III FZ 228/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Pruszyński po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia F. z siedzibą w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 6 marca 2025 r. sygn. akt I SA/Op 821/24 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi F. z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 9 lipca 2024 r. nr SKO.40.1645.2024.po w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 6 marca 2025 r., sygn. I SA/Op 821/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił F. z siedzibą w K. (dalej: skarżąca, fundacja) przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, że postanowieniem z 31 października 2024 r. Sąd odrzucił skargę fundacji na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu. Powodem wydania ww. postanowienia było nieuzupełnienie braków formalnych skargi poprzez złożenie do akt sądowych odpisu z KRS strony skarżącej oraz złożenie pełnomocnictwa dla E. P. do reprezentowania strony skarżącej w postępowaniu przed wojewódzki sądem administracyjnym i wykazania, że jest on osobą uprawnioną do jej reprezentowania, zgodnie z art. 35 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 945 ze zm., dalej: p.p.s.a.) oraz braku fiskalnego skargi. Termin do dokonania ww. czynności upłynął bezskutecznie 30 września 2024 r. Odpis ww. postanowienia doręczono stronie skarżącej 6 listopada 2024 r. Pismem nadanym 21 listopada 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia ww. braków formalnych skargi, wnosząc jednocześnie o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w całości oraz wyznaczenie pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku strona podała, że fundacja powołana została w celu edukacji i oświaty jak ratować i pomagać pszczołom przez E. P. - Fundatora i ojca, Prezesa Fundacji – S. P. Wyjaśniła, że z uwagi na wiek i stan zdrowia umocowany przez nią do prowadzenia postępowania ojciec nie zareagował na korespondencję sądową. S. P. oświadczyła, że została powołana do pełnienia funkcji Prezesa Fundacji na prośbę ojca, sama natomiast ma swoje życie osobiste, podejmuje dodatkowe zatrudnienie gdyż nie pobiera żadnych wynagrodzeń z fundacji, stale zamieszkuje we W. Nie posiada żadnej wiedzy o toczącym się postępowaniu podatkowym, które, jak podała podjęte zostało zanim została Prezesem Fundacji. Do wniosku dołączono zaświadczenie lekarskie, dotyczące E. P. z 14 listopada 2024 r. oraz decyzję ZUS z 1 marca 2024 r. o waloryzacji emerytury E. P. Postanowieniem z 5 grudnia 2024 r. starszy referendarz sądowy na podstawie art. 249a p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie zwolnienia strony od kosztów sądowych dotyczących wpisu od skargi (pkt 1 postanowienia), jednocześnie przyznając skarżącej prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (pkt 2 postanowienia). Okręgowa Izba Radców Prawnych w Opolu w piśmie z 17 grudnia 2024 r. poinformowała Sąd o ustanowieniu z urzędu pełnomocnikiem w sprawie - radcy prawnego A. F. W dniu 4 stycznia 2025 r. ustanowiony pełnomocnik w piśmie procesowym podtrzymała zarzuty i wnioski skargi, w tym wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, przedkładając wymagane dokumenty, tj. odpis z KRS skarżącej, dokument pełnomocnictwa do wniesienia skargi, dowód dokonania opłaty sądowej od skargi. W uzasadnieniu postanowienia, Sąd pierwszej instancji w pierwszej kolejności wskazał, że zostały zachowane warunki formalne (art. 87 § 1, 2 i 4 p.p.s.a.) umożliwiające merytoryczne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. Odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych wyjaśnił, że fundacja, do reprezentowania której uprawniona była S. P. - pełniąca funkcję Prezesa Zarządu fundacji - nie dochowała należytej staranności w wyborze osoby, której powierzyła prowadzenie spraw fundacji. WSA nie negując trudnej sytuacji osobistej zarówno Fundatora – E. P. jak i Prezesa Fundacji, w tym wskazanych we wniosku okoliczności m.in. przyjęcia Funkcji Prezesa niejako pod presją podkreślił, że nie może uznać, aby skarżąca uprawdopodobniła jakiekolwiek okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu przez nią terminu i zachowanie w tym zakresie należytej staranności. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie mogła w owym czasie skorzystać z pomocy innych osób (np. Wiceprezesa fundacji, czy osób wchodzących w skład Rady fundacji) w dokonaniu czynności procesowej, jaką jest nadanie na poczcie przesyłki zawierającej pismo uzupełniające braki formalne skargi. Z całokształtu okoliczności sprawy wynika, że Prezes Zarządu fundacji – S. P. nie sprawowała rzetelnego nadzoru nad działalnością fundacji. Tymczasem wina leżąca u podstaw uchybienia terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi, może polegać nie tylko na bezpośrednim spowodowaniu tego uchybienia, ale również na zaniedbaniach zarówno w wyborze, jak i rzeczywistym nadzorze osób, którym organy fundacji powierzyły faktyczne prowadzenie jej spraw. Brak winy skarżącej mógłby mieć miejsce w przypadku, gdyby skarżąca uprawdopodobniła, że organy uprawnione do prowadzenia jej spraw - Prezes Zarządu fundacji S. P., przy wykonywaniu kierownictwa dochowała należytej staranności, sprawując szczegółowy i prawidłowy nadzór nad prowadzaniem spraw fundacji. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. W tym stanie rzeczy orzekł jak w sentencji. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł pełnomocnik skarżącej (wyznaczony w ramach prawa pomocy). Wydanemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie wystąpiły przesłanki uprawdopodobniające okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do złożenia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Wniósł również o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w postępowaniu zażaleniowym oświadczając, że koszty pomocy prawnej nie zostały zapłacone w całości ani w części. Oświadczył, iż jest podatnikiem podatku od towarów i usług, wobec powyższego wniósł o powiększenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej o podatek VAT. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że fundację prowadzi osoba w podeszłym wieku, która nie prowadzi jakiejkolwiek działalności zarobkowej i okoliczność ta nie może zostać pominięta przy weryfikacji czy spełnione zostały przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Na uwagę zasługuje fakt, że skarżąca wobec problemów ze zrozumieniem powszechnie obowiązujących przepisów prawa wystąpiła do tutejszego sądu o przyznanie prawa pomocy i skutkiem tego było ustanowienie pełnomocnika przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Opolu. W niniejszej sprawie bezsprzecznie okoliczności sprawy wskazują na to, że skarżąca nie mogła dopełnić niezbędnych formalności w wyniku trudnych do przezwyciężenia okoliczności. Nadto, co istotne, niezwłocznie po ustanowieniu pełnomocnika w ramach prawa pomocy wszelkie braki formalne skargi zostały uzupełnione w sposób prawidłowy - na co wskazuje uzasadnienie postanowienia z 6 marca 2025 r. Tym samym aktualnie brak jest przeszkód formalnych do nie rozpoznania merytorycznego złożonej przez skarżącą skargi. Na poparcie swych argumentów w treści uzasadnienia przywołano stosowne orzecznictwo. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że tożsama sprawa dotycząca skarżącej została rozpoznana przez ten Sąd postanowieniem z 8 maja 2025 r. o sygn. III FZ 218/25, dlatego w dalszej części uzasadnienia posłuży się argumentacją tam przedstawioną. Zgodnie z art. 85 p.p.s.a., czynność podjęta w postępowaniu sądowym przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucja przywrócenia terminu ma na celu wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania zobowiązanego do dokonania określonej czynności procesowej w oznaczonym czasie. Zgodnie bowiem z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Ponadto w myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu. Równocześnie z ww. wnioskiem należy także dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminu nie nastąpił z jej winy (por. postanowienie NSA z 23 sierpnia 2013 r., II OZ 663/13, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej "CBOSA"). Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie i literaturze utrwalił się pogląd, że brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (por. postanowienie NSA z 11 maja 2022 r., I GZ 134/22, CBOSA). Aby uprawdopodobnić okoliczności uzasadniające wniosek o przywrócenie terminu, strona powinna uwiarygodnić swoją staranność przy prowadzeniu własnych spraw, jak również fakt, że przeszkoda, która spowodowała niedotrzymanie terminu była od niej niezależna. Natomiast w sprawach, w których stronę reprezentuje pełnomocnik, oceny kryterium braku winy w uchybieniu terminu należy oceniać z uwzględnieniem miernika staranności, jakiego można wymagać od tego pełnomocnika. Zarówno pełnomocnik, jak i przedstawiciel ustawowy są osobami, które dokonują czynności procesowych za reprezentowanego uczestnika postępowania. Podmiot reprezentowany nie może zatem skutecznie podnosić braku swojej winy w uchybieniu terminu, które zostało spowodowane (nastąpiło z winy) przez jego przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (por. orz. SN z 3 stycznia 1952 r., C 1729/51, NP 1953, nr 3, s. 79). Przykładowo, strona nie może skutecznie podnosić, że nie otrzymała faksu swego pełnomocnika, informującego o treści wezwania sądu, ponieważ nie mają znaczenia ustalone przez nią z pełnomocnikiem ustalenia co do sposobu porozumiewania się (por. postanowienie NSA z 7 maja 2004 r., OZ 109/04, CBOSA). W przedmiotowej sprawie, Sąd pierwszej instancji nie negował okoliczności przywołanych we wniosku o przywrócenie terminu takich jak trudna sytuacja osobista Fundatora czy Prezesa Fundacji. Słusznie jednak wskazał, że S. P. - pełniąca funkcję Prezesa Zarządu fundacji - nie dochowała należytej staranności w wyborze osoby, której powierzyła prowadzenie spraw fundacji (starszego wiekiem ojca). Jak już wyżej wskazano, oceniając brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jaki można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skarżąca nie uprawdopodobniła, że nie mogła w owym czasie skorzystać z pomocy innych osób np. Wiceprezesa fundacji, czy osób wchodzących w skład Rady fundacji. Okoliczności wskazane we wniosku m.in., iż Prezes Zarządu (S. P.) ma swoje życie osobiste, stale zamieszkuje we W. nie zwalniają jej jako Prezesa Zarządu z obowiązku dochowania należytej staranności w wykonywaniu spraw fundacji czy ustanowienia pełnomocnika, który skutecznie wykonywałby czynności za reprezentowaną fundację. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji wskazał, że brak winy skarżącej mógłby mieć miejsce w przypadku, gdyby skarżąca uprawdopodobniła, że organy uprawnione do prowadzenia jej spraw dochowały należytej staranności, sprawując szczegółowy i prawidłowy nadzór nad prowadzaniem spraw fundacji. Przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć przy największych staraniach. W oparciu o argumenty podniesione we wniosku o przywrócenie terminu nie sposób było uznać, że skarżąca dochowała należytej staranności. Także w zażaleniu nie wskazano okoliczności, które mogłyby uzasadnić przywrócenie terminu i zakwestionować zgodność z prawem zaskarżonego postanowienia. Nie wykazano w jaki sposób okoliczność, że fundacja nie prowadzi jakiejkolwiek działalności zarobkowej miałaby odnieść pozytywny skutek przy weryfikacji, czy spełnione zostały przesłanki do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Również powoływanie się na nieznajomość przepisów prawa nie może być wystarczającym powodem dla uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na to, że zaistniałe w sprawie uchybienie terminu było niezawinione. Odnosząc się do wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wyjaśnić należy, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji.