III FSK 1234/22

Dnia 4 listopada 2025 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jan Rudowski po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dawniej: A. sp. j. z siedzibą w G.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2022 r., sygn. akt I SA/Go 192/22 w sprawie ze skargi A. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w G. (dawniej: A. sp. j. z siedzibą w G.) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia 18 marca 2022 r., nr 0801-IOD.4104.28.2021 UNP: 0801-22-016307 w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia podjąć postępowanie w sprawie w zakresie niezbędnym do rozpoznania wniosku Prokuratora Krajowego o wyłączenie sędziów.

1. Wyrokiem z 7 lipca 2022 r., I SA/Go 192/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił w całości skargę A. sp. j. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z 18 marca 2022 r., wydaną w przedmiocie podatku od czynności cywilnoprawnych. Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniosła na podstawie art. 173 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.) skarżąca spółka. Postanowieniem z 3 lutego 2025 r., III FSK 1234/22, Naczelny Sąd Administracyjny postanowił na podstawie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (wersja skonsolidowana: Dz. Urz. UE C 202 z 7 czerwca 2016 r., s. 47) skierować do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej następujące pytanie prejudycjalne: Czy art. 9 dyrektywy Rady 2008/7/WE z dnia 12 lutego 2008 r. dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału (Dz. U. UE L 46 z 21 lutego 2008 r., s. 11), należy interpretować w ten sposób, że przyznając uprawnienie państwu członkowskiemu do nieuznawania za spółki kapitałowe podmiotów, prowadzących działalność skierowaną na zysk, o których mowa w art. 2 ust. 2 dyrektywy, takich jak spółka jawna, przyznaje on dowolność państwu członkowskiemu w zakresie opodatkowania podatkiem kapitałowym tych podmiotów? Jednocześnie Sąd, wskazując jako podstawę art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a., zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia powyżej przedstawionego pytania prejudycjalnego. 2. Pismem z 21 października 2025 r. Prokurator Krajowy zgłosił się do udziału w sprawie na prawach strony oraz złożył wniosek o wyłączenie od rozpoznania sprawy sędziów NSA: Wojciecha Stachurskiego i Pawła Borszowskiego. 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 3.1. Podstawę zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie stanowił art. 124 § 1 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie przedstawienia przez sąd w tym postępowaniu pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu albo Trybunałowi Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 128 § 1 pkt 4 p.p.s.a., sąd postanowi podjąć postępowanie z urzędu, gdy ustanie przyczyna zawieszenia, w szczególności gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania - od dnia uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie; sąd może jednak i przedtem, stosownie do okoliczności, podjąć dalsze postępowanie. W myśl zaś art. 127 § 3 p.p.s.a. podczas zawieszenia sąd nie podejmuje żadnych czynności z wyjątkiem tych, które mają na celu podjęcie postępowania albo wstrzymanie wykonania aktu. Czynności podejmowane przez strony, a nie dotyczące tych przedmiotów, wywołują skutki dopiero od dnia podjęcia postępowania. 3.2. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazany powyżej art. 127 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw do rozpoznania wniosku Prokuratora Krajowego o wyłączenie sędziów w trakcie zawieszonego postępowania sądowoadministracyjnego. Co do zasady bowiem, zawieszenie postępowania powoduje, że tok postępowania ulega wstrzymaniu. Dlatego też poza możliwością podejmowania przez sąd czynności, które mają służyć zakończeniu okresu zawieszenia, wyjątkowo dopuszczono prowadzenie przez sąd wpadkowego postępowania dotyczącego wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, o których stanowi art. 61 § 3–5 p.p.s.a. (por. komentarz do art. 127 M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz WKP 2024). Ponadto, jak wyjaśnił NSA w postanowieniu z 9 października 2009 r., I OPP 52/09 (OSP 2010/7–8, poz. 72), art. 127 § 3 p.p.s.a. nie stoi na przeszkodzie rozpoznaniu wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. W orzeczeniu tym Sąd podkreślił, że podejmowanie czynności zmierzających do podjęcia zawieszonego postępowania dotyczy nie tylko sądu, ale i stron postępowania współdziałających z sądem, a zatem strona ma prawo do korzystania z pomocy profesjonalnego pełnomocnika przy takich czynnościach. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że sformułowane w piśmie z 21 października 2025 r. żądania Prokuratora Krajowego o wyłączenie sędziów nie mogą zostać rozpoznane w trakcie zawieszonego postępowania na podstawie art. 127 § 3 p.p.s.a. 3.3. Naczelny Sąd Administracyjny uznaje jednakże, iż wniosek Prokuratora Krajowego, z uwagi na podniesione w nim argumenty (ustalenia prawidłowości składu, dopuszczalności bądź niedopuszczalności pytania prejudycjalnego i udzielenia przez TSUE na nie odpowiedzi) nie może czekać na zakończenie postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie C-170/25. Cytowany powyżej art. 128 § 1 pkt 4 in fine p.p.s.a. dopuszcza możliwość podjęcia zawieszonego postępowania "stosownie do okoliczności" zanim zakończy się prawomocnie postępowanie przed TSUE. Tego rodzaju regulacja prawna pozwala m. in. na pozostawienie w dyspozycji sądu krajowego kontroli podstaw prawnych do dalszego prowadzenia postępowania "głównego", np. w kontekście określonych w art. 161 p.p.s.a. przesłanek do umorzenia postępowania. 3.4. Konieczność rozpoznania wniosku Prokuratora Krajowego przez sąd krajowy jeszcze przed zakończeniem postępowania zainicjowanego pytaniem prejudycjalnym wynika z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W sprawie C-132/20 Rzecznik Praw Obywatelskich (Polska) podniósł, że wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest niedopuszczalny z powodu nieprawidłowości zaistniałych przy powołaniu sędziego orzekającego jako sąd odsyłający do pełnienia urzędu w Sądzie Najwyższym i wątpliwości, jakie można zasadnie powziąć co do jego niezawisłości i bezstronności. W wyroku z 29 marca 2022r., odnosząc się do zarzutów Rzecznika Praw Obywatelskich Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyjaśnił, że przy ustalaniu, czy dany organ występujący z wnioskiem o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym ma charakter "sądu" w rozumieniu art. 267 TFUE, co stanowi wyłącznie kwestię prawa Unii, a w rezultacie przy dokonywaniu oceny, czy wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym jest dopuszczalny, Trybunał bierze pod uwagę całokształt okoliczności, takich jak ustanowienie organu na podstawie ustawy, jego stały charakter, obligatoryjny charakter jego jurysdykcji, kontradyktoryjność postępowania, stosowanie przez organ przepisów prawa oraz jego niezawisłość (wyroki z dnia 21 stycznia 2020 r., Banco de Santander, C-274/14, EU:C:2020:17, pkt 51 i przytoczone tam orzecznictwo; a także z dnia 16 listopada 2021 r., Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim i in., od C-748/19 do C-754/19, EU:C:2021:931, pkt 42). W ocenie TSUE, Sąd Najwyższy jako taki spełnia opisane wymogi. W ramach procedury prejudycjalnej, o której mowa w art. 267 TFUE, w świetle podziału zadań między Trybunałem a sądem krajowym do Trybunału nie należy zaś badanie, czy postanowienie odsyłające zostało wydane zgodnie z przepisami krajowymi regulującymi ustrój sądów i postępowanie przed nimi. Trybunał powinien zatem oprzeć się na postanowieniu odsyłającym wydanym przez sąd państwa członkowskiego, o ile postanowienie to nie zostało uchylone na skutek wniesienia środków zaskarżenia przewidzianych ewentualnie przez prawo krajowe (wyroki: z dnia 14 stycznia 1982 r., Reina, 65/81, EU:C:1982:6, pkt 7; a także z dnia 16 listopada 2021 r., Prokuratura Rejonowa w Mińsku Mazowieckim i in., od C-748/19 do C-754/19, EU:C:2021:931, pkt 44). W sprawie tej, ponieważ w chwili zamknięcia ustnego etapu postępowania Trybunał nie posiadał wiedzy na temat tego, by w stosunku do sędziego orzekającego jako sąd odsyłający wydano takie prawomocne orzeczenie sądowe, ewentualne nieprawidłowości, do jakich mogło dojść w ramach krajowej procedury jego powołania, nie mogły spowodować niedopuszczalności rozpatrywanego wniosku o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym. 3.5. Odpowiednikiem art. 128 § 1 pkt 4 p.p.s.a. w Kodeksie postępowania cywilnego jest art. 180 § 1 pkt 4 tej ustawy. Przepis art. 180 § 1 pkt 4 k.p.c. daje bowiem sądom powszechnym kompetencję do podjęcia zawieszonego postępowania, gdy rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania, stosownie do okoliczności, przed datą uprawomocnienia się orzeczenia kończącego to postępowanie. Jak wyjaśniono w postanowieniu Sądu Najwyższego z 30 listopada 2021 r., II USC 322/21, odwołując się do wypowiedzi doktryny, niekiedy mogą ujawnić się okoliczności, które sprawiają, że trwanie stanu zawieszenia do prawomocnego zakończenia innego postępowania nie byłoby uzasadnione. Mogą się one wiązać ze zmianą przedmiotu postępowania, ze względu na które doszło do zawieszenia, przekonaniem sądu, że w związku z dalszym rozwojem tego postępowania jego wynik nie będzie rzutował na rozstrzygnięcie sprawy, albo z brakiem widoków na zakończenie tego postępowania w rozsądnym czasie. 3.6. Mając na uwadze etap procesowy sprawy oraz treść pisma Prokuratora Krajowego, w szczególności zaś fakt, że rozpoznanie wniosku o wyłączenie sędziów nie jest możliwe – o czym stanowi art. 127 § 3 p.p.s.a. – w trakcie zawieszonego postępowania, a jednocześnie dostrzegając konieczność jego rozpoznania przed wydaniem orzeczenia przez TSUE uznać należy, iż wystąpiła określona w art. 128 § 1 pkt 4 in fine p.p.s.a. przesłanka do podjęcia zawieszonego postępowania w zakresie niezbędnym do rozpoznania tego wniosku. 3.7. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 128 § 1 pkt 4 w zw. z art. 193 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.