II SA/Rz 93/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Ewa Partyka Sędziowie WSA Magdalena Józefczyk /spr./ WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi T. H. na decyzję Wojewody z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości - skargę oddala –

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda", "organ odwoławczy" lub "organ II instancji") z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] (dalej: "Prezydent" lub "organ I instancji") z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości. Wydanie decyzji poprzedzało postępowanie administracyjne o następującym przebiegu: TH (dalej: "skarżąca") wnioskiem z dnia 20 kwietnia 2020 r. wystąpiła do Prezydenta Miasta [...] o zwrot nieruchomości położonych w [...], [...] oznaczonych jako: 1. działka nr 941/8 o pow. 0,3212 ha, obj. KW nr [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa, w wieczystym użytkowaniu Narodowego Banku Polskiego w Warszawie; 2. działki nr 941/7 o pow. 0,0449 ha i nr 941/9 o pow. 0,0109 ha, obj. KW nr [...] stanowiące własność skarżącej i innych osób fizycznych; 3. działki nr 931/1, 931/2 i 941/10. Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] września 2020 r. nr [...] wyłączył Prezydenta Miasta [...] od prowadzenia sprawy o zwrot nieruchomości położonych w obr. [...], oznaczonych obecnie jako działki nr 931/1, 931/2 i 941/10. Prezydent Miasta [...], po rozpatrzeniu wniosku w pozostałym zakresie, decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...],: 1. odmówił zwrotu nieruchomości oznaczonej, jako działka nr 941/8 w [...], 2. umorzył postępowanie w części dotyczącej zwrotu nieruchomości oznaczonej, jako działki nr 941/7 i 941/9 w [...]. Organ I instancji wskazał, że decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 1991 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1, 2 i 3 ustawy z 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości, działka nr 941/8 o pow. 0,3063 ha, obręb [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa z dniem 5 grudnia 1990 r. stała się z mocy samego prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez Narodowy Bank Polski z siedzibą w Warszawie, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 23 października 1992 r. Prawo użytkowania wieczystego Narodowego Banku Polskiego zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. Fakt ujawnienia prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej wypełnia z kolei przesłankę z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.) – dalej: "u.g.n.", zgodnie z którym roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. została ona oddana w użytkowanie wieczyste, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. W odniesieniu do żądania zwrotu działek nr 941/7 i nr 941/9 Prezydent wskazał z kolei, że skoro ww. nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub Gminy, jej zwrot nie jest możliwy, a postępowanie w tym zakresie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe. Skarżąca w odwołaniu zarzuciła, że na dzień 1 stycznia 1998 r. wskazane we wniosku działki nie stanowiły własności gminy, wobec czego zwrot nieruchomości na jej rzecz jest możliwy. Ponadto cel publiczny, na który wywłaszczono nieruchomość nie został zrealizowany, a zatem zachodzą przesłanki do zwrotu nieruchomości w trybie określonym u.g.n. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2020 r. Wojewoda [...] uznał za zasadne w całości stanowisko organu I instancji i wskazał, że przepis art. 229 u.g.n. jest wyjątkiem od zasady określonej w art. 136 ust. 3 u.g.n. i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej (jest nią każda osoba fizyczna, a także każda osoba prawna, niebędąca Skarbem Państwa bądź jednostką samorządu terytorialnego) i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Fakt ten oznacza, że poprzedni właściciel albo spadkobierca utracił roszczenie domagania się zwrotu tej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n., choćby spełnione były przesłanki do zwrotu. Ponadto w przypadku, gdy władanie nieruchomością przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie u.g.n. i zostało to ujawnione w księdze wieczystej, nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu oraz ewentualnej zbędności wywłaszczonej nieruchomości, gdyż zwrot nie może nastąpić. Odnosząc się do umorzenia postępowania w części Wojewoda podniósł, że z interpretacji przepisów rozdziału 6 działu III u.g.n. wynika, że zwrotowi podlegają jedynie nieruchomości stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Organ odwoławczy wskazał, że skoro w opisywanej sprawie działki nr 941/7 i 941/9 stanowią współwłasność skarżącej oraz innych osób fizycznych, to nie zachodzą przesłanki do przeprowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie jej zwrotu. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie TH wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, a ponadto o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie: I. art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256 z późn. zm.) – dalej: "K.p.a." poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji, które nie wyjaśnia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia oraz okoliczności faktycznych, które uzasadniają umorzenia postępowania w zakresie zwrotu działek nr 941/7 i 941/9; II. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. poprzez odmowę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości w sytuacji, gdy zostały one wykorzystane na inny cel niż stanowiący powód wywłaszczenia. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując wyrażone stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 zwana dalej "P.p.s.a."). Stosownie do tego przepisu sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 §1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 K.p.a. lub innych przepisach. W myśl art. 151 P.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części Sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie niniejszy wyrok wydał na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 z późn. zm.). Skarga okazała się niezasadna i dlatego zarzuty w niej podniesione w zakresie naruszenia przepisów postępowania i prawa materialnego nie mogły zostać uwzględnione. Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy orzekające Sąd poczytuje za własne ustalenia i tak ustalony stan faktyczny był wystarczający do wydania zaskarżonej decyzji. Bezspornym w niniejszej sprawie jest, że decyzją Wojewody [...] z dnia 24 września 1991 r. działka nr 941/8 o pow. 0,3063 ha, obręb [...] stanowiąca własność Skarbu Państwa z dniem 5 grudnia 1990 r. stałą się z mocy samego prawa przedmiotem użytkowania wieczystego przez Narodowy Bank Polski z siedzibą w Warszawie, a prawo to zostało ujawnione księdze wieczystej w dniu 23 października 1992 r., czyli przed wejściem w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, co nastąpiło 1 stycznia 1998 r. Słusznie organy orzekające stwierdziły, że stan faktyczny ustalony w postępowaniu wyjaśniającym wypełnia dyspozycję art. 229 u.g,.n., który stanowi, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje, jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. została oddana w użytkowanie wieczyste, a prawa nabywcy ujawniono w księdze wieczystej. Powyższe skutkuje utratą roszczenia o zwrot nieruchomości przewidzianego w art. 136 ust. 3 u.g.n. W orzecznictwie dominuje stanowisko i skład orzekający za takim poglądem się opowiada, zgodnie z którym w przypadku wystąpienia negatywnej przesłanki z art. 229 u.g.n., postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, co musi skutkować jego umorzeniem na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. W tej sytuacji nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do jej formalnego załatwienia z tej racji, że roszczenie o zwrot nie powstaje. Niemniej odmowa zwrotu nieruchomości, wobec dualizmu orzeczniczego, nie niweczy skutków zastosowania art. 229 u.g.n. (por. wyrok NSA z 16.11.200 r. sygn. akt I SA 1539/99 lex nr 75555; wyrok WSA w Rzeszowie z 18.05.2005 r. sygn. akt II SA/Rz 1243/03 dostępny w cbosa). Z naprowadzonych przyczyn za niezasadny należy uznać zarzut naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., które znalazły się wprawdzie w podstawie prawnej organu I instancji, ale podstawą działania organów obydwu instancji był art. 229 u.g.n., a takiego zarzutu odnośnie tego przepisu skarżąca nie postawiła. Sąd za zasadne uznaje umorzenie postępowania, co do zwrotu nieruchomości nr ewid. 941/7 i nr 941/9, gdyż nie budzi wątpliwości, że na dzień orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości, ww. nieruchomości stanowią współwłasność skarżącej oraz innych osób fizycznych. Powyższa kwestia byłą przedmiotem uchwały 7 sędziów NSA z dnia 13 kwietnia 2025 r. sygn. akt I OPS 3/14 (dostępna w cbosa), która między innymi stwierdziła, że nie jest dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Powyższa uchwała czyni niezasadnym zarzut skarżącej, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wyjaśnia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, które miałyby uzasadniać umorzenie postępowania w zakresie działek nr 941/7 i 941/9. Organy prawidłowo ustaliły krąg stron postępowania przy zastosowaniu art. 28 K.p.a., dlatego zarzuty i żądania zawarte w uzupełnieniu TH skargi z 4 stycznia 2021 r. nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku. Mając na względzie przedstawiony stan sprawy Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę oddalił.