II SA/Po 173/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Zieliński Sędziowie Sędzia WSA Jan Szuma Asesor WSA Paweł Daniel (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 lipca 2022 r. sprawy ze skargi H. G. i Z. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2021 r. Nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę

Decyzją z dnia 17 kwietnia 2018 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działając z upoważnienia Burmistrza Miasta P., na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2, art. 39 ust. 1 oraz art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1769 ze zm., obecny tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268; dalej jako: "u.p.s."), w zw. z art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., obecny tekst jedn. Dz. U. z 2021, poz. 735 ze zm.; dalej: "K.p.a."), odmówił H. G. przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztów zużycia energii elektrycznej. W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że wnioskiem z dnia 12 kwietnia 2018 r. H. G. i Z. G. zwrócili się o przyznanie pomocy na pokrycie kosztu zużycia energii elektrycznej. Na podstawie wywiadu środowiskowego ustalono, że H. G. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Źródłem utrzymania są świadczenie rentowe męża klientki z dodatkiem pielęgnacyjnym oraz emerytura H. G.. Aktualny dochód rodziny wynosi [...] zł i przewyższa kwotę kryterium dochodowego ustawy o pomocy społecznej o kwotę [...]zł. Z. G. jest osobą całkowicie niezdolną do pracy i samodzielnej egzystencji, natomiast H. G. ma ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności na stałe. Analizując bieżące koszty utrzymania mieszkania organ uznał, iż posiadany dochód przy racjonalnym gospodarowaniu winien wystarczyć na samodzielne opłacenie kosztu faktury za zużycie energii elektrycznej. Ponadto nie zaszły specjalne okoliczności uzasadniające przyznanie pomocy na wnioskowany cel. Biorąc pod uwagę dochód znacznie przekraczający kryterium dochodowe ustawy o pomocy społecznej, po analizie wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, organ nie znalazł podstaw do przyznania pomocy na wnioskowany cel. Ponadto rodzina w miesiącu marcu 2018 r. otrzymała wsparcie finansowe z MOPS na opłatę rachunku za zużycie energii elektrycznej w kwocie [...]zł. Wydając decyzję odmowną ośrodek wziął również pod uwagę cele pomocy społecznej i własne środki finansowe. W wyniku wniesionego odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 28 grudnia 2018 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję z dnia 17 kwietnia 2018 r., jednak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 21 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Po [...], uchylił powyższą decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia 17 kwietnia 2018 r. Ponownie rozpoznając sprawę Burmistrz Miasta P. decyzją z dnia 24 sierpnia 2020 r., nr [...] odmówił H. G. i Z. G. przyznania pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztu zużycia energii elektrycznej. Następnie decyzją z dnia 01 lutego 2021 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie odwoławcze od decyzji Burmistrza Miasta P. z dnia 24 sierpnia 2020 r., jednak rozstrzygnięcie powyższe zostało uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po [...]. Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając ponownie odwołanie od decyzji Burmistrza Miasta P. z dnia 24 sierpnia 2020 r., decyzją z dnia 30 grudnia 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że odmowa przyznania zasiłku jest związana z przekroczeniem przez wnioskujących kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Miesięczny dochód H. G. i Z. G. wynosił w miesiącu poprzedzającym łożenie wniosku [...] zł, tym samym przekraczał ustawowe kryterium dochodowe, co uniemożliwiło przyznanie zasiłku celowego. Równocześnie Kolegium ustaliło, że na wydatki rodziny składają się następujące kwoty: [...] zł: za lekarstwa (suma z faktur za luty i marzec w przeliczeniu na miesiąc), [...] zł za czynsz i [...] zł na trzy miesiące za elektryczność. Koszt energii elektrycznej częściowo pokrył zasiłek w kwocie [...]zł przyznany na marzec 2018 r., a zatem miesięczny koszt przypadający rodzinie do spłaty wyniósł [...] zł. Średnie miesięczne koszty wyniosły [...] zł , co oznacza, że po uiszczeniu pozostaje rodzinie kwota [...]zł na inne potrzeby. W dalszej kolejności organ wskazał, że z uwagi na przekroczenie kryterium dochodowego rozważenia wymagało, czy przyznanie pomocy w przedmiotowej sprawie było możliwe w oparciu o treści art. 41 ustawy o pomocy społecznej, a więc przyznania specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do powyższej kwestii Kolegium wskazało, że przyznanie pomocy na powyższej podstawie jest możliwe w przypadku powstania sytuacji nadzwyczajnej, wyjątkowa, odbiegające od typowych, gdy bez dokonywania wnikliwych zabiegów interpretacyjnych można ponad wszelką wątpliwość stwierdzić, że jest to sytuacja tak dotkliwa w skutkach lub tak daleko ingerująca w plany życiowe, że nie należy do zdarzeń codziennych. Badając okoliczności faktyczne sprawy Kolegium nie dostrzegło podstaw do przyznania zasiłku celowego, a tym bardziej aby przypadek odwołujących zaliczyć do "szczególnie uzasadnionych przypadków" uprawniających do specjalnego zasiłku celowego. W ocenie Kolegium rozważając przyznanie specjalnego zasiłku celowego na uregulowanie rachunku za energię elektryczną należało mieć na względzie, że opłaty za prąd należą do opłat stałych, przewidywalnych i nie mają charakteru nadzwyczajnego. Zużycie energii można śledzić na bieżąco, co umożliwia oszacowanie miesięcznych kosztów zużycia energii. Końcowo Kolegium wskazało, że organy pomocowe muszą dzielić pomoc w taki sposób, aby nie zabrakło jej dla najbardziej potrzebujących. Skargę na powyższą decyzję wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. Z. i H. G.. Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje stanowisko i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się bezzasadna. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Na wstępnie należy zwrócić uwagę, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.). Zgodnie z powołanym przepisem: "Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów". W związku z tym zarządzeniem z dnia 11 marca 2022 r. Przewodniczący Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Przedmiot kontroli w niniejszej sprawie stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Miasta P. z dnia 24 sierpnia 2020 r. o odmowie przyznania skarżącym pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na pokrycie kosztu zużycia energii elektrycznej. W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że wnioskiem z dnia 12 kwietnia 2018 r. skarżący zwrócili się o przyznanie pomocy na pokrycie kosztu zużycia energii elektrycznej. Wobec powyższego, organy słusznie rozpatrzyły dwie możliwe formy świadczeń w tym przypadku – zasiłek celowy oraz specjalny zasiłek celowy. Zasiłek celowy, zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s., jest przyznawany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Przez to pojęcie należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to zatem potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (zob. I. Sierpowska, Komentarz do art. 39, [w:] I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, LEX/el. 2020). Ustawodawca wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.). Oznacza to, że zasiłek ten nie jest przyznawany na pokrywanie pełnych całomiesięcznych kosztów utrzymania osoby objętej pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel bytowy. Należy podkreślić, że prawo do większości świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego, uzależnione jest od spełnienia kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s., którego – jak ustalono w toku postępowania – skarżący nie spełniali. Co istotne, okoliczność powyższa nie jest również przez nich kwestionowana. Wobec powyższego organy słusznie przeanalizowały sytuację pod kątem możliwości udzielenia pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego, który jest przyznawany osobom i rodzinom, których dochody przekraczają kryteria ustawowe. Zgodnie z art. 41 ust. 1 u.p.s. wyłącznie w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Głównymi przesłankami udzielenia specjalnego zasiłku celowego są: przekroczenie kryterium dochodowego i wystąpienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". "Szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, który uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na jego okazjonalność i nadzwyczajność występującego zdarzenia. Przypadek ten powinien być na tyle dotkliwy w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 164/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie nie doszło do wystąpienia tego rodzaju zdarzenia. Trudna sytuacja osobista skarżących nie wynika ze zdarzenia nagłego, którego wystąpienia skarżąca nie była w stanie przewidzieć. W toku prowadzonego postępowanie skarżący nie podnieśli żadnej okoliczności wskazującej na istnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku". Dodatkowo podzielić należy stanowisko Kolegium, że opłaty za prąd należą do opłat stałych, przewidywalnych, które nie mają charakteru nadzwyczajnego. Natomiast sama sytuacja, w której wnioskodawca nie posiada środków pieniężnych na bieżące wydatki codziennego utrzymania nie może być traktowana jako nagłe, nieprzewidywalne zdarzenie uzasadniające przyznanie specjalnego zasiłku celowego w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 września 2011 r., II SA/Po 433/11, orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym stanie rzeczy Sąd – na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę uznając, że organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania skarżącym specjalnego zasiłku celowego.