. 11 u.ś.w. formułuje definicję niezależną i odrębną od analogicznej definicji "nienależnie pobranego świadczenia" zawartej art. 30 ust. 2 u.ś.r. i w przeciwieństwie do niej nie nawiązuje do elementu subiektywnego, czyli do stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie rodzinne. Na definicję "nienależnie pobranego świadczenia", określoną w art. 63 ust. 11 u.ś.w., składa się wyłącznie element obiektywny w postaci pobrania przez opiekuna jednego ze świadczeń w nim wskazanych w tym samym okresie, za który jego podopieczny otrzymał świadczenie wspierające (podobnie: wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 maja 2025 r., II SA/Gl 1671/24). Jeśli skarżąca nie była świadoma jakiegokolwiek fragmentu pouczeń, to oznacza, że nie zapoznała się w pełni z dokumentem, który otrzymała. Nie może zatem z własnych zaniedbań wywodzić korzystnych dla siebie skutków prawnych. Nie może również oczekiwać, że nie będzie dochodzony zwrot ww. środków publicznych (w niemałej wysokości), które w innej sytuacji musiałyby być pokryte przez podatników. Skarżąca, z uwagi na sytuację finansową, może ewentualnie odrębnie wystąpić do organu o umorzenie ww. należności, jednak o rozstrzygnięciu organu Sąd nie może tu przesądzać. Nie doszło zatem do naruszenia art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 1 i 3, 138 § 1 pkt 2 k.p.a., art. 63 ust. 6 i 11 u.ś.w., ani też innych przepisów w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi. Z powyższych względów skarga nie mogła odnieść skutku i jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołane wyżej orzecznictwo sądowo-administracyjne dostępne jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.