II SA/Kr 582/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agnieszka Nawara – Dubiel (spr.) Sędziowie: WSA Piotr Fronc Asesor WSA Anna Kopeć Protokolant: sekretarz sądowy Katarzyna Migda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2026 r. sprawy ze skargi L. U. na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w przedmiocie włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej z września 2017 r. sporządzonej dla zabytku nieruchomego - budynku mieszkalnego położonego w O. , os. [...], dz. ewid. nr [...] I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na rzecz L. U. kwotę 697 zł (słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.

II SA/Kr 582/26 UZASADNIENIE 16 kwietnia 2026 r. L. U. (dalej: "skarżąca") wniosła o: 1) stwierdzenie bezskuteczności czynności Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "organ") polegającej na włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków (dalej: "WEZ") opracowanej przez mgr inż. A. P. we wrześniu 2017 r. karty ewidencyjnej obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków, tj. budynku mieszkalnego z II poł. XX w. przy os. [...] w O. (działka nr [...]); 2) zasądzenie kosztów postępowania (zastępstwa procesowego); 3) przeprowadzenie dowodu z: pisma Wójta Gminy O. z 10 kwietnia 2026 r. o nieujęciu budynku w gminnej ewidencji zabytków (dalej: "GEZ"), pisma organu z 18 marca 2026 r. o ujęciu budynku w WEZ i GEZ, wydruku z księgi wieczystej nr [...] i wydruku z Geoportalu dla działek nr [...] i [...] na okoliczność: daty powzięcia informacji o ujęciu budynku w WEZ, treści karty ewidencyjnej, danych właściciela budynku, nieujęcia budynku w GEZ, a także położenia budynku w większości na działce nr [...] i w niewielkiej części na działce nr [...]. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 kpa przez: a. niewyjaśnienie powodów uznania budynku za zabytek b. błędne wypełnienie rubryki "4. Adres" (nieistniejąca "działka nr [...]" zamiast działek nr [...] i [...]) c. niewypełnienie rubryki "6. Współrzędne geograficzne" d. niezgodne z prawdą wypełnienie rubryki "8. Stan zachowania", tj. "konstrukcja oraz dach nienaruszony", podczas gdy ze zdjęcia wynika, że na dachu wykonano panele fotowoltaiczne; e. niewykonanie zdjęć całego budynku, a tym samym pominięcie dobudówki; 2) art. 6 w zw. z art. 8 kpa przez pominięcie, że kilkakrotnie malowany budynek, w którym kilkakrotnie wymieniano deski na elewacji, znajduje się na innych działkach i ma wymienione stolarkę okienną i drzwi; 3) art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2014 r. poz. 1446 ze zm., dalej: "uozoz") przez uznanie za zabytek bez ekspertyzy/badań i ograniczenie się do lakonicznego stwierdzenia, że budynek powstał w drugiej połowie XX. wieku; 4) § 14 ust. 1 w zw. z § 10 ust 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. z 2011 r. nr 113 poz. 661, dalej: "rozporządzenie"), bo zabytkowy charakter budynku nie został potwierdzony, dane w karcie ewidencyjnej są niewyczerpujące albo nieprawdziwe, zaś organ wprowadził skarżącą w błąd co do faktu ujęcia budynku w GEZ. W uzasadnieniu skargi podniosła, że 20 marca 2026 r. dowiedziała się od organu o ujęciu budynku w WEZ (i GEZ). Jej zdaniem z żadnych lokalnych publikacji nie wynika, ażeby budynek miał wartość historyczną; jeśli zaś chodzi o jego wartość architektoniczną, to przypomina inne drewniane budynki w okolicy (także nowo powstałe), które nie zostały ujęte w WEZ, choć zostały wykonane w ten sam sposób przez lokalnych cieślów. Podkreśliła, że we wrześniu 2017 r. organ nie poinformował jej o wszczęciu postępowania w sprawie ujęcia budynku w WEZ, zaś Wójt Gminy O. zaprzeczył ujęciu budynku w GEZ. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. W odpowiedzi na wezwanie Sądu o nadesłanie akt administracyjnych organ poinformował, że "posiada tylko kartę ewidencyjną obiektu załączoną przez stronę skarżącą w skardze" (k. 39 i 42). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "ppsa") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Uwzględniając skargę na taką czynność, Sąd stosownie do art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 ppsa stwierdza jej bezskuteczność, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Rozpocząć należy od tego, że poza zakresem niniejszego postępowania pozostawała kwestia rozbieżności między Wójtem Gminy O. (k. 20) a organem (k. 21) co do tego, czy budynek skarżącej jest ujęty w GEZ, tj. odpowiedź na pytanie, czy i dlaczego ten pierwszy nie wykonał obowiązku przewidzianego w art. 22 ust. 5 pkt 2 uozoz. Pisma te miały jedynie to znaczenie, że pozwoliły na przyjęcie terminowości rozpoznawanej skargi. Zasadność zakwalifikowania obiektu jako zabytku nieruchomego i celowość jego ujęcia w WEZ powinna wynikać ze zgromadzonych dokumentów, które z kolei winny znaleźć odzwierciedlenie w treści karty ewidencyjnej. W rozpoznawanej sprawie tak się jednak nie stało i dlatego skarga została uwzględniona. Na podstawie art. 22 ust. 2 uozoz wojewódzki konserwator zabytków prowadzi WEZ w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. WEZ nie jest formą ochrony zabytków (art. 7 uozoz), lecz ogranicza prawo własności (por. art. 28-30 uozoz; art. 22 ust. 5 pkt 2 uozoz w zw. z art. 53 ust. 4 pkt 2 i art. 64 ust. 1 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane). Czynność włączenia karty ewidencyjnej zabytku do WEZ nakłada bowiem na właściciela nieruchomości wpisanej do WEZ obowiązki związane z opieką nad zabytkiem i obowiązki informacyjne, którymi nie są obciążeni właściciele nieruchomości niewpisanych do WEZ. Wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do WEZ po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację (§ 14 ust. 1 rozporządzenia). Karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa; 2) czas powstania; 3) miejscowość; 4) adres; 5) przynależność administracyjna; 6) współrzędne geograficzne; 7) użytkowanie obecne; 8) stan zachowania; 9) materiały graficzne; 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie; 11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach; 12) opracowanie karty ewidencyjnej (§ 10 ust. 1 rozporządzenia). Wzór karty ewidencyjnej zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru określa załącznik nr 3 do rozporządzenia (§ 10 ust. 2 rozporządzenia). Włączenie karty zabytku do WEZ musi wynikać ze stwierdzenia, że obiekt ma takie cechy, które uzasadniają objęcie go ochroną. Zgodnie z art. 3 pkt 1 uozoz zabytek oznacza nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Brak sformalizowania reguł postępowania w sprawie włączania do WEZ nie oznacza, że czynność włączenia do WEZ może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie i udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Aby jakakolwiek czynność poddawała się kontroli sądowej, podstawy jej dokonania muszą być uzewnętrznione (wykazane). Tymczasem organ – poza kartą ewidencyjną obiektu nieruchomego niewpisanego do rejestru zabytków – nie zgromadził żadnej dokumentacji, a próby obrony swojego stanowiska nie podjął nawet w odpowiedzi na skargę (choć oczywiście pismo złożone na etapie postępowania sądowoadministracyjnego nie mogłoby stanowić uzasadnienia dla kontrolowanej czynności). W spornej karcie (k. 22) wypełniono wszystkie rubryki poza szóstą i jedenastą: "1) Nazwa: BUDYNEK MIESZKALNY; 2) Czas powstania: II poł. XX w.; 3) Miejscowość: O. ; 4) Adres: Os. [...] Dz. ewid. [...]; 5) Przynależność administracyjna: Województwo małopolskie Powiat n. Gmina O. ; 6) Współrzędne geograficzne; 7) Użytkowanie obecne: Mieszkalny; 8) Stan zachowania: Dobry, budynek drewniany z zewnątrz szalowany. Stolarka okienna w dobrym stanie wtórna, konstrukcja oraz dach nienaruszone; 9) Materiały graficzne; 10) Istniejące zagrożeni, najpilniejsze postulaty konserwatorskie: Budynek wolnostojący, drewniany z zewnątrz szalowany z ryzalitem na osi środkowej kryty dachem dwuspadowym pokryty blachą płaską. Zagrożenia wartości kulturowych, związane z niekontrolowanym przekształceniem substancji, degradacją formy indywidualnej, degradacją techniczną zabytku, niewłaściwą eksploatacją funkcjonalną budynku zabytkowego, ignorowaniem wartości detalu i faktury elewacji. Postulaty konserwatorskie: zachowanie obiektu w niezmienionej formie, ujednolicenie stolarki okiennej i przywrócenie pierwotnego charakteru stolarki z uwagi na wartość historyczną obiektu. Dążenie do zachowania wartości architektonicznych; 11) Adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach (daty, imiona i nazwiska wypełniających); 12) Opracowanie karty ewidencyjnej (autor, data i podpis): Mgr inż. A. P., Wrzesień 2017r.". Lektura przytoczonego opisu budynku w żaden sposób nie pozwala na ustalenie, jakie szczególne cechy aktualizowały potrzebę jego ochrony; nie ma tu choćby wzmianki naprowadzającej na wspomnianą wartość historyczną, która pozwoliłaby zrozumieć skarżącej i Sądowi motywy, którymi kierował się organ. Lakoniczność tego opisu sprawia, że zbędne jest odnoszenie się do zarzutów skargi dot. poszczególnych elementów spornej karty. W kontekście braku zawiadomienia skarżącej jako właściciela nieruchomości należy podkreślić niekwestionowaną w orzecznictwie sądów administracyjnych tezę o konieczności zawiadamiania stron o tego rodzaju postępowaniu mogącym prowadzić do wpisu, nawet wówczas, gdy rozporządzenie przed nowelizacją nie przewidywało takiego wymogu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1886). W przeciwnym razie właściciel, nie dowiadując się, że jego nieruchomość ma zostać wpisana do WEZ, nie ma możliwości zająć stanowiska i zakwestionować działań organu. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd w pkt I sentencji wyroku stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności (art. 146 § 1 ppsa), a w konsekwencji w pkt II sentencji wyroku zasądził zwrot kosztów postępowania: opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa (17 zł – k. 18), wpis od skargi (200 zł – k. 37) i wynagrodzenie radcy prawnego (480 zł) (art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ppsa).