II SA/Wa 2351/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Karolina Kisielewicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów ustawy uchyla zaskarżoną decyzję

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] października 2020 r. (nr [...]), zaskarżoną przez I. C. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, odmówił wyłączenia stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służy Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2019 r. poz. 288, z późn. zm.); na podstawie art. 8a tej ustawy. Zaskarżona decyzja została wydana po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1116/19, którym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) w związku z art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. art. 8a ust. 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy, uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] marca 2019 r. (nr [...]) oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] sierpnia 2018 r. o odmowie wyłączenia stosowania wobec I. C. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W powołanym wyroku Sąd stwierdził, że wbrew zapatrywaniu Ministra art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej nie przewiduje trzeciej "superprzesłanki" w postaci "szczególnie uzasadnionego przypadku". Powołany przepis zawiera dwie przesłanki (krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r. i rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r.), których łączne spełnienie świadczy o istnieniu "szczególnie uzasadnionego przypadku". Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w świetle zaprezentowanej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy, skarżąca spełnia obie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy zaopatrzeniowej, od istnienia których ustawodawca uzależnił możliwość wyłączenia stosowania przepisów art. 15c, art. 22a i art. 24a. I. C. pełniła służbę przed 31 lipca 1990 r. w wymiarze jedynie 1 roku i 11 miesięcy. W zestawieniu z łącznym okresem jej służby (28 lat, 5 miesięcy i 27 dni) jak i długością trwania tzw. państwa totalitarnego, był to okres krótkotrwały. Sąd dodał, że narażenie zdrowia i życia, o którym mowa w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy nie jest niezbędne dla stwierdzenia, że funkcjonariusz pełnił służbę rzetelnie, nie stanowi miary rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, lecz zostało potraktowane jako przykład takiej rzetelności. Z akt osobowych skarżącej, na które powołał się organ w zaskarżonej decyzji, wynika, że skarżąca w sposób rzetelny wykonywała zadania i obowiązki w służbie po 12 września 1989 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r. odmówił wyłączenia stosowania wobec I. C. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. W jej uzasadnieniu przywołał leksykalne synonimy "krótkotrwałości" (m. in. chwilowy, doraźny, niedługi, nietrwały, okresowy, przejściowy) i stwierdził, że niespełna dwuletnia służba skarżącej na rzecz państwa totalitarnego była krótkotrwała. Organ wyjaśnił, że nie kwestionuje, że skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki w służbie po 12 września 1989 r. (wielokrotnie przyznawano jej zwiększony dodatek służbowy do uposażenia, awansowano w stopniach służbowych i nagradzano). Te okoliczności, zdaniem organu, są jednak niewystarczające do wydania decyzji o wyłączeniu stosowania wobec I. C. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy zaopatrzeniowej, ponieważ "szczególnie uzasadniony przypadek znalazł się w ustawie obok dwóch pozostałych przesłanek". Minister dodał, że NSA w wyroku z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1895/19 stwierdził, że ustawodawca w art. 8a ust. 1 ustawy nie wskazał trzech odrębnych przesłanek, lecz jedną przesłankę "szczególnie uzasadnionych przypadków", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów krótkotrwałej służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Zdaniem organu, przypadek skarżącej nie jest "szczególnie uzasadniony". I. C. w sposób świadomy rozpoczęła służbę w SB (Wydziale Paszportów), o czym świadczy fakt, że we wniosku personalnym o przyjęcie do MO podano, że "wyraziła chęć wstąpienia do Służby Bezpieczeństwa, zapoznana została z aktualnymi warunkami pracy i płacy, na co wyraziła zgodę", zakończyła tę służbę nie z własnej woli, lecz na skutek przemian ustrojowych w kraju, ponadto należy "domniemywać", że skarżąca utożsamiała się z ustrojem totalitarnym. W konkluzji Minister stwierdził, że nie ma podstaw do wydania decyzji o wyłączeniu stosowania wobec skarżącej art. 15c, art. 22a, art. 24a ustawy zaopatrzeniowej. I. C. w skardze na tę decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie podniosła, m. in. że organ czyniąc rozważania na temat "szczególnie uzasadnionego przypadku", o którym mowa w art. 8a ustawy zaopatrzeniowej, nie zastosował się wytycznych co do dalszego postępowania zawartych w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1116/19. W powołanym wyroku Sąd stwierdził, że art. 8a tej ustawy zawiera dwa pojęcia niedookreślone: "krótkotrwała służba" i "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków", które definiują "szczególnie uzasadniony przypadek", pozwalający na wyłączenie wobec byłego funkcjonariusza art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy. Skarżąca podniosła, że organ nie wykonując prawomocnego wyroku Sądu, lekceważąc zawarte w nim rozstrzygnięcie, pozbawia jej środków do godnego życia. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona przez I. C. decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] października 2020 r. została wydana w związku z oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1116/19. W powołanym wyroku Sąd stwierdził, że w przepisie art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej jest mowa o dwóch przesłankach, których łączne spełnienie obliguje organ do wydania decyzji o wyłączeniu stosowania w stosunku do byłego funkcjonariusza art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy. Zdaniem Sądu, w konsekwencji "uprawniona jawiła się konkluzja, iż w stosunku do skarżącej zostały spełnione obydwie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy zaopatrzeniowej (...)". Zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Należy przypomnieć, że w ponownym postępowaniu organ stwierdził, że nie ma przesłanek do stwierdzenia zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". Organ argumentował, że przypadek I. C. nie jest "szczególnie uzasadniony". Jak już powiedziano, ocena prawna zawarta w uzasadnieniu tego wyroku jest wiążąca dla organu ponownie rozpoznającego sprawę, jak i Sądu. Oznacza to, że Sąd orzekający w tej sprawie kontroluje, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w wyroku i nie może formułować własnych ocen prawnych w tej sprawie. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania tracą moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną (np. wyrok SN z 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 130/97, OSNAPiUS 1999, nr 1, poz. 2; glosa aprobująca: B. Adamiak, OSP 1999, nr 5, poz. 101, wyrok NSA z 21 lutego 2018 r .sygn. akt II OSK 1962/17, LEX nr 2476040). Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Sąd orzekający w tej sprawie stwierdza, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji nie wykonał wytycznych Sądu zawartych w wyroku z 5 grudnia 2019 r. W świetle powołanego wyroku organ zobowiązany był przyjąć, że art. 8a ust. 1 ustawy zaopatrzeniowej, zawiera dwie przesłanki (krótkotrwałości służby przed 31 lipca 1990 r. oraz rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po 12 września 1989 r.), których łączne spełnienie prowadzi do wydania decyzji o wyłączeniu stosowania w stosunku do byłego funkcjonariusza art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy. Co więcej, w powołanym wyroku Sąd stwierdził, że skarżąca spełnia obie przesłanki. W tym stanie faktycznym i prawnym, odwoływanie się do orzecznictwa NSA, w którym przyjmuje się istnienie jednej przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" było niedopuszczalne. Z tych wszystkich względów Sąd stwierdził, że skarga I. C. jest uzasadniona. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 153 p.p.s.a. Organ ponownie rozpatrując sprawę powinien wydać decyzję uwzględniającą wniosku przedstawione przez Sąd w poprzednim wyroku z 5 grudnia 2019 r. Z przedstawionych powodów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.