III OSK 185/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: sędzia NSA Ewa Kwiecińska (spr.) sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. G. oraz małoletniego P. G. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 598/24 w sprawie ze skarg J. G. oraz małoletniego P. G. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lutego 2024 r. nr 010000.620.30240.2023-WSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 598/24, wydanym po rozpoznaniu sprawy ze skarg J. G. oraz małoletniego P. G. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego M. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 1 lutego 2024 r. nr 010000.620.30240.2023-WSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm), dalej "p.p.s.a.", oddalił skargę. Wyrok został wydany w poniższym stanie faktycznym i prawnym. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 1 lutego 2024 r. (nr 010000.620.30240.2023-WSW), wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm. dalej także jako: ustawa), odmówił J.G. (ur. [...] lutego 2006 r.) oraz P. G. (ur. [...] października 2011 r.) przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku po matce L. G. (zm. [...] kwietnia 2023 r.). W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS i wyjaśnił, że warunki określone w tym przepisie ustawy muszą być spełnione łącznie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Prezes ZUS wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności rozpatrzeniu podlega spełnienie powyższych warunków przez osobę zmarłą, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny osoby zmarłej. Dalej organ podał, że z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że udokumentowano 11 lat, 3 miesiące i 13 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych matki dzieci, która stała się całkowicie niezdolna do pracy w wieku w wieku 44 lat (od [...] listopada 2022 r.). W 10-leciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy matki dzieci - zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych - wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym - udokumentowano tylko 1 rok, 9 miesięcy i 2 dni tych okresów. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że w latach 1999-2005, 2007-2009, 2012-2020, 2020-2021 wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez nią zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. W wymienionych przerwach w ubezpieczeniu wobec L. G. nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. W ocenie Prezesa ZUS, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności, tj. wydarzenia o charakterze nadzwyczajnym, które wbrew zamiarom i woli ubezpieczonego uniemożliwiały podjęcie zatrudnienia przez zmarłą i objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Prezes ZUS podniósł ponadto, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna wnioskodawcy, a dochód przypadający na jednego członka rodziny nie wskazuje, aby dzieci pozostawały bez niezbędnych środków utrzymania. J. G. oraz małoletni P. G. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego M. G. zaskarżyli ją dwiema skargami do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. Sprawa ze skargi J. G. zarejestrowana została pod sygn. akt II SA/Wa 598/24, natomiast sprawa ze skargi P. G. pod sygn. akt II SA/Wa 599/24. Na rozprawie w dniu 27 września 2024 r. Sąd na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 20002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935), połączył powyższe sprawy w celu ich wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia (pod sygn. akt II SA/Wa 598/24). WSA w Warszawie uznał, że wniesione skargi nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności Sąd I instancji przypomniał, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zgodnie z którym ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Sąd I instancji wyjaśnił, że z treści powołanego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku: po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. WSA w Warszawie podzielił stanowisko organu, że w rozpoznanej sprawie odmowa przyznania świadczenia w drodze wyjątku była zasadna z uwagi na niezaistnienie szczególnych okoliczności uniemożliwiających matce skarżących "wypracowanie" stażu ubezpieczeniowego do nabycia uprawnień w trybie zwykłym oraz z uwagi na to, że wnioskodawcy nie pozostają bez niezbędnych środków utrzymania. I tak, jak stwierdził dalej WSA w Warszawie, Prezes ZUS jest związany orzeczeniem lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, jak również orzeczeniem komisji lekarskiej wydanym wskutek rozpoznania wniesionego sprzeciwu (wyrok NSA z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 1397/14). Jak wynika z kolei z akt sprawy, wobec L. G. lekarz orzecznik ZUS orzekł całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] listopada 2022 r., a więc pół roku przed śmiercią (orzeczenie z dnia [...] października 2023 r.). W tym zakresie Sąd podzielił zapatrywanie organu wyrażone w zaskarżonej decyzji, że do tej daty nie istniały przeszkody w podjęciu przez matkę skarżących zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Sąd odniósł się w tej części do materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Stwierdził, że ani we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, ani w dalszym toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, nie wykazano żadnych szczególnych okoliczności, które można byłoby uznać za usprawiedliwione przeszkody w podjęciu zatrudnienia przez matkę skarżących. WSA w Warszawie podkreślił, że w postępowaniu o świadczenie w drodze wyjątku to osoba zainteresowana powinna wskazać wszelkie dowody i okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Skoro strona wnioskująca domaga się uznania jakichś jej argumentów, wskazujących na rzeczywiste szczególne okoliczności w sprawie, to powinna okazać potwierdzające to dowody, bądź wskazać gdzie takowe organ może pozyskać. W konsekwencji, w ocenie Sądu I instancji, nie można było skutecznie zarzucić organowi naruszenia przepisów postępowania regulujących sposób zgromadzenia i oceny materiału dowodowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej "k.p.a."). Odnosząc się następnie do istnienia drugiej z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia w drodze wyjątku – braku posiadania niezbędnych środków utrzymania – Sąd uznał, że ogólne stwierdzenie organu w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że skarżący nie pozostają bez niezbędnych środków utrzymania nie można odczytywać jako uchybienia mającego istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie to miało bowiem uzasadnienie w zgromadzonym materiale dowodowym w sprawie, z którego to materiału wynika, że dochód w 3 - osobowej rodziny wynosi [...] zł brutto (średnia za październik, listopad i grudzień 2023 r.), co daje kwotę [...] zł na osobę w rodzinie. Ze wskazanych przyczyn Sąd I instancji uznał, że przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że zmarły ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności, nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia jego dzieciom jest zasadne. Tymczasem w rozpoznanej sprawie tego rodzaju zdarzeń Sąd nie dopatrzył się. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne w skontrolowanej sprawie zostało przeprowadzone w zgodzie z obowiązującymi przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w tym także w zgodzie z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. wskazywanymi w zarzutach skargi. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oceniono właściwie, a mające zastosowanie w sprawie przepisy zostały prawidłowo zinterpretowane. Jednocześnie WSA w Warszawie nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych w skargach, stwierdzając, że nie były one niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli skarżący reprezentowani przez radcę prawnego. Skarżący kasacyjnie zaskarżyli wyrok w całości. Wnieśli o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Wystąpili o zasądzenie od organu na ich rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa, według norm prawem przepisanych. Oświadczyli, że wnoszą o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucili: 1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust.1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przez jego błędną wykładnię, a w szczególności wyrażenia "szczególne okoliczności" pod kątem potraktowania ustalonych przez organ faktów jako niemieszczących się w klasie zjawisk, składających się na szczególne okoliczności i w rezultacie przyjęcie, że ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny dotyczący niepodejmowania przez zmarłą matkę skarżących zatrudnienia w latach 1999-2005, 2007-2009, 2012-2020, nie może być uznany jako okres, podczas którego zostały spełnione wymogi art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, w szczególności zaś wymóg zaistnienia przesłanki szczególnych okoliczności, uwzględniający sytuację rodzinną, życiową i zdrowotną matki skarżących oraz bardzo wysokie bezrobocie w województwie lubuskim, w sytuacji gdy sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna Ubezpieczonej rozpatrywane we wzajemnym powiązaniu oraz przy uwzględnieniu stopy bezrobocia panującej w regionie miejsca zamieszkania Ubezpieczonej województwie lubuskim dawały podstawy do przyjęcia, że okoliczności dla których Ubezpieczona wbrew swej woli i zamiarom z powodu m.in. niezawinionego braku obiektywnej możliwości podjęcia zatrudnienia nie spełniła warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym miały charakter okoliczności szczególnych, a co pozwoliłby na ustalenie, że względem Skarżących zostały spełnione przesłanki uprawniające do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wymienione w powołanym przepisie; 2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niedostrzeżeniu przez WSA w Warszawie, że organ naruszył normy: a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez niewyczerpujące zebranie, rozpatrzenie i ocenę całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków do wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, i tak poprzez ograniczenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie do przeprowadzenia dowodu z wyliczenia okresów składkowych i nieskładkowych matki skarżących, a zaniechanie przeprowadzenia innych dowodów celem wykazania przyczyn przerw w wykonywaniu zatrudnienia takich jak panujące na tamtym terenie bezrobocie kobiet oraz stan zdrowia matki skarżących w okresie 4 lat przed stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy uniemożliwiający lub utrudniający jej znalezienie pracy, pomimo podejmowanych przez nią prób; b) art. 7 w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie: - że organ administracji wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy, w szczególności związane z chorobą zmarłej matki skarżących, jej stanem zdrowia, który uniemożliwił jej podjęcie zatrudnienia, a co doprowadziło do bezzasadnego oddalenia skargi, - iż do daty 29 listopada 2022 r., tj. pół roku przed śmiercią nie istniały przeszkody w podjęciu przez matkę skarżących zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych, w sytuacji braku ustaleń w zakresie obiektywnych możliwości podjęcia przez ubezpieczoną pracy przy uwzględnieniu specyfiki jej choroby, która uniemożliwiła jej podjęcie zatrudnienia w okresie co najmniej 4 - letnim przed stwierdzoną całkowitą niezdolnością do pracy od [...] listopada 2022 r., a także stopy bezrobocia panującej w regionie miejsca zamieszkania ubezpieczonej w okresie, w którym ubezpieczona pozostawała bez zatrudnienia, które to ustalenia nie wymagają wiadomości specjalnych i są powszechnie dostępne i znane; c) art. 106 § 3 ustawy p.p.s.a poprzez jego niewłaściwe zastosowanie skutkujące tym, że Sąd nie uwzględnił wniosków dowodowych zawartych w skargach, w tym dokumentacji medycznej M. G. na potwierdzenie zdiagnozowanego [...] i koniecznego leczenia, nie uznając, że przeprowadzenie tych uzupełniających dowodów jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, przy czym wskazuje na średni dochód M. G. za październik listopad i grudzień 2023 r. w kwocie [...] zł brutto, co daje [...] zł brutto na osobę w rodzinie, uzasadniając brak spełnienia przesłanki w postaci braku niezbędnych środków utrzymania (stwierdzona choroba [...], konieczne leczenie M. G. (ojca skarżących), brak perspektyw na dalszą pracę i dochody na utrzymanie członków rodziny na dotychczasowym poziomie, koniecznych comiesięcznych kosztów leczenia M. G., nie ustalił w sposób prawidłowy przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej oddalenie. Oświadczył, że nie żąda rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. - Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. W skardze kasacyjnej zarzucono zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie. W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego. Dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 5 maja 2004 r., FSK 6/04, LEX nr 129933; wyrok NSA z dnia 26 lutego 2014 r., II GSK 1868/12, LEX nr 1495116; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2022 r., I OSK 931/22). Jako pierwsze rozpatrzeć zatem należało zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 7 w zw. art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. Zarzuty te należało uznać za niezasadne. Oczywistym bowiem jest, że zasady postępowania dowodowego, czy też szerzej postępowania wyjaśniającego, organ administracji publicznej winien zawsze prowadzić w ścisłym związku z przedmiotem postępowania, a ten wyznaczają przepisy prawa materialnego. Słusznie zatem Sąd I instancji zwrócił uwagę na przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, od których zaistnienia i to kumulatywnego zależne jest przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. I tak, skoro w sprawie z wniosku skarżących uwzględniono orzeczenie lekarza orzecznika ZUS stwierdzające całkowitą niezdolność do pracy od dnia [...] listopada 2022 r. matki skarżących, a więc pół roku przed śmiercią (orzeczenie z dnia 18 października 2023 r.), to w sposób prawidłowy Sąd I instancji uznał związanie organu tym orzeczeniem, które przekładało się na ustalenie, że do tej daty nie istniały przeszkody w podjęciu przez matkę skarżących zatrudnienia w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Do wydania decyzji o przyznaniu prawa do renty w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej co do zasady podstawą określenia stanu zdrowia osoby, w tym niezdolności do pracy, jest orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Wprawdzie ostateczne orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do pracy, w sposób pewny pozwala na wskazanie daty, od której wnioskodawca jest niezdolny do pracy ze względów zdrowotnych, jednak wskazany dokument urzędowy nie stanowi przeszkody, aby przy pomocy innych dowodów wnioskodawca wykazywał wcześniejsze okresy niezdolności do pracy lub inne szczególne okoliczności uniemożliwiające podjęcie pracy. W niniejszej sprawie skarżący w toku postępowania przed organem takich szczególnych okoliczności uniemożliwiających podjęcie pracy, jednak nie wykazali. Sama zaś podnoszona w skardze, a następnie w skardze kasacyjnej kwestia uwzględnienia stopy bezrobocia panującego w regionie miejsca zamieszkania matki skarżących, bez wykazania przez zmarłą aktywności zmierzającej do zmiany tej sytuacji, nie może być uznana jako wypełnienie hipotezy normy wynikającej z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest zatem okolicznością szczególną w rozumieniu art. 83 ust. 1 tej sam fakt bezrobocia, jeżeli ubezpieczony nie podejmuje żadnych działań w celu znalezienia pracy, choćby działania te zakończyły się niepowodzeniem. Także i w tym zakresie należy podkreślić, że wyprowadzenie innych wniosków z materiału dowodowego musiałoby mieć oparcie właśnie w tym materiale. W sprawie wnioskodawcy (skarżący) nie złożyli żadnych dowodów, które choćby pośrednio wskazywałyby na konkretna aktywność ich matki w celu podjęcia pracy. Niewystraczające jest zatem samo powołanie się na taki stan rzeczy bez przytoczenia jakichkolwiek dowodów na poparcie formułowanych twierdzeń. Trzeba jeszcze raz podkreślić, że za "szczególną okoliczność" w rozumieniu wyżej powołanego przepisu przyjmuje się wyłącznie obiektywne i niezależne od woli konkretnej osoby zdarzenia bądź trwały stan, wykluczający jej aktywność zawodową z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków, przy czym owo zdarzenie bądź trwały stan muszą mieć charakter zewnętrzny, obiektywny i niezależny od woli tej osoby. To z tego powodu, do takich okoliczności nie należy samo występowanie zjawiska bezrobocia i związany z tym problem ze znalezieniem pracy, jeżeli nie można obiektywnie wykazać związku istniejącej stopy bezrobocia z bezskuteczną aktywnością w poszukiwaniu pracy przez zmarłego ubezpieczonego. Z materiału dowodowego w sprawie wynika, że przed [...] listopada 2022 r. zmarła miała liczne kilkuletnie okresy przerwy w ubezpieczeniu (od 1 roku – lata 2 w latach 2020-2021 do 8 lat w latach od 2012 - do 2020). Okoliczności te przeczyły zatem twierdzeniom skarżących. Opisane zarzuty nie mogły odnieść też zamierzonego skutku w odniesieniu do przeprowadzonej przez Sąd I instancji kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie ustaleń organu co do przesłanki braku posiadania niezbędnych środków utrzymania. Prawidłowo bowiem Sąd I instancji uznał ustalenie organu co do braku wystąpienia tej przesłanki za udowodnione w sprawie. Ustalony w sprawie dochód 3 - osobowej rodziny wynoszący [...] zł brutto (średnia za październik, listopad i grudzień 2023 r.), dawał kwotę [...] zł na osobę w rodzinie i nie mógł być uznany za tożsamy z brakiem niezbędnych środków utrzymania. Jak już wskazano powyżej, świadczenie przyznawane na mocy art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jest nie tylko świadczeniem wyjątkowym w systemie świadczeń z ubezpieczeń społecznych, ale jest również świadczeniem przyznawanym per se w szczególnych okolicznościach. Brak niezbędnych środków utrzymania jest warunkiem koniecznym, ale niewystarczającym do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Świadczenie to nie może być przyznawane na zasadzie powszechności i nie może zastępować świadczeń z pomocy społecznej, czy innych form pomocy materialnej przewidzianych dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji bytowej. Sama nawet najtrudniejsza sytuacja materialna osoby ubiegającej się o świadczenie nie jest podstawą do przyznania świadczeń w drodze wyjątku. W rozpatrywanej sprawie wnioskodawcy (skarżący kasacyjnie) dysponowali środkami w wysokości niezbędnej do ich utrzymania, tzn., jak trafnie zauważył Sąd I instancji, w wysokości wyższej niż świadczenia minimalne. Przy normatywnej, kumulatywnej konieczności spełnienia warunków z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, już zatem brak spełnienia tylko tej przesłanki oznaczał brak możliwości zastosowania ww. przepisu w sposób pozytywnie rozstrzygający wnioski skarżących. Prawidłowo również Sąd I instancji zwrócił uwagę, że trudna sytuacja ojca skarżących nie może mieć wpływu na kontrolę sądowoadministracyjną zaskarżonej decyzji, ponieważ brak charakteru prawnego świadczenia w drodze wyjątku jako świadczenia socjalnego wyklucza rozpatrywanie zasadności przyznania tego świadczenia w świetle uzasadnionych potrzeb osób ubiegających się o ich przyznanie. Z tej przyczyny niezasadny był również zarzut naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Złożone przez skarżących wnioski dowodowe nie były bowiem niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, ponieważ w świetle zgromadzonego materiału dowodowego wątpliwości takie nie wystąpiły. Przechodząc do sformułowanego zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, należało uznać, że zarzut ten został skonstruowany w sposób błędny. Skarżący kasacyjnie zarzucają Sądowi I instancji jego błędną wykładnię, podczas gdy dalsza część zarzutu wskazuje, że intencją skarżących kasacyjnie było zakwestionowanie stanu faktycznego sprawy. Podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, wykazać należy, że sąd stosując przepis, popełnił błąd subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. Pomiędzy obu rodzajami naruszeń prawa zachodzi zatem istotna różnica, gdyż błąd wykładni ma miejsce na etapie interpretacji podstawy materialnej stosowanej w danej sprawie administracyjnej. Z kolei niewłaściwe zastosowanie prawa odnosi się do dalszego etapu procesu zastosowania normy materialnej, tj. etapu, w którym doszło już do podjęcia decyzji interpretacyjnej oraz ustalenia faktów istotnych sprawy, a organ musi zadecydować, czy ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada normatywnemu stanowi faktycznemu wynikającemu ze stosowanej normy materialnej i jej rozumienia określonego w decyzji interpretacyjnej. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za nieprawidłowy (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2025 r., akt III OSK 1434/24). Ta ostatnia sytuacja dotyczy właśnie sposobu sformułowania zarzutu naruszenia prawa materialnego przez skarżących kasacyjnie. Oto bowiem w zarzucie tym skarżący kasacyjnie kwestionują, o czym była mowa powyżej, w istocie sposób ustalenia stanu faktycznego, wskazując m.in., że sytuacja rodzinna, majątkowa i zdrowotna zmarłej ubezpieczonej powinna zostać rozpatrzona we wzajemnym powiązaniu oraz przy uwzględnieniu stopy bezrobocia panującej w regionie miejsca zamieszkania ubezpieczonej województwie lubuskim. Tak skonstruowany zarzut naruszenia prawa materialnego nie mógł odnieść zamierzonego skutku. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.