II SA/Kr 658/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: SNSA Joanna Tuszyńska SWSA Joanna Człowiekowska (spr.) SWSA Piotr Fronc po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Zakładów Górniczo-Hutniczych "[...]" S.A. w B. na czynność [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. z dnia 8 kwietnia 2022 r. w przedmiocie włączenia karty zabytku – wieży szybowej "[...]" znajdującej się na terenie kopalni O., na działce ewidencyjnej nr [...] obr. [...] – do wojewódzkiej ewidencji zabytków I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w K. na rzecz Zakładów Górniczo-Hutniczych "[...]" S.A. w B. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego

Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie zawiadomieniem z dnia 4 kwietnia 2022 r., działając na podstawie § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę poinformował o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej wieży szybowej "[...]" oraz wieży szybowej "[...]". Zgodnie z § 15 ust. 3 i 5 informacja o włączeniu karty ewidencyjnej wieży szybowej szybu [...]" i "[...]" została z dniem 8 kwietnia 2022 r. zamieszczona na stronie BIP organu oraz przekazania Burmistrzowi Miasta i Gminy Olkusz oraz Wójtowi Gminy Bolesław celem włączenia do gminnej ewidencji zabytków. Na czynność Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Krakowie z dnia 8 kwietnia 2022 r. obejmującą sporządzenie i włączenie karty ewidencyjnej wieży szybowej "[...]" do wojewódzkiej ewidencji zabytków skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Zakład Górniczo – Hutniczy "[...]" S.A. w B. zarzucając: 1/ błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę dokonania zaskarżonej czynności poprzez przyjęcie: a/ wbrew treści dowodów zgromadzonych przez w/w organ i z naruszeniem zasad swobodnej oceny dowodów (tj. z naruszeniem art. 7 i 80 Kodeksu postępowania administracyjnego), a w szczególności wbrew sporządzonej na wniosek organu ekspertyzie dotyczącej określenia wartości historycznych, artystycznych i naukowych wież szybowych szybów "[...]" i "[...]" oraz budynków nadszybi w kopalni cynku w B. i celowości ich ochrony jako obiektów zabytkowych" sporządzonej w grudniu 2021 r na zlecenie w/w organu przez pracowników naukowych Muzeum Górnictwa Węglowego w Z., iż budynek poprzemysłowy likwidowanej Kopalni [...], tj. wieża szybowa "[...]", stanowi zabytek lub zabytek nieruchomy w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a tym samym, iż zachodziły przesłanki/podstawy dokonania zaskarżonej czynności, podczas gdy z treści tego materiału dowodowego, w tym ekspertyzy jednoznacznie wynika, iż wskazana wieża szybowa nie posiada żadnych cech i wartości umożliwiających jej uznanie za zabytek lub zabytek nieruchomy, a tym samym brak było podstaw prawnych do dokonania zaskarżonej czynności z zakresu administracji publicznej; b/ samowolne, nie znajdujące oparcia w dokumentach zgromadzonych przez w/w organ i z naruszeniem przepisów postępowania uznanie, że wieża szybowa [...]" stanowi obiekt będący "świadectwem minionej epoki", uwzględniając brak walorów historycznych, artystycznych i naukowych w/w wieży, jak również, iż zachodzi interes społeczny w uznaniu wieży szybowej [...]" za zabytek lub zabytek nieruchomy, czego efektem było również niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 1 i 2) ustawy z dnia z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (błąd w subsumpcji) i końcowo nadanie temu obiektowi statusu zabytku; 2/ rażące naruszenie art. 6 K.p.a. poprzez dokonanie zaskarżonej czynności bez podstawy prawnej, a więc naruszenie zasady praworządności, a to w szczególności wobec faktu, iż wieża szybowa [...]", dla której sporządzono kartę ewidencyjną zabytku, i którą to kartę włączono do wojewódzkiej ewidencji zabytków, nie stanowi zabytku w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przede wszystkim biorąc pod uwagę materiał dowodowy zgromadzony przez organ; 3/ rażące naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie zaskarżonej czynności przy braku uprzedniej dokładnej weryfikacji oraz rozpatrzenia całości materiału dowodowego i nie ustalenia w sposób obiektywny zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów okoliczności występowania lub braku występowania przesłanek ustawowych umożliwiających uznanie wieży szybowej [...]" za "zabytek" i/lub "zabytek nieruchomy" w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a wręcz potraktowania zgormadzonego materiału wybiórczo i pominięciu części istotnych okoliczności z niego wynikających, w szczególności przez pominięcie faktów wynikających z ekspertyzy, że przedmiotowa wieża szybowa nie stanowi "zabytku" i/lub "zabytku nieruchomego" w rozumieniu powołanej ustawy, a tym samym z pominięciem faktów mających istotne znaczenie dla stwierdzenia zasadności i legalności dokonania zaskarżonej czynności; 4/ rażące naruszenie art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnej oceny i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz wyprowadzenia z treści dowodów zgromadzonych przez organ, a w szczególności ekspertyzy, wniosków logicznie niepoprawnych, nie znajdujących oparcia w treści tych dowodów, a obejmujących uznanie, że wieża szybowa [...]" spełnia przesłanki i stanowi zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a tym samym, iż istnieje podstawa prawna do sporządzenia karty ewidencyjnej zabytku i jej włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków; 5/ rażące naruszenie art. 8 K.p.a. poprzez: a/ podważenie zaufania do organów państwa przez dokonanie przez organ zaskarżonej czynności, w okolicznościach uprzedniego uzgodnienia decyzji o pozwoleniu na rozbiórkę wieży szybowej [...]" z dnia 30.03.2021 r. w postępowaniu prowadzonym przez Specjalistyczny Urząd Górniczy, przed podjęciem działań zmierzających do dokonania zaskarżonej czynności (kilka miesięcy przed rozpoczęciem tych działań), pomimo braku zmian w okolicznościach stanu faktycznego mogącego uzasadniać zmianę stanowiska Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w zakresie spełnienia przesłanek uznania wieży szybowej "[...] za "zabytek" i/lub "zabytek nieruchomy" w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami; b/ poprzez brak zachowania bezstronności i dokonanie czynności prawnej wyłącznie w oparciu o stanowisko prezentowane przez dwie osoby fizyczne oraz Stowarzyszenie (ekologiczne) [...], lecz w sprzeczności z materiałem dowodowym zgromadzonym przez organ, z którego wynika iż wieża szybowa nie stanowi "zabytku" i/lub "zabytku nieruchomego" w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w szczególności, że wieża szybowa [...]" jest "świadectwem minionej epoki" oraz, że zachodzi "interes społeczny" w uznaniu jej za zabytek; c/ poprzez naruszenie zasad proporcjonalności i bezstronności przy podejmowaniu zaskarżonej czynności poprzez rażące ograniczenie prawa własności skarżącego do wieży szybowej [...]" w wyniku bezpodstawnego i z naruszeniem prawa uznania tego obiektu za zabytek w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w szczególności wobec nieistnienia zweryfikowanych i obiektywnych podstaw przemawiających za takim uznaniem i w sposób nieadekwatny do cech i walorów (przesłanek ustawowych) w/w obiektu; 6/ rażące naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez brak bezstronnego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w zakresie oceny występowania w nin. przypadku przesłanek uznania obiektu wieży szybowej [...]" za zabytek i/łub zabytek nieruchomy w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, głównie w zakresie niespełnienia przesłanki ustawowej występowania "interesu społecznego" oraz okoliczności czy obiekt jest "świadkiem minionej epoki" uwzględniając czas jego powstania i brak walorów historycznych, artystycznych i naukowych, a w tym zakresie, także poprzestanie na przyjęciu twierdzeń osoby trzeciej / uczestnika, bez zweryfikowania tego stanowiska i występowania przesłanek ustawowych w drodze właściwych dowodów; 7/ rażące naruszenie § 14 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem poprzez nieustalenie/niesprawdzenie zgodności treści karty ewidencyjnej wieży szybowej "[...]" ze stanem faktycznym, w szczególności dokonanie wpisu danych niezgodnych z treścią materiału dowodowego (np. ekspertyzą); 8/ rażące naruszenie art. 3 pkt 1 oraz pkt 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez jego niewłaściwe zastosowanie obejmujące uznanie przez organ, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności ekspertyzy, wieża szybowa [...]" stanowi zabytek/zabytek nieruchomy, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że brak jest jakichkolwiek przesłanek ustawowych umożliwiających uznanie wieży szybowej "[...] za "zabytek" i/lub "zabytek nieruchomy", w tym pominięcie faktu, że nie jest ona "świadkiem minionej epoki", nie posiada ona w szczególności walorów historycznych, artystycznych, naukowych, a jej zachowanie nie leży w interesie społecznym; 9/ art. 21 oraz 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez ich niewłaściwe zastosowanie obejmujące dokonanie czynności z zakresu administracji publicznej obejmujące sporządzenie karty ewidencyjnej dla wieży szybowej [...]" i jej włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków w sytuacji, gdy wyżej wymieniony obiekt nie spełnia w świetle materiału dowodowego przesłanek umożliwiających jego uznanie za "zabytek" i/lub "zabytek nieruchomy" w rozumieniu art 3 pkt 1 i 2 w/w ustawy, a tym samym dokonanie zaskarżonej czynności bez podstawy prawnej; 10/ § 14 rozporządzenia z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w jego wyniku włączenie karty ewidencyjnej wieży szybowej [...]", w sytuacji gdy zawierała ona dane niezgodne ze stanem faktycznym, wynikającym z materiału dowodowego, w szczególności w zakresie przesłanek przemawiających za uznaniem tego obiektu za zabytek w rozumieniu ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W uzasadnieniu wskazano, że strona skarżąca jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której posadowiona jest wieża szybowa [...]", tj. działki ewidencyjnej nr [...] , objętej księgą wieczystą nr [...] Z powyższych przyczyn, skarżący jest również właścicielem części składowych tej nieruchomości, w tym wzniesionych na niej obiektów budowlanych, włączając przedmiotową wieżę szybową. W ocenie skarżącego już sam tytuł prawny do w/w nieruchomości dowodzi istnienia interesu prawnego po stronie skarżącego do wystąpienia w postępowaniach związanych z ograniczeniem praw własności. Ponadto wskazano, że skarżący posiada status przedsiębiorstwa górniczego, który na podstawie stosownych koncesji prowadził działalność górniczą w zakresie wydobycia rud cynku przez prowadzony przez niego zakład górniczy - Kopalnię [...]. Elementem infrastruktury przedmiotowego zakładu górniczego były obiekty dwóch wież szybowych [...]" oraz "[...]"). Na mocy uchwały zarządu skarżącego, Kopalnia [...] została postawiona w stan likwidacji. Wobec powyższego, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze, po stronie skarżącego zaktualizował się ustawowy obowiązek przeprowadzenia likwidacji zakładu górniczego. Mając na uwadze decyzję zarządu skarżącego, skarżący pozyskał i legitymuje się po dzień dzisiejszy ostatecznymi decyzjami stwierdzającymi wygaszenie koncesji na wydobycie rud cynku, jak również ostateczną decyzją zatwierdzającą plan ruchu likwidowanego zakładu górniczego. Plan ruchu likwidowanego zakładu górniczego przewiduje przy tym likwidację (rozbiórkę) obiektów, urządzeń i instalacji zakładu górniczego, w tym wież szybowych, wobec czego skarżący pozyskał również ostateczną decyzję administracyjną z dnia 30.03.2021 r. wydaną przez Specjalistyczny Urząd Górniczy w Katowicach, uprawniającą do przeprowadzenia prac rozbiórkowych wieży szybowej [...]" i budynku nadszybia tej wieży (dalej pozwolenie na rozbiórkę). Zaznaczono, że w/w organ konserwatorski, na etapie uzgodnień poprzedzających wydanie pozwolenia na rozbiórkę, nie wskazywał na konieczność dokonywania jakichkolwiek czynności zmierzających do nadania obiektowi wieży szybowej "[...] ochrony lub występowania przesłanek uzasadniających uznanie go za zabytek, ograniczając się jedynie do niewiążących prawnie postulatów w zakresie rozważenia przez skarżącego pozostawienia tych obiektów jako tzw. "świadków historii". Zaznaczono, że skarżącemu doręczono zawiadomienie Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o zamiarze sporządzenia karty ewidencyjnej w/w wieży szybowej oraz włączenia jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków ledwie parę miesięcy po wydaniu przez Specjalistyczny Urząd Górniczy pozwolenia na rozbiórkę, którego udzielenie zostało uprzednio uzgodnione z organem konserwatorskim. Efektem postulatów Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w zakresie pozostawienia wieży szybowej [...]" (jako "świadka historii") było podjęcie przez skarżącego rozmów z Gminą Klucze w zakresie odbudowy tego obiektu , jako atrakcji turystycznej na terenie Pustyni Błędowskiej, w odległości w linii prostej około 3 km od obecnego miejsca posadowienia wieży. W wyniku prowadzonych rozmów zawarte zostało porozumienie, a kolejno umowa darowizny, służąca realizacji wskazanych planów inwestycyjnych. Zaznaczono też, że w ramach działań poprzedzających dokonanie zaskarżonej czynności, organ konserwatorski zlecił Muzeum Górnictwa Węglowego w [...] wykonanie ekspertyzy, której przedmiotem było przede wszystkim określenie istnienia walorów i cech obiektu wieży szybowej "[...]" oraz "[...]" przemawiających za nadaniem im statusu zabytków lub ujęcia w ewidencjach zabytków. Konkluzje wynikające z przedmiotowej ekspertyzy jednoznacznie potwierdzały, że w przypadku wież szybowych nie zostały spełnione warunki formalne umożliwiające ich uznanie za zabytek w rozumieniu art. 3 pkt 1 i 2 u.o.z., a tym samym brak było podstaw prawnych do dokonania zaskarżonej czynności (co skarżący rozwija w ramach uzasadnienia zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych). Istotnym pozostaje również, że Wójt Gminy Bolesław, mając na względzie argumentację skarżącego w powyższym zakresie, opartą również na braku interesu społecznego, odstąpił od planów włączenia wież szybowych do gminnej ewidencji zabytków, co w ocenie skarżącego stanowi dodatkową okoliczność przemawiającą za brakiem istnienia interesu społecznego w dokonaniu skarżonej czynności przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Zmiana stanowiska przez Małopolskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w zakresie uznania wież za zabytek w rozumieniu u.o.z., nie jest przy tym uzasadniona zmianą okoliczności stanu faktycznego lub prawnego, który to pozostaje tożsamy jak istniejący w chwili dokonywania uzgodnień na etapie wydania pozwolenia na rozbiórkę przedmiotowej wieży przez Specjalistyczny Urząd Górniczy. Dodać należy, iż jedyną nową okolicznością było włączenie się i aktywne działanie dwóch osób fizycznych i ekologicznego Stowarzyszenia [...]. Wskazane podmioty podawały w treści korespondencji kierowanej do organu konserwatorskiego, że przedmiotowe wieże szybowe stanowią "cenne a nawet bezcenne obiekty kultury materialnej, ostatnie cenne elementy byłego górnictwa rud cynku i ołowiu, cenne obiekty dziedzictwa przemysłowego", co pozostaje jednak w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym. W dalszej części skargi rozwinięto pozostałe zarzuty, wnosząc o uchylenie zaskarżonej czynności organu. W odpowiedzi na skargę Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, że pismem z dnia 5.02.2021 roku. Specjalistyczny Urząd Górniczy z siedzibą w Katowicach w związku z procesem likwidacji Kopalni "[...]" w B., zwrócił się z zapytaniem, czy toczy się lub jest planowane wszczęcie postępowania w sprawie objęcia ochroną konserwatorską obiektów budowlanych wchodzących w skład kopalni wymienionych w piśmie jw. w pozycji od 1-16. W odpowiedzi na powyższe, pismem z dnia 19.02.2021 roku organ nie zgłosił uwag co do rozbiórki obiektów poprzemysłowych, za wyjątkiem wieży szybowej "[...]" , sugerując ich pozostawienie jako "świadka historii". Ze stanowiska konserwatorskiego, ww. obiekty mogłyby w przyszłości być wykorzystane i wkomponowane w ewentualną nową zabudowę. Pismo to zostało przesłane przez Specjalistyczny Urząd Górniczy do ZGH [...]" S.A w B., za pismem z dnia 02.03.2021 roku do ZGH [...]" S.A w B.. Skarżący pismem z dnia 11.03.2021 roku poinformował, że nie ma zamiaru pozostawienia żadnego z wyżej wymienionych obiektów(..). W odpowiedzi na niniejsze pismo, organ w piśmie z dnia 4.04.2021 roku zawnioskował o potraktowanie pisma urzędu z dnia 19.02.2021 roku w kategoriach zaleceń konserwatorskich do czasu ostatecznej decyzji dotyczącej przyszłego zagospodarowania terenu kopalni i ponownie zwrócił się z prośbą o zachowanie wieży i budynków nadszybia szybu "[...]". W piśmie zawarto także zapis, że (..) dopuszczając rozbiórkę wszystkich pozostałych obiektów na terenie Zakładów Górniczo-Hutniczych "[...] S.A, urząd mając na uwadze, że na dzień dzisiejszy podejmowanie ostatecznych decyzji jest przedwczesne, nie skorzystał z możliwości objęcia ww. szybów ochroną konserwatorską poprzez ich włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków. W odpowiedzi na pismo z dnia 2.04. 2021 r. skarżący między innymi poinformował, że (..) zgodnie z założeniami planów przestrzennego zagospodarowania dla Gminy Bolesław oraz Miasta i Gminy Olkusz znajdują się na terenach przemysłowych. Ponadto opinie Burmistrza oraz Wójta w/w jednostek samorządu, do zatwierdzonego w drodze decyzji przez organ nadzoru górniczego na planie ruchu likwidowanego podziemnego zakładu górniczego, nie przewidywały pozostawienia przedmiotowych obiektów. ZGH "[...] S.A w przyszłości nie przewiduje zmian formy zagospodarowania tych terenów. Pozostawienie wież szybowych oraz budynków nadszybi wiąże się z znacznym zmniejszeniem terenów pod działalność przemysłową (ok. 2 ha powierzchni), co w znacznym stopniu przyczynia się do utraty wartości oraz atrakcyjności tych nieruchomości gruntowych. (..). W piśmie z dnia 6.05.2021 r. organ między innymi stwierdził, że (..) niestety względy ekonomiczne prowadzą do masowej utraty cennych dla dziedzictwa techniki obiektów. Stąd sugestia zachowania wybranych wież szybowych i budynków nadszybia do czasu ostatecznej decyzji dotyczącej przyszłego zagospodarowania ww. terenu. (..) Z rozmów przeprowadzonych z Miejskim Konserwatorem w Olkuszu wynika, że Gmina najprawdopodobniej będzie zainteresowana przejęciem i przeniesieniem na teren skate parku przynajmniej fragmentów stalowej konstrukcji wież szybowych. Ten pomysł jest też do zaakceptowania ze stanowiska konserwatorskiego. W związku z powyższym nadal podtrzymujemy wniosek o wstrzymanie rozbiórki i podjęcie rozmów z samorządami Gminy Olkusz, Bolesław, Bukowno oraz Starostą Olkuskim no temat przejęcia ww. obiektów i ich zagospodarowania. Pomimo wyżej wymienionych zaleceń konserwatorskich, Specjalistyczny Urząd Górniczy w Katowicach wydał decyzje o rozbiórce budynków nadszybi i wież szybowych "[...] i [...]". W związku z powyższym, należy uznać, że nastąpiło w tym przypadku realne zagrożenie zniszczeniem zabytków przewidzianych do włączenia do ewidencji. Organ podniósł, że sprawa likwidacji zakładu górniczego Kopalni [...]" wchodzącej w struktury Zakładów Górniczo-Hutniczych [...]" w B. miała także oddźwięk społeczny (organizacje społeczne, osoby fizyczne). Wskazywano, iż są jednymi z ostatnich cennych pozostałości nieistniejącego już w Polsce od ubiegłego roku górnictwa rud srebra, ołowiu i cynku, które istniało w Polsce między innymi na terenie obecnych gmin: Olkusz, Bolesław, Bukowno, Sławków, Bytom, Tarnowskie Góry od wczesnego średniowiecza. Uwarunkowania historyczne wieży szybowej "[...] przy włączeniu do ewidencji zabytków, były przez organ analizowane ze starannością. Pismem z dnia 7.03.2022 roku Katedry Hydrogeologii i Geologii Inżynierskiej AGH - wyrażono poparcie dla skutecznej ochrony szybów [...]". Wyżej wymienione pisma i apele potwierdzają, że podjęte przez organ działania na rzecz ratowania obiektów poprzemysłowych były uzasadnione społecznie, zgodnie z wskazaniem art. 3 ust 1 ustawy o ochronie zabytków i opieki nad zabytkami. Pismem z dnia 13.12.2021 roku. Muzeum Górnictwa Węglowego w Zabrzu poinformowało o przekazaniu ekspertyzy dotyczącej wartości zabytkowych wież szybowych [...]" i "[...] usytuowanych na likwidowanej kopalni cynku w B.. Ekspertyza wykonana na zlecenie organu, miała charakter pomocniczy dla oceny zasadności włączenia wieży szybowej "[...] do wojewódzkiej ewidencji zabytków i była jednym z dowodów w sprawie. Należy przy tym wskazać że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, ostateczna ocena wartości zabytkowych należy do wojewódzkiego konserwatora zabytków. W rubryce: Podsumowanie i rekomendacje : wskazano, że wieże szybowe posiadają duże walory krajobrazowe, w tym krajobrazu kulturowego regionu i rekomenduje się zachowanie samych wież szybowych. Opinia Muzeum Górnictwa jest więc zbieżna ze stanowiskiem organu wyrażonym w piśmie z dnia 19.02.2021 roku. Organ uznał dodatkowo, że wieże ze względu na wielowiekowe tradycje górnicze regionu posiadają walory historyczne i naukowe, co uwidoczniono w karcie ewidencyjnej. Organ podniósł dalej, że choć ustawa nie określa szczegółowo zasad, trybu i sposobu rozstrzygnięcia jaką powinien przybrać wpis, nie oznacza to jednak dowolności i arbitralności w tym względzie, bez możliwości jakiejkolwiek weryfikacji. Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z wyłączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej, przy czym może to być dokonane w uproszczonej formie. Włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną forma ochrony zabytków ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową w rozumieniu art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku, może zostać ujęty w ewidencji. Jako czynność materialno-techniczna, choć odbywająca się z poszanowaniem materialnego prawa administracyjnego, włączenie do wojewódzkiej ewidencji zabytków ma charakter uproszczony. W opinii organu dokonano wystarczającej analizy przyczyn uzasadniających włączenie ww. obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków - przede wszystkim stwierdzono, że posiada on cechy uzasadniające takie włączenie, gdyż wypełnia to definicję zabytku, o której mowa w art. 3 u.z.o.z . W przypadku ww. obiektu mowa jest o nieruchomościach, będących dziełem człowieka, które stanowią świadectwo minionej epoki i posiadają wartość zarówno historyczną, a ponadto istnieje interes społeczny w ich zachowaniu. Zwłaszcza to ostatnie stwierdzenia jako tzw. generalna klauzula odsyłająca jest przykładem administracyjnego luzu decyzyjnego, jednak należy podzielić zdanie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z 29 listopada 2018 r. o sygnaturze II OSK 2225/18 słusznie stwierdził iż: "Wojewódzki konserwator zabytków jest wyspecjalizowanym organem dysponującym wykwalifikowaną kadrą kompetentną do badania wartości zabytkowych obiektów na obszarze województwa. Organ ochrony zabytków na podstawie posiadanych przez siebie informacji ocenia, czy określony przedmiot powinien podlegać ochronie jako zabytek w rozumieniu ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami i nie prowadzi w tej sprawie żadnego postępowania, w którym właściciel lub posiadacz zabytku mógłby przedstawiać przeciwne twierdzenia". Warto zwrócić uwagę, że wpis do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie jest przez ustawę o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami zaliczany do form ochrony zabytków, które wylicza art. 7 rzeczonej ustawy. Dlatego organ podkreśla, że podjęte przezeń działanie zmierzające do potwierdzenia wartości zabytkowej ww. obiektu przy jednoczesnej rezygnacji z włączenia go do rejestru zabytków, co wiązałoby się z dużo dalej idącymi ograniczeniem swobody dysponowania nimi, świadczy o zachowaniu konstytucyjnej zasady proporcjonalności. Z jednej strony organ posiadając umocowanie ustawowe do prowadzenia wojewódzkiej ewidencji zabytków samodzielnie - bez konieczności zlecania opinii przez zewnętrznych biegłych (choć w przedmiotowej sprawie to nastąpiło) - decyduje, w oparciu o wiedzę i doświadczenie zatrudnionych w WUOZ pracowników, o włączeniu danego zabytku do wojewódzkiej ewidencji, z drugiej stwierdzenie wartości ww. obiektu zostało należycie uzasadnione przez Urząd głównie w treści karty ewidencyjnej. Podkreślenia przy tym wymaga, że włączenie obiektu do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie wymaga tak wysokiego poziomu szczegółowości jak wpis do rejestru zabytków i z tego powodu odbywa się w uproszczonej formie (o czym m.in. w wyroku NSA z 29 listopada 2018 r. o sygnaturze II OSK 2225/18), lecz w żadnym wypadku nie można stwierdzić, aby działanie organu nosiło znamiona dowolności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 poz. 2095 ze zmian.) zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Krakowie niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach sprawowanej kontroli sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Z istoty kontroli wynika również, że zgodność z prawem zaskarżonej decyzji lub postanowienia podlega ocenie przy uwzględnieniu stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie podejmowania zaskarżonego aktu. W okolicznościach sprawy istotne znaczenie ma art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., zgodnie z którym kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach Ordynacji podatkowej, postępowań, o których mowa w dziale V ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Stosownie do art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę na czynność, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ww. ustawy sąd stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Do stwierdzenia bezskuteczności czynności konieczne jest więc uznanie przez sąd, że czynność ta narusza prawo materialne w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisy prawa procesowego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy albo narusza prawo dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Ustalony w przedmiotowej sprawie stan faktyczny nie budzi wątpliwości. Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie w piśmie z dnia 4 kwietnia 2022 r. znak RD.1581.16.2021.DW, RD.5133.30.2021.DW powiadomił stronę skarżącą o włączeniu do wojewódzkiej ewidencji zabytków karty ewidencyjnej wieży szybowej [...]" oraz podobnej wieży [...]", powołując się na § 15 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowej z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. 2021 r., poz. 56). Jednocześnie, powołując się na § 15 ust. 3 i 5 ww. rozporządzenia wskazano, że informacja o włączeniu karty ewidencyjnej szybu [...]" i [...]" została z dniem 08.04.2022 r. zamieszczona na stronie BIP organu oraz przekazana Burmistrzowi Miasta i Gminy Olkusz oraz Wójtowi Gminy Bolesław celem włączenia do gminnej ewidencji zabytków. Sprawa ze skargi na czynność sporządzenia karty zabytku i włączenia do wojewódzkiej ewidencji zabytków w odniesieniu do wieży szybowej "[...]" podlegała osobnemu rozpoznaniu (sygn. akt II SA/Kr 657/22). Skarżący jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości, na której posadowiona jest wieża szybowa [...]", tj. działki ewidencyjnej nr [...] objętej księgą wieczystą nr [...], oraz właścicielem części składowych tej nieruchomości, w tym wzniesionych na niej obiektów budowlanych, włączając przedmiotową wieżę szybową. Powyższe uzasadniało legitymację do wniesienia skargi, o której stanowi art. 50 § 1 P.p.s.a. Zgodnie z art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (obecnie Dz. U. 2022 r., poz. 840, dalej: u.o.z.o.z.) wojewódzki konserwator zabytków prowadzi wojewódzką ewidencję zabytków w formie kart ewidencyjnych zabytków znajdujących się na terenie województwa. Wojewódzką ewidencję zabytków należy zaliczyć do instrumentów prawnych ochrony zabytków, chociaż nie została ona wymieniona wśród form ochrony zabytków określonych w art. 7 u.o.z.o.z. (por. WSA w wyroku z dnia 11 sierpnia 2020 r., II SA/Kr 637/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Ewidencja zabytków jest przede wszystkim podstawą do sporządzania programów opieki nad zabytkami przez województwa, powiatu i gminy (art. 21 u.o.z.o.z.). Należało również uwzględnić przepisy rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem (Dz. U. Nr 113, poz. 661). Z § 10 ww. rozporządzenia wynika, że: karta ewidencyjna zabytku nieruchomego niewpisanego do rejestru zawiera następujące rubryki: 1) nazwa; 2) czas powstania; 3) miejscowość; 4) adres; 5) przynależność administracyjna; 6) współrzędne geograficzne; 7) użytkowanie obecne; 8) stan zachowania; 9) materiały graficzne; 10) istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie; 11) adnotacje o inspekcjach, informacje o zmianach; 12) opracowanie karty ewidencyjnej. Stosownie do § 14 ust. 1 tego rozporządzenia wojewódzki konserwator zabytków włącza kartę ewidencyjną zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków po sprawdzeniu, czy dane zawarte w karcie ewidencyjnej zabytku są wyczerpujące i zgodne ze stanem faktycznym, a także czy dokumentacja fotograficzna zabytku umożliwia jego identyfikację. Natomiast w myśl § 15 ust. 1 rozporządzenia o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków, o włączeniu tej karty, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku, o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków lub o wyłączeniu tej karty wojewódzki konserwator zabytków zawiadamia niezwłocznie właściciela lub posiadacza zabytku albo nieruchomości lub rzeczy ruchomej, która przestała być zabytkiem. Ponadto, w myśl § 15 ust. 3 rozporządzenia, zawiadomienie o zamiarze włączenia karty ewidencyjnej zabytku, o sporządzeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku albo o zamiarze wyłączenia karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków umieszcza się na stronie podmiotowej Biuletynu Informacji Publicznej do czasu zamieszczenia informacji odpowiednio o włączeniu karty ewidencyjnej zabytku, o włączeniu nowej karty ewidencyjnej zabytku do wojewódzkiej ewidencji zabytków albo o wyłączeniu karty ewidencyjnej zabytku z wojewódzkiej ewidencji zabytków. W przedmiotowej sprawie kwestią sporną okazał się zabytkowy charakter wieży szybowej [...]", który w ocenie organu uzasadniał sporządzenie karty ewidencyjnej zabytku i włączenie jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków, z czym nie zgadza się skarżący, kwestionując ustalenia organu, które znalazły wyraz w karcie ewidencyjnej. Odnosząc się do podstawy prawnej skarżonej czynności trzeba wskazać, że postępowanie poprzedzającej sporządzenie karty zabytku i włączenie jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków nie stanowi postępowania jurysdykcyjnego, a prowadzący je organ nie wydaje decyzji administracyjnej w tym przedmiocie. Równocześnie jednak nie budzi w orzecznictwie sądów administracyjnych wątpliwości to, że: "Brak sformalizowania reguł postępowania wiążącego się z włączeniem karty zabytku do ewidencji nie oznacza jednak, że dokonanie tej czynności może nastąpić bez analizy przyczyn uzasadniających jej dokonanie, jak też udokumentowania jej chociażby w uproszczonej formie. Jest oczywiste bowiem, że włączenie karty zabytku do wojewódzkiej ewidencji musi wynikać ze stwierdzenia przez organ, że obiekt charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony ze względu na posiadaną przez niego wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Tylko taki obiekt, który spełnia definicję zabytku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami może zostać ujęty w ewidencji" (postanowienie NSA z 25 lutego 2020 r., II OSK 395/20, orzeczenia.nsa.gov.pl). Także w orzecznictwie tut. Sądu zwraca się uwagę na konieczność analizy i podania przyczyn uzasadniających dokonanie opisanej czynności szczególnie z uwagi na jednostronny charakter czynności, niezależnej od woli właściciela danej nieruchomości oraz kształtowanie sfery praw i obowiązków właściciela zabytku w warunkach demokratycznego państwa prawnego (por. wyroki WSA w Krakowie z 14 czerwca 2021 r. sygn. II SA/Kr 441/2021, z 20 października 2020 r., II SA/Kr 707/20, z 29 września 2021 r., II SA/Kr 637/21, z 15 października 2021 r., II SA/Kr 657/21). Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie nie wykazał usprawiedliwionych podstaw uznania wieży szybowej [...]" za zabytek nieruchomy, a co za tym idzie – sporządzenia dla przedmiotowego obiektu karty zabytku i włączenia jej do wojewódzkiej ewidencji zabytków. Przypomnieć warto w tym kontekście, że przez zabytek rozumieć należy nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową (art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z.). Zabytkiem nieruchomym zaś jest nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1 (art. 3 pkt 2 u.o.z.o.z.). W literaturze podaje się, że "obecnie przez wartość historyczną należy rozumieć znaczenie określonego przedmiotu jako dokumentu znaczącego dla weryfikacji prawd historycznych lub upamiętniającego konkretne zdarzenia lub osobistości. Wartością artystyczną obiektu będzie subiektywne uznanie, że dany obiekt jest piękny. Wartość naukową będzie miał obiekt przydatny do prowadzenia badań naukowych" (P. Schmidt, "Wartość zabytku a wartość zabytkowa", w: red. J. Zimmermann, "Wartości w prawie administracyjnym", red. J. Zimmermann, Warszawa 2015, s. 457, zob. przywołane tam: J. Pruszyński, "Dziedzictwo kultury Polski. Jego straty i ochrona prawna", t. 1, Kraków 2001, s. 96-97 oraz 100). Tymczasem w analizowanej karcie takich wartości jednoznacznie nie wskazano. W rubryce 10 "Istniejące zagrożenia, najpilniejsze postulaty konserwatorskie" opisano historię eksploatacji rud cynku i ołowiu w rejonie Olkusza i Bolesławia, w tym działających od lat 50-tych XX wieku kopalń "[...]", "[...] i powstałej na terenie tej ostatniej w 1974 r. wieży szybowej "[...]". Wskazano, że wieża ta "posiada typową konstrukcję"; wskazano też, że tego typu obiekty występują masowo przede wszystkim na Śląsku. Rację ma skarżący, że trudno przypisywać wieży powstałej w latach 70-tych XX wieku symbolizowanie "kilkusetletniej tradycji górnictwa ziemi olkuskiej oraz dziedzictwo przemysłowe regionu". Nie przekonuje o wartościach historycznych ogólnikowe stwierdzenie nawiązujące do utożsamiania wież (także wieży "[...]") przez mieszkańców z życiem i pracą kilku pokoleń, związanych nierozerwalnie z działalności likwidowanej kopalni [...]. Zauważyć należy, że samo nawiązanie do "celu społecznego" nie jest wystarczające do uznania obiektu za zabytkowy. Nawet gdyby utożsamić cel społeczny z interesem społecznym, do którego nawiązuje definicja zabytku z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. (co jednak nie jest właściwe), nie jest on wystarczający do uznania jakiegoś obiektu za zabytek; konieczne jest natomiast powiązanie go z konkretnymi wartościami historycznymi, artystycznymi lub naukowymi. Podważa stanowisko organu również przywołana w karcie ewidencyjnej ekspertyza pt. "Określenie wartości historycznych, artystycznych i naukowych wież szybowych oraz budynków nadszybi w kopalni cynku w B. oraz celowości ich ochrony jako obiektów zabytkowych" autorstwa dr hab. inż. B.. S. oraz dr inż. arch. Z. S., Muzeum Górnictwa Węglowego w Z. , datowany na grudzień 2021. Na szczególną uwagę zasługują stwierdzenia zawarte w punkcie 9 ekspertyzy (k. 34), w którym przedstawiono aspekt historyczny, artystyczny i naukowy wież "[...]" i [...]". Wynika stąd, zdaniem Sądu, że wieże (w tym "[...] nie przedstawiają wartości historycznej, artystycznej lub naukowej uzasadniającej uznanie ich za zabytek. W odniesieniu do przedmiotowych obiektów autorzy opracowania stwierdzili m.in. że zarówno kontekst urbanistyczny, jak i architektura zespołów przemysłowych są dokumentem poziomu opanowania techniki i technologii budowlanej okresu, w którym powstały. Technologie te traktować należy "raczej jako przeżytek, niż oryginalne i unikalne rozwiązania wymagające dokumentowania lub ochrony. Nie są to technologie, które stanowiły przełom w danej dziedzinie techniki." Co do aspektu naukowego zauważono, że "dla potrzeb dokumentowania badanych obiektów istnieją fragmenty ich dokumentacji i inwentaryzacji, problematyka ta jest również dobrze udokumentowana na przykładach historycznych, ciekawszych i o bezdyskusyjnych walorach". W ocenie Sądu o charakterze zabytkowym nie świadczą również podniesione w karcie, dostrzeżone też w przywołanej ekspertyzie, walory krajobrazowe wieży. Niewątpliwie walory krajobrazowe mogą łączyć się z wartościami relewantnymi ze względu na definicję zabytku, niemniej jednak samoistnie nie są one wystarczające dla uznania jakiegoś obiektu za zabytek. Niezależnie od tego, w okolicznościach sprawy nie sposób nie zauważyć, że i walory krajobrazowe przedmiotowej wieży nie okazały się kluczowe, skoro określając w karcie postulaty konserwatorskie oraz zagrożenia Wojewódzki Konserwator dopuścił przeniesienie obiektu i adaptację do innej funkcji. Wszystko powyższe wskazuje, zdaniem Sądu, że Małopolski Wojewódzki Konserwator Zabytków w Krakowie dopuścił się istotnego naruszenia art. 22 ust. 2 w zw. z art. 3 pkt 1 u.o.z.o.z. oraz § 14 ust. 1 rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem. Z tej przyczyny na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono jak w punkcie II sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., zasądzając na rzecz strony skarżącej kwotę 697 złotych, co obejmuje uiszczony wpis w kwocie 200 złotych, koszty zastępstwa procesowego 480 złotych oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa 17 złotych.