Sygnatura
II SA/Kr 252/26
II SA/Kr 252/26 - Wyrok WSA w Krakowie z 2026-04-30
Wynik
oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
- Data orzeczenia
- 30 kwietnia 2026
- Prawomocne
- nie
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Darmoń (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Magda Froncisz Sędzia WSA Monika Niedźwiedź Protokolant: starszy referent sądowy Paulina Filipek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi Ł. W. na czynność Burmistrza Gminy K. w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku tj. budynku zlokalizowanego na działce nr [...] w K. przy ul. [...] do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy K. oddala skargę.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Przedmiotem sprawy jest czynność Burmistrza Gminy K. (dalej: organ, burmistrz) w przedmiocie włączenia karty adresowej zabytku nr [...] - budynku mieszkalnego (willa) zlokalizowanego przy ul. [...] (dawniej: ul. [...] w K. na działce nr [...] do gminnej ewidencji zabytków. Przedmiotowy budynek jest ujęty w gminnej ewidencji zabytków od dnia 18 grudnia 2006 r. na podstawie początkowo karty nr [...]. Pismem z dnia 7 sierpnia 2007 r., znak: RUP.735-34/2007 burmistrz przekazał gminną ewidencję zabytków do Małopolskiego Konserwatora Zabytków w Krakowie. Pismem z dnia 24 października 2012 r., znak: RUP 4120.1.2012 burmistrz zwrócił się do ww. konserwatora o wyrażenie zgody na przyjęcie uaktualnionej listy obiektów zabytkowych. Następnie, pismem z dnia 9 listopada 2012 r., nr OZKr 5133.33.2012.DW1 konserwator zaakceptował listę. Kartę zabytku o nr [...] sporządzono w listopadzie 2012 r. Pismem z dnia 26 września 2018 r., znak: OZKr.5120.61.2018.DW, w odpowiedzi na pismo burmistrza z dnia 17 września 2018 r., nr WGP.4120.5.2018, konserwator nie wyraził zgody na wyłącznie przedmiotowego budynku (willi) z gminnej ewidencji zabytków. W zarządzeniu Burmistrza Gminy K. z dnia 19 lipca 2017 r., nr 215/2017 w sprawie podania do publicznej wiadomości wykazu nieruchomości, przeznaczonych do sprzedaży w drodze przetargu widniała informacja o wpisie budynku do gminnej ewidencji zabytków. Skarżący nabył nieruchomość wraz ze znajdującym się na niej budynkiem w dniu 13 sierpnia 2018 r. Wnioskiem z dnia 5 czerwca 2025 r. skarżący wniósł do burmistrza o wykreślenie budynku z gminnej ewidencji zabytków. Pismem z dnia 8 lipca 2025 r., znak: RD.5133.64.2025.AT Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie potwierdził, że obiekt posiada cechy zabytku. Następnie, pismem z dnia 25 lipca 2025 r. burmistrz poinformował skarżącego, że nie ma możliwości wykreślenia budynku z gminnej ewidencji zabytków. Pismem z dnia 5 sierpnia 2025 r. skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa i usunięcie wpisu budynku z gminnej ewidencji zabytków. W odpowiedzi z 11 września 2025 r. burmistrz stwierdził, ze nie ma możliwości usunięcia wpisu, ze względu na to, że został on dokonany zgodnie z przepisami obowiązującymi w dacie wpisu. Z kolei, pismem z dnia 18 listopada 2025 r. organ poinformował skarżącego, że nie zostało wydane zarządzenie Burmistrza Gminy K. o wpisie przedmiotowego budynku do gminnej ewidencji zabytków. Pismem z dnia 16 stycznia 2026 r. Ł. W. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, działając za pośrednictwem profesjonalnego pełnomocnika, skargę na "akt ujęcia" ww. budynku do Gminnej Ewidencji Zabytków Gminy K.. Zaskarżonej czynności skarżący zarzucił naruszenie art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1292; dalej: u.o.z.). Naruszenie to uzasadniał ograniczeniem prawa własności nieruchomości w wyniku niezapewnienia właścicielowi nieruchomości udziału w procedurze skutkującej ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków. Na poparcie swojego zarzutu powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18. Ponadto, skarżący stwierdził, że czynność organu gminy narusza art. 22 ust. 5 pkt 3 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. w zw. z § 18 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę (Dz.U. z 2021 r. poz. 56; dalej: rozporządzenie). Według skarżącego polega ono na bezpodstawnym i dowolnym uznaniu ww. budynku za zabytek, pomimo, że nie posiada on cech, określonych w art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z. Zdaniem skarżącego, organ umieścił kartę adresową budynku w gminnej ewidencji zabytków bez sprawdzenia czy dane w niej zawarte są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym oraz czy budynek spełnia przesłanki definicji zabytku. Podniósł, że brakuje stosownej dokumentacji w tym przedmiocie. Następnie, skarżący sformułował zarzut w oparciu o naruszenie art. 31 ust. 2 i 3 w z w. z art. 64 ust. 1-3 Konstytucji RP poprzez ograniczenie własności pomimo braku przyczyny jej ograniczenia oraz zaniechanie ważenia interesu indywidualnego właściciela nieruchomości i interesu publicznego obejmującego ochronę zabytków, zgodnie z zasadą proporcjonalności oraz nieuzasadnione przyznanie prymatu ochronie zabytków. Zasadniczo skarżący zarzucał niewłaściwe zastosowanie powyżej wskazanych przepisów. W oparciu o tak skonstruowane zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu ujęcia budynku w gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.) lub o stwierdzenie bezskuteczności czynności w razie uznania aktu ujęcia budynku w gminnej ewidencji zabytków za czynność materialno-techniczną na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Ponadto, skarżący zwrócił się o zwrot kosztów postępowania na podstawie art. 200 w z w. z art. 205 § 2 p.p.s.a., w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi, skarżący przedstawił następujący stan sprawy. Wskazał, że jest właścicielem nieruchomości gruntowej zabudowanej objętej księgą wieczystą nr [...], składającej się wyłącznie z działki o nr [...] o pow. 0,2833 ha, położonej w obrębie K., jednostka ewidencyjna K., Powiat K., Województwo Małopolskie. Nieruchomość nabyta została wskutek umowy sprzedaży z dnia 13 sierpnia 2018 r. od Gminy K.. Budynek znajdujący się na nieruchomości został wpisany do gminnej ewidencji zabytków (nr karty [...]), jednakże nie został umieszczony w rejestrze zabytków, ani w wojewódzkiej ewidencji zabytków. Pierwsza karta adresowa zabytku pochodzi z 18 grudnia 2006 r., nr [...]. Była dwukrotnie aktualizowana w 2012 r. (zmiana numeru karty na obecny - nr [...]) oraz w dniu 27 lipca 2018 r. Pismem z dnia 5 sierpnia 2025 r. Skarżący wezwał organ do usunięcia naruszenia prawa. Z kolei, pismem z dnia 11 września 2025 r. organ nie uwzględnił żądania skarżącego. Zdaniem skarżącego, zaktualizowała się więc przesłanka z art. 101 u.s.g. w brzmieniu przed 2017 r., tj. wezwanie organu do usunięcia naruszenia prawa. Następnie, skarżący uzasadniał brak zgodności czynności z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z. poprzez stwierdzenie niekonstytucyjności tego przepisu z dniem 18 maja 2023 r. w zakresie, w jakim przepis ten ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. Zdaniem skarżącego, organ nie przeprowadził odpowiedniej procedury wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, w której właściciel mógłby zapoznać się z materiałem dowodowym i przedstawić swoje stanowisko. Naruszył więc jego prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Według skarżącego, usunięcie takiego naruszenia powinno nastąpić poprzez wykreślenie budynku z gminnej ewidencji zabytków. Ponadto, skarżący zwrócił uwagę, że organ nie przeprowadził stosownej weryfikacji stanu faktycznego pod kątem spełnienia przesłanek uprawniających do uznania budynku za zabytek i posiadania odpowiednich walorów. Podniósł także, że organ nie przeprowadził w tym zakresie postępowania dowodowego, wobec którego mógłby się ustosunkować. Według niego, Budynek ten nie przejawia wyjątkowych walorów niezbędnych do uznania go za zabytek i objęcia ochroną, a powstanie budynku w latach 30. XX wieku nie przemawia za automatycznym uznaniem go za zabytek. Zachowana forma budynku sprawia wrażenie spójnej, jednakże jest to obiekt typowy dla budownictwa międzywojennego pozbawiony cech indywidualnych i obecnie jest w złym stanie technicznym ze względu na nieużytkowanie go od ok 20 lat. Budynek został wzniesiony w technologii tradycyjnej, murowanej. Jest nieocieplony i zawilgocony. Na elewacji znajduje się tynk cementowo-wapienny o znacznym stopniu zużycia. Na ścianach wewnętrznych znajdują się pojedyncze pęknięcia. W pomieszczeniach sanitarnych i kuchniach są położone stare płytki ceramiczne. Na zniszczonych podłogach znajdują się różne materiały – mozaika parkietowa, deski drewniane, lastriko, płytki ceramiczne. Stolarka okienna i drzwiowa drewniana, wymaga częściowej wymiany. Budynek zasłaniają drzewa, a jego konstrukcja zagraża bezpieczeństwu i zdrowiu ludzi. Zdaniem skarżącego z przedstawionych cech budynku wynika, że wpis do ewidencji powinien zostać poprzedzony rzetelną i wiarygodną oceną charakteru, w odpowiedni sposób udokumentowaną. W jego ocenie, burmistrz powinien podjąć działania zmierzające do wykreślenia budynku z gminnej ewidencji zabytków. Końcowo, skarżący wskazał, że nie znajduje uzasadnienia różnicowanie sytuacji obywatela poprzez wpis zabytków do gminnej ewidencji w różnych formach, tj. ujęcia kartą zabytku lub zarządzeniem organu wykonawczego gminy. Pismem z dnia 10 lutego 2026 r. burmistrz w odpowiedzi na skargę stwierdził, że zarzuty skarżącego nie znajdują uzasadnienia, a budynek spełnia przesłanki wynikające z definicji zabytku i istniały podstawy do uznania go za zabytek. Uzasadniając swoje stanowisko, organ podniósł, że gminna ewidencja zabytków jest prowadzona od dnia 8 sierpnia 2007 r. Obowiązek informowanie właściciela nieruchomości o podjętej przez burmistrza czynności materialno-technicznej polegającej na włączeniu zabytku do gminnej ewidencji zabytków obowiązuje od dnia 19 października 2019 r. Przed tą datą, u.o.z. i powołane rozporządzenie nie przewidywały konieczności informowania właścicieli o ujęciu zabytku w ewidencji. Z kolei, wyrok TK z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt P 12/18 nie uchyla gminnej ewidencji zabytków, ani też nie dotyczy zabytków, które zostały ujęte w gminnej ewidencji z powodu ich uprzedniego wpisu do rejestru zabytków lub wojewódzkiej ewidencji zabytków. Dodatkowo, organ zwrócił uwagę, że w piśmie z dnia 8 lipca 2025 r., znak: RD.5133.64.2025.AT Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie poinformował skarżącego, że przedmiotowy obiekt posiada cechy zabytku. Stanowi on bowiem przykład podmiejskiej architektury modernistycznej z lat 30-tych XX w., utrzymanej w stylu dworkowym willi. Walory artystyczne przesądzają: zróżnicowana bryła budynku, materiał budowlany i otoczenie parkowe. Z karty adresowej z 2018 r. wynika, że nieruchomość jest dobrze utrzymana i zachowała pierwotną formę, w tym także w założeniu ogrodowym. Brak ocieplenia, zużycie tynków, konieczność wymiany ceramicznych posadzek w pomieszczeniach sanitarnych i kuchni, wymiany drewnianych podłóg oraz konieczność renowacji stolarki okiennej i drzwiowej nie przesądzają o utracie wartości zabytkowej, lecz wskazują na potrzebę przeprowadzenia kompleksowego remontu. Ponadto, pismem z dnia 26 września 2018 r. znak: OZKr.5120.61.2018.DW, konserwator nie wyraził zgody na wyłączenie karty zabytku z gminnej ewidencji zabytków oraz nie wniósł zastrzeżeń do karty nr [...]. Karta ta została sporządzona zgodnie ze wzorem wynikającym z rozporządzenia i szczegółowy opis obiektu znajduje się na rewersie karty zabytku nr [...], sporządzonej w dniu 18 grudnia 2006 r. Podsumowując organ podkreślił, że działka nr [...] wraz ze znajdującym się na niej budynkiem została sprzedana przez Gminę K. na podstawie umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego w dniu 13 sierpnia 2018 r., rep. [...] nr [...]. Zawarcie umowy poprzedziło ogłoszenie o przetargu ustnym nieograniczonym, z którym zapoznał się skarżący, co wynika ze złożonego przez niego oświadczenia. W treści ogłoszenia oraz w załączniku do Zarządzenia Burmistrza Gminy K. z dnia 19 lipca 2017 r., nr 215/2017, stanowiącym wykaz nieruchomości przeznaczonych do sprzedaży w drodze przetargu, widniała informacja: "Budynek wpisany został do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta i Gminy K. (nr karty: [...])". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Ramy prawne sądowej kontroli skarżonej czynności wyznaczają przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie dokonania skarżonej czynności, tj. w dniu 18 grudnia 2006 r., a następnie w listopadzie 2012 r i 27 lipca 2018r (aktualizacja karty) zawarte w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz.U. z 2003 r., nr 162 poz. 1568 ze zmianami, dalej u.o.z.) oraz rozporządzeniu Ministra Kultury z dnia 14 maja 2004 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz.U. z 2004 r. nr 124 poz. 1305 ze zm.). Stosownie do art. 22 ust. 4 i 5 u.o.z. wójt (burmistrz, prezydent miasta) prowadzi gminną ewidencję zabytków w formie zbioru kart adresowych zabytków nieruchomych z terenu gminy. W gminnej ewidencji zabytków powinny być ujęte: 1) zabytki nieruchome wpisane do rejestru; 2) inne zabytki nieruchome znajdujące się w wojewódzkiej ewidencji zabytków; 3) inne zabytki nieruchome wyznaczone przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków. § 12 wspomnianego rozporządzenia stanowił, że karta adresowa zabytku zawiera w szczególności wskazanie rodzaju zabytku, jego nazwę i miejsce położenia, z podaniem miejscowości, nazwy ulicy i numeru posesji oraz nazwy gminy i powiatu (ust. 1). Wójt (burmistrz, prezydenta miasta) włącza kartę adresową do gminnej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym (ust. 2). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przychyla się do stanowiska wyrażanego w orzecznictwie, że czynność wpisania karty obiektu do ewidencji zabytków, w odróżnieniu od wpisania zabytku do rejestru zabytków nie ma jurysdykcyjnego charakteru, a kontrola legalności działania organu sprowadzać się powinna do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego. Działanie organu stanowi w takim przypadku czynność o charakterze materialno-technicznym z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, zaskarżalną do sądu administracyjnego na mocy art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Przy czym w orzecznictwie przyjmuje się, że brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty adresowej zabytku do ewidencji zabytków nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go tą wstępną formą ochrony, ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku może zostać ujęty w ewidencji (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2016 r. II OSK 254/15, z dnia 26 października 2016 r., II OSK 96/15, z dnia 20 listopada 2017 r. II OSK 2926/16). Organ ochrony zabytków ocenia, na podstawie posiadanych przez siebie informacji, czy określona rzecz (ruchoma lub nieruchomość) powinna podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, nie prowadząc w tej sprawie żadnego sformalizowanego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne argumenty. Dopiero w postępowaniu przed sądem administracyjnym, wszczętym na skutek skargi na czynność organu administracji, dopuszczalne jest badanie, czy organ ten miał usprawiedliwione podstawy włączenia danego obiektu do ewidencji, czy też, że czynność ta nie była uzasadniona (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2018 r. sygn. II OSK 2225/18). W gminnej ewidencji zabytków powinny znaleźć się wyłącznie te nieruchomości, które posiadają cechy zabytku. Art. 3 pkt 1 u.o.z. definiuje "zabytek" jako nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Przedmiotem sporu jest w niniejszej sprawie zasadność włączenia karty adresowej należącego do skarżącego budynku przy ul. [...] w K. do gminnej ewidencji zabytków. Budynek został nabyty przez skarżącego od Gminy K. w 2018 r w następstwie przetargu. Należy podkreślić, że organ prowadzący ewidencję zabytków nie jest w świetle u.o.z. zobowiązany do przeprowadzenia jurysdykcyjnego postępowania administracyjnego w przedmiocie włączenia karty danego obiektu do ewidencji i nie wydaje w tej sprawie decyzji. Jednakże zgodnie ze stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonym w wyroku z dnia 25 lutego 2020 sygn. II OSK 395/20, brak przepisów określających tryb postępowania skutkuje tym, że kontrola legalności działania organu sprowadza się do badania zgodności tego działania jedynie z przepisami administracyjnego prawa materialnego (por. wyrok NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. II OSK 2189/13). Zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organ administracji wykazał, że zaistniały usprawiedliwione podstawy do włączenia budynku położonego w K. przy ul. [...] do gminnej ewidencji zabytków. Z akt administracyjnych wynika, że pierwsza karta adresowa zabytku została sporządzona 18 grudnia 2006 r. Objęty ochroną obiekt, to willa zajmowana ówcześnie przez Samorządowe Przedszkole w K., własność komunalna (dawna ul. [...] Wykonana z cegły w latach 30 – tych XX wieku w stylu modernistycznym, położona w ogrodzie, sięgającym do ul. [...], zachowana w dobrym stanie. Pietrowa, podpiwniczona, z bocznymi przybudówkami i elewacjami na wysokich kamiennych cokołach, nakryta dachem czterospadowym, podbitym blachą (pokrycie wymienione). Część frontowa parterowa z piętrową partią środkową posiadającą półkulisty ryzalit klatki schodowej. Część tylna (od ogrodu) piętrowa z partią środkową zagłębioną, posiadającą półkulisty balkon, wsparty na dwóch kolumnach. Wysoki parter dostępny schodami zewnętrznymi (przy każdej elewacji) z kamiennymi ściankami parapetowymi. Zachowana stolarka i metalowe elementy wystroju. W karcie adresowej jest wprost odesłanie do stylu modernistycznego w architekturze w jakim wybudowano chroniony obiekt i szczegółowy jego opis konstrukcyjny. Zamieszczona na karcie fotografia budynku (z dwóch stron) dopełnia jego opisu. Należy pamiętać, że ówcześnie obowiązujące przepisy nie stawiały takiego wymogu. Zgodnie z § 8 ust. 1 cyt. rozporządzenia karta ewidencyjna zabytku winna była zawierać w szczególności dane umożliwiające określenie zabytku, jego miejsce położenia lub przechowywania, zwięzły opis cech i wartości kulturowych oraz wskazanie właściciela i posiadacza zabytku. Przedmiotowa karta cechy te spełnia w wystarczający sposób. Zabytkowy charakter powyższego obiektu potwierdzono następnie w zaktualizowanej karcie adresowej, sporządzonej w listopadzie 2012 r., która zawiera zdjęcie budynku z lat 60-70 ubiegłego wieku oraz aktualne (adres dawny ul. [...] ,adres nowy ul. [...] i z 27 lipca 2018 r wraz z fotografią i ustaleniem, że budynek mieszkalny murowany - willę wybudowano przed 1931 r. Następnie, to stanowisko znalazło zdecydowane wzmocnienie w piśmie Burmistrza Gminy K. z dnia 25 listopada 2025 WGP.4120.2.2025 skierowanym do skarżącego w którym informuje, że brak możliwości wykreślenia z Gminnej Ewidencji Zabytków budynku mieszkalnego murowanego - willi przy ul. [...] w K., objętego kartą adresową zabytku nr [...]. Wskazano, za Małopolskim Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w Krakowie że jest to "przykład modernistycznej architektury z lat 30-tych XX w, zrealizowanej w formie podmiejskiej, utrzymanej w stylu dworkowym willi. Zróżnicowana bryła i materiał budowlany oraz otoczenie parkowe decydują o walorach artystycznych budynku." Aktualny stan techniczny budynku świadczy co najwyżej o potrzebie przeprowadzenia kompleksowego remontu, a nie może być argumentem przemawiającym za utratą wartości zabytkowej. Powyższe dokumenty potwierdzają zatem konsekwentnie zabytkowy charakter budynku, co świadczy zdaniem Sądu, w niewątpliwy sposób, że dokonana w tym zakresie pierwotna ocena była prawidłowa. Skoro natomiast obowiązujące wówczas przepisy nie wymagały dla włączenia karty adresowej do gminnej ewidencji zabytków szczegółowego uzasadnienia (co zarzuca skarga), jego zwięzłość nie świadczy o nieprawidłowości dokonanej czynności i nie przemawia za stwierdzeniem jej bezskuteczności, jak chciałby skarżący. W opisie jednoznacznie stwierdzono, że budynek został zaprojektowany zgodnie z zasadami modernizmu, to jest jednego z głównych nurtów w architekturze, dominującego szczególnie w latach od ok 1910 do 1980 ubiegłego wieku. Skarżący nie brał udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonego zarządzenia, ani nawet nie był o nim poinformowany. Należy jednak raz jeszcze podkreślić, że podstawą oceny prawidłowości włączenia karty budynku do ewidencji zabytków są przepisy i reguły obowiązujące w dacie tej czynności, tj. w 2006 r., następnie 2012 r i 2018 r, co jest o tyle istotne, że przepisy oraz wymogi obowiązujące obecnie są odmienne. Sporna czynność miała zatem miejsce przed wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 11 maja 2023 r. sygn. akt P 12/18, zgodnie z którym art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2022 r. poz. 840) w zakresie, w jakim ogranicza prawo własności nieruchomości przez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nie obowiązywał wówczas również § 18 a i b rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem zobowiązujący organ do zawiadomienia właściciela budynku o zamiarze włączenia go do ewidencji zabytków. Przepisy te weszły w życie 19 października 2019 r na mocy Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 września 2019 r zmieniającego rozporządzenie w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2019.1886 z dnia 2019.10.04) Nie można w takim razie uznać, że skarżący został niesłusznie pominięty w postępowaniu. Udział właścicieli w postępowaniu dotyczącym gminnych rejestrów zabytków nie był bowiem w ogóle wymagany, a właściciele nie byli w świetle obowiązujących wówczas przepisów nawet informowani o włączeniu ich nieruchomości do ewidencji. W ogłoszeniu o drugim przetargu na sprzedaż nieruchomości oraz wykazie nieruchomości przeznaczonym do sprzedaży w drodze przetargu szczegółowo informowano, że budynek wymaga remontu, i jest wpisany do Gminnej Ewidencji Zabytków Miasta i Gminy K. (nr karty [...]). Te istotne okoliczności dotyczące nieruchomości były skarżącemu dobrze znane przed jej zakupem, który miał miejsce 13 sierpnia 2018 r. O bezskuteczności zaskarżonej czynności nie świadczy również fakt, że w jej następstwie doszło do ograniczeń w wykonywaniu prawa własności przez skarżącego. Prawo własności nie ma bowiem charakteru bezwzględnego i może doznawać ograniczeń, o ile ich podstawa ma źródło w przepisach prawa. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż niewątpliwie posiadanie nieruchomości zabytkowej wiąże się z obowiązkami oraz ograniczeniami wynikającymi z ustawy o ochronie zabytków. Sam ten fakt ten nie stanowi jednak o wadliwości włączenia karty adresowej od ewidencji zabytków. Z tych względów orzeczono jak w sentencji wyroku na zasadzie art. 151 p.p.s.a.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 16 lutego 2026
- Symbol z opisem
- 6361 Rejestr zabytków
- Skarżony organ
- Inne
- Sędziowie
- Magda Froncisz Monika Niedźwiedź Paweł Darmoń /przewodniczący sprawozdawca/
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny