III FSK 657/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska, po rozpoznaniu w dniu 4 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Burmistrza Obornik od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SAB/Po 4/22 w sprawie ze skargi M.D. oraz M.B. na bezczynność Burmistrza Obornik w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Burmistrza Obornik solidarnie na rzecz M.D. i M.B. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Zaskarżonym wyrokiem z 19 stycznia 2023 r., sygn. akt I SAB/Po 4/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu po rozpoznaniu sprawy ze skargi M.D. oraz M.B. (dalej: Skarżący) na bezczynność Burmistrza O. (dalej: Burmistrz) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 r. stwierdził, że ww. organ dopuścił się bezczynności (pkt I), że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt II), umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania Burmistrza do załatwienia sprawy (pkt III), oddalił skargę w pozostałym zakresie (pkt IV) oraz zasądził od Burmistrza na rzecz Skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego (pkt V). Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Burmistrz reprezentowany przez radcę prawnego zaskarżył powyższe rozstrzygnięcie w całości, zarzucając Sądowi pierwszej instancji na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj.: 1. art. 3 § 2 pkt 8, art. 53 § 2b, art. 58 § 1 pkt 6 i art. 149 § 1 pkt 1-3 oraz art. 269 § 1-3 p.p.s.a., poprzez rozpoznanie skargi na bezczynność organu w sytuacji gdy skarga na bezczynność wpłynęła do organu po rozpoznaniu sprawy, podczas gdy w momencie wpływu skargi na bezczynność organ nie pozostawał już w bezczynności i nie było podstaw do rozpoznania skargi na bezczynność; 2. art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. w zw. z art. 139 § 1 i 2 oraz art. 140 § 1 i 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: o.p.), poprzez uznanie, iż organ dopuścił się bezczynności w związku z rozpatrywaniem wniosku o stwierdzenie nadpłaty z uwagi na fakt, iż sprawy nie można uznać za skomplikowaną, podczas gdy charakter sprawy wskazuje na fakt, iż sprawa miała charakter skomplikowany co oznacza, że do załatwienia sprawy miał zastosowanie dwumiesięczny termin jej załatwienia; 3. art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. w zw. z art. 139 § 1, 2 i 4, art. 140 § 1 i 2 oraz art. 165a § 1 o.p., poprzez uznanie, iż organ dopuścił się bezczynności w związku z rozpatrywaniem wniosku o stwierdzenie nadpłaty w sytuacji, gdy odmówiono wszczęcia postępowania z wniosku podatnika, podczas gdy jeśli odmówiono wszczęcia postępowania podatkowego na podstawie art. 165a § 1 o.p., to nie rozpoczął się termin na załatwienie sprawy, a w konsekwencji organ nie mógł tego terminu przekroczyć; 4. art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. w zw. z art. 139 § 1 i 2, art. 140 § 1 i 2 i art. 77 § 1 pkt 6 o.p., poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie termin załatwienia sprawy wynosił jeden miesiąc podczas, gdy organ zobowiązany był do zwrotu nadpłaty w terminie dwóch miesięcy, a zatem organ nie mógł zostawać w bezczynności po upływie miesiąca. W oparciu o tak postawione zarzuty, Burmistrz wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku, o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania od Skarżącego na rzecz Burmistrza, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Skarżący reprezentowani przez adwokata wnieśli o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Burmistrza na rzecz Skarżących kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Izby Finansowej, wydanym 3 lipca 2023 r. na podstawie art. 15zzs[4] ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.), sprawa została skierowana na posiedzenie niejawne. O powyższym strony zostały zawiadomione przy jednoczesnym pouczeniu co do możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Zawiadomienie to Skarżący otrzymał 23 sierpnia 2023 r., natomiast organ 9 sierpnia 2023 r. Przed wyznaczonym terminem posiedzenia niejawnego (4 października 2023 r.) strony nie zgłosiły sprzeciwu co do trybu jej rozpatrzenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Z postawionych w skardze kasacyjnej zarzutów wynika, że spór prawny dotyczy oceny stanowiska WSA, który kontrolując prawidłowość prowadzenia przez Burmistrza postępowania w sprawie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty podatku od nieruchomości stwierdził, że w postępowaniu tym organ pozostawał w bezczynności, a bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego należy w pełni zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji, że w niniejszej sprawie doszło do nieuzasadnionej zwłoki w załatwieniu sprawy i zwłoka ta została spowodowana przez organ podatkowy. Niewątpliwie postępowanie dotyczące wniosku Skarżących o stwierdzenie i zwrot nadpłaty podatku od nieruchomości spadkodawczyni Skarżących – M.D. za 2018 r. Burmistrz prowadził opieszale, z naruszeniem zasady szybkości i prostoty postępowania podatkowego (art. 125 o.p.), a także terminów załatwienia spraw podatkowych (art. 139 § 1 o.p.). Wskazać należy, że zasada szybkości postępowania ustanowiona w art. 125 o.p. należy do zasad ogólnych postępowania podatkowego. Stosownie do treści tego przepisu organy podatkowe powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwiane niezwłocznie. Zasada szybkości, prostoty i wnikliwości postępowania dopełniona obowiązkiem niezwłocznego załatwienia sprawy znajduje swoje rozwinięcie w art. 139 o.p., który przewiduje, że załatwienie sprawy wymagającej przeprowadzenia postępowania dowodowego powinno nastąpić bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, chyba że przepisy niniejszej ustawy stanowią inaczej (§ 1). Natomiast niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone na podstawie dowodów przedstawianych przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub na podstawie faktów powszechnie znanych i dowodów znanych z urzędu organowi prowadzącemu postępowanie (§ 2). Podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i w doktrynie prawa przyjmuje się, że z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie wydał decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 p.p.s.a. (vide wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13). Instytucja skargi na bezczynność organu ma na celu ochronę strony, przez zmobilizowanie organu do wydania orzeczenia merytorycznie kończącego wszczęte postępowanie administracyjne. Argumentacja zawarta w skardze kasacyjnej nie podważa powyższej oceny Sądu w rozpoznawanej sprawie. Jak wynika z akt sprawy, Skarżący 20 kwietnia 2022 r. wystąpili do Burmistrza o stwierdzenie i zwrot nadpłaty w podatku od nieruchomości za 2018 r. Przyjmując, iż wniosek powinien zostać załatwiony w terminie miesięcznym, ostatni dzień terminu na załatwienie sprawy przypadał na 20 maja 2022 r. We wskazanym terminie Burmistrz nie wydał rozstrzygnięcia kończącego postępowanie w sprawie. Nie zawiadomił również stron o niezałatwieniu sprawy w terminie i nie wskazał jakichkolwiek przyczyn niedotrzymania terminu. Za brakiem bezczynności nie przemawia to, że Burmistrz wydając postanowienie z dnia 26 maja 2022 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Po pierwsze, była to czynność dokonana w reakcji na wniesione ponaglenie (22 maja 2022 r.), a także skargę na bezczynność (24 maja 2022 r.), a po drugie z art. 149 § 1 pkt 1–3 p.p.s.a. wynika, że sąd może oddalić skargę na bezczynność lub przewlekłość postępowania jedynie w przypadku stwierdzenia, że na dzień wniesienia skargi organ nie pozostawał w bezczynności lub przewlekłości (A. Kabat [w:] B. Dauter, M. Niezgódka-Medek, A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 149). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzić zatem należało, że wniosek Skarżących nie został załatwiony stosownie do obowiązujących przepisów, bowiem przed wniesieniem skargi na bezczynność organ nie wydał w sprawie żadnego rozstrzygnięcia. Uprawnione jest przy tym stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że organ pozostawał w bezczynności, jednak nie nosiła ona cech rażącego naruszenia prawa. W związku z powyższym nie można było zgodzić się z argumentacją skargi kasacyjnej o naruszeniu przez WSA w Poznaniu art. 149 § 1 pkt 1-3 p.p.s.a. poprzez stwierdzenie bezczynności. Sąd pierwszej instancji nie mógł jednocześnie zobowiązać organu do wydania określonego aktu lub podjęcia czynności, bowiem do wydania tego rozstrzygnięcia doszło, ale już po wniesieniu skargi na bezczynność, co zobligowało WSA w Poznaniu do zastosowania art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. i odpowiednio częściowego umorzenia postępowania w tym zakresie. W konsekwencji nie zasługiwały na uwzględnienie zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej o naruszeniu wskazanych w niej przepisów, wobec trafności oceny przez Sąd pierwszej instancji, że Burmistrz pozostawał w bezczynności bowiem nie podjął wszystkich niezbędnych działań wynikających z przepisów procesowych i mających na celu wydanie orzeczenia w sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 2, art. 205 § 2 p.p.s.a. Anna Juszczyk-Wiśniewska Jolanta Sokołowska Paweł Borszowski (spr.)