III FSK 1494/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Jacek Pruszyński, po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej wniosku Sędzi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Agnieszki Olesińskiej delegowanej do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym w sprawie ze skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w W. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w W.) od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Wa 401/23 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w W. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 12 grudnia 2022 r., nr KOA/4067/Fi/22 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. postanawia oddalić wniosek.

P. S.A. z siedzibą w W. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w W.) złożyła do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13.06.2023 r., sygn. akt III SA/Wa 401/23. Do rozpoznania skargi kasacyjnej został wyznaczony skład orzekający z udziałem sędzi WSA Agnieszki Olesińskiej delegowanej do orzekania w tutejszym Sądzie. Pismem z 31.05.2025 r. sędzia Agnieszka Olesińska, powołując się na art. 19 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), wniosła o wyłączenie jej ze składu wyznaczonego do rozpoznania sprawy, wskazując, że w aktach znajduje się złożona przez stronę ekspertyza prawna sporządzona przez osoby będące odpowiednio kierownikiem i pracownikiem [...], w której sędzia Agnieszka Olesińska pozostaje zatrudniona. Wskazana okoliczność, w ocenie wnioskodawczyni, mogłyby wywoływać wątpliwości co do jej bezstronności w orzekaniu w sprawie, w której skarżąca powołuje się na sporządzoną ekspertyzę. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek sędzi Agnieszki Olesińskiej o wyłączenie jej ze składu orzekającego wyznaczonego do rozpoznania skargi kasacyjnej P. S.A. z siedzibą w W. (dawniej: P. S.A. z siedzibą w W.) jest niezasadny i podlega oddaleniu. Instytucja wyłączenia sędziego stanowi istotną gwarancję procesową mającą zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd spełniający konstytucyjny wymóg bezstronności (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania wszelkich przyczyn mogących skutkować w otoczeniu jakimikolwiek wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznawaniu określonej sprawy (wyrok TK z 20.07.2004 r., SK 19/02, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 67, a także postanowienie NSA z 5.10.2018 r., I OZ 1022/18). Akcentowana jest także gwarancyjna rola instytucji wyłączenia sędziego dla realizacji zasady niezawisłości sędziowskiej (postanowienie SN z 4.11.1975 r., II CZ 136/75, OSPiKA 1977, z. 6, poz. 104). Podobnie w piśmiennictwie wskazuje się, że wyłączenie sędziego ma służyć stworzeniu warunków sprawowania urzędu sędziowskiego eliminujących możliwość wywierania nacisków na sędziego z którejkolwiek strony (M. Romańska, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. T. Woś, LEX 2016). Przepisy regulujące postępowanie sądowoadministracyjne, podobnie jak inne procedury sądowe, różnicują możliwość wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek mających stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia sądu administracyjnego z mocy samej ustawy podlega wyłączeniu w sprawie, w której wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 p.p.s.a. Zgodnie natomiast z art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Okoliczności wskazane w art. 19 p.p.s.a. winny mieć przymiot obiektywnie istniejących. Iudex suspectus to w szczególności sędzia, który z określonej przyczyny może być zainteresowany wynikiem sprawy lub jest uprzedzony, niekorzystnie nastawiony do strony (H. Knysiak-Sudyka, Skarga i skarga kasacyjna w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Komentarz. Orzecznictwo, LEX 2021). O stosunku łączącego sędziego z jedną ze stron (uczestnikiem postępowania) decyduje rodzaj jego emocjonalnego zaangażowania w odniesieniu do strony postępowania sądowego, np. przyjaźń, nienawiść, więź rodzinna, powiązania majątkowe i gospodarcze, jak również ujawniona niechęć lub sympatia do strony albo faworyzowanie jednej ze stron kosztem drugiej (M. Romańska, [w:] Prawo ..., art. 19). Artykuł 19 p.p.s.a. odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w danej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości. Wniosek o wyłączenie na podstawie przywołanego przepisu winien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Ustalenia dotyczące tej kwestii winny opierać się na zasadach doświadczenia życiowego, przy czym okoliczności mogące stanowić podstawę wyłączenia - wskazywać na budzący wątpliwości co do bezstronności lub brak obiektywizmu stosunek łączący sędziego z którąkolwiek ze stron bądź ze sprawą (postanowienie NSA z 24.09.2014 r., I GZ 344/14). W okolicznościach sprawy należy także odwołać się do Zbioru Zasad Etyki Zawodowej Sędziów i Asesorów Sądowych (uchwała nr 25/2017 Krajowej Rady Sądownictwa z 13.01.2017 r.). Według tej regulacji prawnej, sędzia nie może ulegać jakimkolwiek wpływom naruszającym jego niezawisłość, bez względu na ich źródło lub przyczynę (§ 9 ust. 1), będąc uprawnionym do złożenia wniosku o wyłączenie od rozpoznania sprawy tylko wtedy, gdy istnieją do tego uzasadnione podstawy (§ 15). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, sędzia Agnieszka Olesińska nie wskazała uzasadnionych podstaw do wyłączenia od orzekania w sprawie. Zawarte we wniosku wyjaśnienia, że jest zatrudniona w tej samej [...] co autorzy ekspertyzy przedłożonej przez stronę, nie są wystarczające do stwierdzenia jakoby mogły zachodzić uzasadnione wątpliwości co do jej bezstronności w sprawie. Należy zauważyć, że podjęcie się przez wskazane we wniosku osoby sporządzenia na zlecenie strony postępowania sądowoadministracyjnego opinii prawnej stanowi ich prywatną inicjatywę zarobkową, nie zaś czynność mieszczącą się w zakresie działalności [...], która mogłaby oddziaływać na wnioskodawczynię w zakresie ewentualnego stosunku podporządkowania służbowego. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 19 w związku z art. 22 § 1 i 2 oraz art. 193 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. sędzia NSA Paweł Borszowski sędzia NSA Stanisław Bogucki sędzia NSA Jacek Pruszyński