III FZ 107/23

Dnia 11 kwietnia 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Bogusław Dauter po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia C. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 535/22 w przedmiocie wyłączenia sędziego w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia 12 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie uchylenia Numeru Identyfikacji Podatkowej postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 14 grudnia 2022 r., I SA/Po 535/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek C. sp. z o.o. z siedzibą w P. o wyłączenie sędziego Katarzyny Wolnej-Kubickiej w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z 12 maja 2022 r. w przedmiocie uchylenia Numeru Identyfikacji Podatkowej. Przedstawiając stan faktyczny sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wskazał, że skarżąca wniosła o wyłączenie ww. sędziego w związku z uzasadnionym podejrzeniem możliwości braku bezstronności i zachowania wysokich standardów etycznych w ramach postępowania. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 19 w zw. z art. 20 p.p.s.a. W uzasadnieniu spółka zawarła obszerne wywody dotyczące prawa konstytucyjnego, niezawisłości sędziego, zasad etyki sędziego, wyłączenia sędziego oraz doświadczenia zawodowego sędziego. Skarżąca wskazała na okoliczność, że sędzia Katarzyna Wolna-Kubicka złożyła podpis pod wnioskiem poparcia do Krajowej Rady Sądownictwa dla sędziego T. K. z WSA w Gliwicach. W oświadczeniu z 2 grudnia 2022 r. sędzia Katarzyna Wolna-Kubicka oświadczyła, że między nią, a skarżącą nie zachodzi związek, który mógłby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalając wniosek skarżącej wskazał, że nie zawiera on jakiegokolwiek odniesienia do realiów danej konkretnej sprawy i wykazania, iż w tej sprawie zachodzą specyficzne dla niej okoliczności uzasadniające wyłączenie sędziego Katarzyny Wolnej-Kubickiej od jej rozpoznawania ze względu na wątpliwości co do jej bezstronności. Skarżąca nie wykazała zaistnienia okoliczności o jakich mowa w art. 19 p.p.s.a. W ocenie WSA okoliczność podpisania przez sędziego listy poparcia kandydata do Krajowej Rady Sądownictwa, który został następnie wybrany do tego gremium przez Sejm Rzeczpospolitej Polskiej, niezależnie od etycznej oceny tego rodzaju zachowania, nie stanowi okoliczności wywołującej uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności tego sędziego w danej sprawie. Strona wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając: 1.1 brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia na podstawie ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa w brzmieniu obowiązującym od 17 stycznia 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 389 ze zm.), gdzie fakt ten jest dowodem na działanie niezgodne z zasadami moralnymi, etycznymi, niezależności, bezstronności, niezawisłości wobec władzy wykonawczej przez sędziego; 1.2 brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia do neo-KRS w postaci blankietowej dystrybułowanych przez skompromitowanego moralnie prawnika wiceministra sprawiedliwości, gdzie fakt ten jest dowodem na działanie niezgodne z zasadami moralnymi, etycznymi, niezależności, bezstronności, niezawisłości wobec władzy wykonawczej przez sędziego; 1.3 brak etycznego zachowania sędziego przy podpisywaniu list poparcia do neo-KRS jest przesłanką uprawdopodabniającą jego brak bezstronność i niezawisłość wobec władzy wykonawczej. Serwilistycznego stosunku do niej uprawdopodobniający możliwość podejmowania decyzji na podstawie nieformalnych poleceń płynących od przedstawicieli władzy wykonawczej lub konkretnych grup towarzyskich z nią związanych, gdzie fakt ten jest dowodem na działanie nie zgodne z zasadami moralnymi, etycznymi, niezależności, bezstronności, niezawisłości wobec władzy wykonawczej przez sędziego; 1.4 brak apolityczności sędziego wykonującego polecenia przedstawiciela władzy wykonawczej (polityka prawnika o wątpliwej etyce i reputacji); 1.5 zachowanie nieetyczne i sprzeniewierzenie się sprawowanej roli stanu sędziowskiego w systemie ustroju demokratycznego państwa prawa poprzez podpisanie list poparcia do neo-KRS; 1.6 świadome, dobrowolne uczestniczenie i firmowanie tworzenia niekonstytucyjnych organów (neo-KRS) w sprzeczności z Konstytucją RP dewastujących konstytucyjny ład prawny co potwierdza uzasadnienie np. wyroku TK z dnia 24 grudnia 1998 r. sygn. K. 3/98, OTK ZU 4/1998, uchwały składu połączonych Izb: Cywilnej, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych SN z dnia 23 stycznia 2020 r., w sprawie sygn. BSA 1-4110-1/20, uchwały SN z dnia 2 czerwca 2022 r., I KZP 2/22, czy wyroków NSA w zakresie uchylenia uchwał neo-KRS, wyroki NSA z 6 maja 2021 r., II GOK 2/18, II GOK 3/18, II GOK 5/18, II GOK 6/18, II GOK 7/18; wyrok NSA z 13 maja 2021 r., II GOK 4/18; 1.7 świadome i dobrowolne uczestniczenie i firmowanie tworzenia niekonstrukcyjnych organów (neo-KRS) w sprzeczności z Konstytucją RP dewastujących konstytucyjny ład prawny w celu osiągnięcia korzyści zawodowej w postaci osiągnięcia awansu zawodowego; 1.8 serwilistyczny stosunek do władzy wykonawczej; 1.9 świadome i dobrowolne uczestniczenie i firmowanie tworzenia niekonstrukcyjnych organów (neo-KRS) w sprzeczności z Konstytucją RP dewastujących konstytucyjny ład prawny tym samym sprzeniewierzenie się treści uchwały nr 16/2003 Krajowej Rady Sądownictwa z dnia 19 lutego 2003 r.; 1.10 systematyczne i notoryczne faworyzowanie strony administracyjnej (organów władzy wykonawczej) w sprawach poprzez: 1.10.1 nieprzekazywanie stronie za pośrednictwem ePUAP jak również operatora pocztowego zarządzeń w zakresie wskazania sędziego sprawozdawcy tym samym uniemożliwiając złożenie ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziego sądu pierwszej instancji z postępowania na podstawie art. 18 w zw. z art. 19 i art 20 p.p.s.a.; 1.10.2 nieprzekazywanie stronie za pośrednictwem ePUAP jak również operatora pocztowego zarządzeń w zakresie wyboru całego składu orzekającego sprawozdawcy tym samym uniemożliwiając złożenie ewentualnego wniosku o wyłączenie sędziego sądu pierwszej instancji z postępowania na podstawie art. 18 w zw. z art. 19 i art. 20 p.p.s.a.; 1.10.3 kierowania postępowań do rozstrzygnięcia w trybie uproszczonym mimo stanowczych wniosków strony w ramach składanych skarg tym samym pozbawiania możliwości zastosowania normy art. 106 i art. 113 p.p.s.a., ale i art. 100 (protokół z rozprawy) i art. 102 p.p.s.a. (utrwalanie czynności z pomocą aparatu dźwiękowego) co w kontekście wysoko prawdopodobnej skargi kasacyjnej jest istotne dla ochrony interesów prawnych strony; 1.10.4 nieinformowanie strony za pośrednictwem ePUAP jak również operatora pocztowego o terminie rozprawy wyznaczonej w trybie uproszczonym tym samym uniemożliwiając składanie pism procesowych przed rozstrzygnięciem przy jednoczesnym świadomym naruszeniu wykładni przepisu art. 119 p.p.s.a.; 1.10.5 nieodpowiadanie ignorowanie wniosków strony w zakresie przyjętych procedur w I wydziale WSA w Poznaniu; 1.10.6 świadome pozbawianie strony dostępu do kompletnych akt sądowo- administracyjnych w systemie PASSA z naruszeniem art. 12a p.p.s.a tym samym uniemożliwiając weryfikację kompletności i ich stanu przekazanych przez organ władzy wykonawczej; 1.10.7 brak weryfikacji umocowania procesowego przedstawicieli organów władzy wykonawczej w ramach prowadzonych postępowań sądowych; 1.11 systematyczne i notoryczne faworyzowanie strony administracyjnej (organów władzy wykonawczej) w sprawach poprzez uchylanie się od weryfikacji treści upoważnień i pełnomocnictw mimo wielokrotnych wmiosków strony co nie jest działaniem przypadkowym i bezstronnym; 1.12 pomijanie w sposób świadomy ważnych dowodów w sprawie, które mogą świadczyć o matactwach procesowych przedstawicieli władzy wykonawczej (braki w dokumentacji administracyjnej, akceptowanie kopi dokumentów mimo zakwestionowania ich autentyczności przez stronę); 1.13 faworyzowanie strony administracyjnej postępowania względem strony tym samym pozbawiając ją korzystania z przysługujących praw w efekcie nie ustalając stanu faktycznego w sprawie legitymizując działanie osób do tego nie upoważnionych; 1.14 brak etycznego zachowania sędzi w kontaktach z przedstawicielami strony próbujących wyjaśnić kwestie administracyjne w prowadzonych sprawach poprzez prowadzenie rozmów telefonicznym świadczących o poczuciu wyższości względem obywatela. Traktowanie przedstawicieli strony (prokurenta) w sposób grubiański, drwiący i wykazując rzekome posiadanie przez niego deficytów intelektualnych; 1.15 brak etycznego zachowania sędzi w kontaktach z przedstawicielami strony, przypominający bardziej stosunek aroganckiego przedstawiciela aparatu władzy wykonawczej niż przedstawiciela stanu sędziowskiego rozumiejącego jego rolę w systemie demokratycznego państwa prawa; Spółka wniosła o uchylenie postanowienia WSA w Poznaniu i wyłączenie sędziego Katarzyny Wolnej-Kubickiej z rozprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że 3 kwietnia 2023 r. w sprawie I FPS 3/22 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie siedmiu sędziów podjął uchwałę następującej treści: Zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, dalej: "p.u.s.a."). Oznacza to w sprawie niniejszej, w której wnioskodawca wniosek o wyłączenie sędziego oparł na podstawie art. 19 p.p.s.a., że kwestie spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, nie mogą być przedmiotem badania w tym trybie. Ostatni z tych przepisów stanowi, że niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że wątpliwość co do bezstronności sędziego, musi wynikać z uzasadnionych obiektywnych powodów. Wątpliwość ta musi być przy tym realna, a nie potencjalna, nie wystarczy zatem samo subiektywne podejrzenie czy odczucie strony, co do braku bezstronności sędziego (zob. postanowienie WSA w Szczecinie z 22 września 2020 r., II SAB/Sz 53/20). Przez okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. rozumieć należy zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków sędziego z daną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (zob. postanowienia NSA z: 10 kwietnia 2014 r., II OZ 353/14; 2 lipca 2014 r., II OZ 648/14; 31 stycznia 2019 r., I OZ 31/19). W omawianym zakresie należy także zaznaczyć, że wniosek o wyłączenie sędziego nie może opierać się na żądaniu poszukiwania przez sąd okoliczności, które miałyby potwierdzać lub podważać bezstronność sędziego. To na stronę postępowania (wnioskodawcę) ustawa nakłada obowiązek w postaci konieczności uprawdopodobnienia przyczyny wyłączenia. Na sąd zaś ustawodawca nałożył jedynie obowiązek zbadania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście istnieje, bowiem wynika to wprost z art. 20 § 1 p.p.s.a. Nie jest zatem wystarczające samo podejrzenie strony bądź utrata wiarygodności w bezstronność sędziego. Odnosząc się do powyższych wywodów, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że sędzia złożyła oświadczenie w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a. Oświadczenie to nie budzi wątpliwości, że w sprawie nie zachodzi okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w danej sprawie. Skoro sędzia, której wniosek o wyłączenie dotyczy, złożyła oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od rozpoznawania w sprawie i prawdziwość tego oświadczenia nie została skutecznie zakwestionowana, to wniosek o wyłączenie sędziego nie zasługuje na uwzględnienie (tak np. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 4 sierpnia 2011 r., I OZ 573/11). Co jednak najistotniejsze, również w identycznym niemalże stanie faktycznym z wniosku tego samego wnioskodawcy, powołującego się na bardzo zbliżoną argumentację, sądy administracyjne zajmowały jednolite stanowisko uznające brak podstaw do wyłączenia sędziego (zob. postanowienia NSA z: 16 listopada 2022 r., III FSK 547/22; 20 grudnia 2022 r., I FZ 249/22; postanowienia WSA w Poznaniu z 5 września 2022 r., I SA/Po 452/22 i I SA/Po 453/22.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, odnosząc się do wywodów zażalenia opisanych w pkt 1 - 1.9., fakt udzielenia przez sędziego poparcia kandydatowi na członka KRS, wyłanianego spośród sędziów przez Sejm nie stanowił w realiach niniejszej sprawy, przesłanki wyłączenia sędziego od rozpoznawania niniejszej sprawy. W tym aspekcie ewentualne naruszenie przez sędziego zasad etyki mogłoby stanowić przesłankę dla jego wyłączenia od orzekania w konkretnej sprawie jedynie w przypadku, gdyby mogło wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie, czego, strona wnioskująca nie wykazała. Odnośnie do zarzutów opisanych w pkt 1.10 – 1.10.7, to w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, mają one ze swej istoty bardziej aspekt procesowy odnoszący się do procedowania w sprawie (jej toku), niż aspekt procesowo-ustrojowy odnoszący się do przesłanek wyłączenia sędziego. Na marginesie należy tylko podnieść, że sprawa ma charakter wpadkowy, dotyczy bowiem sprostowania oczywistej omyłki i nie ma żadnych racjonalnych względów aby była rozstrzygana na rozprawie, a nie w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się również nieprawidłowości w działaniu sądu pierwszej instancji, któremu wnioskodawca zarzuca stronniczy dobór sędziów rozstrzygających wniosek, co miało polegać na przeprowadzeniu losowania wśród sędziów I Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z udziałem sędziów, wobec których również zostały złożone analogiczne wnioski. W tym zakresie wskazać należy, że sprawa z wniosku o wyłączenie sędziego jest przydzielana sędziom zgodnie z § 23 rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej Polskiej z 5 sierpnia 2015 r. - Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. poz. 1177 ze zm.). Jednocześnie nie zachodził wyjątek określony w § 28 ww. rozporządzenia, dotyczący wyznaczenia składu orzekającego w drodze losowania. Odnośnie do zarzutów opisanych w pkt 1.11 – 1.15 zażalenia, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, wnioskodawca poza subiektywnym przekonaniem co do nierównomiernego traktowania stron postępowania, nie wskazał na konkretne obiektywne dowody, które świadczyłyby o stronniczym nastawieniu sędziego do stron prowadzonego postępowania w sprawie, której przedmiotem jest sprostowanie oczywistej omyłki, a w której to sprawie został złożony przedmiotowy wniosek o wyłączenie sędziego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wnioskodawca nie wykazał w najmniejszym stopniu aby w sprawie zaistniały przesłanki do wyłączenia sędziego z urzędu na podstawie art. 18 p.p.s.a. Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.