III OSK 2417/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Rafał Stasikowski sędzia del. WSA Maciej Kobak Protokolant sekretarz sądowy Marcelina Pietras po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej M.O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 23 października 2019 r., sygn. akt II SA/Ke 565/19 w sprawie ze skargi M.O. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Kielcach z dnia 15 maja 2019 r., znak: BiZK.III.6611.7.2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 23 października 2019 r., II SA/Ke 565/19 oddalił skargę M.O. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Kielcach z 15 maja 2019 r., znak: BiZK.III.6611.7.2019 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego. Powyższy wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym sprawy. M.O. (dalej: "skarżący") 19 maja 2011 r. stawał do kwalifikacji wojskowej przed Powiatową Komisją Lekarską [...] (dalej: "PKL" lub "organ pierwszej instancji"), której przedstawił aktualną dokumentację medyczną - kartę informacyjną z 18 grudnia 2010 r., potwierdzającą obecność choroby nazywanej SNP (somatotropinowa niedoczynność przysadki mózgowej). Ponadto z dokumentacji tej wynikało, że skarżący był leczony na to schorzenie hormonem wzrostu GH. Stwierdzone schorzenie zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 25 czerwca 2004 r. w sprawie orzekania o zdolności do czynnej służby wojskowej oraz trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach (Dz. U. Nr 151, poz. 1595 ze zm., dalej: "rozporządzenie"), kwalifikowało skarżącego do § 54 pkt 1 - choroby przysadki mózgowej. W dacie wydania orzeczenia z 19 maja 2011 r. skarżący nie posiadał dokumentacji medycznej podważającej istnienie u niego choroby SNP i oznaczonej kodem (ICD-10) E23.0. PKL 19 maja 2011 r. wydała orzeczenie o zdolności do czynnej służby wojskowej kwalifikujące skarżącego do kategorii "E" - trwale i całkowicie niezdolny do czynnej służby wojskowej. Orzeczenie to stało się ostateczne. Skarżący wnioskiem z 31 stycznia 2019 r. zwrócił się do organu pierwszej instancji o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Jednocześnie wniósł o zaliczenie w poczet materiału dowodowego zaświadczenia lekarskiego wydanego przez specjalistę endokrynologa z 27 stycznia 2019 r. stwierdzającego, że w listopadzie 2012 r. u skarżącego nie było niedoboru hormonu wzrostu oraz że brak było podstaw do uznania, że skarżący w tej dacie był chory na SNP w kontekście przyjęcia takiej jednostki w orzeczeniu z 19 maja 2011 r. jako podstawy do zaliczenia do kategorii E. Ponadto skarżący wniósł o jego przesłuchanie na okoliczność braku podstaw do stwierdzenia wrodzonego niedoboru hormonów przysadki mózgowej, braku badania skarżącego przez lekarza specjalistę endokrynologa oraz braku wnikliwej analizy dokumentacji medycznej. Organ pierwszej instancji postanowieniem z 25 marca 2019 r., nr OR.5571.5.2019, na podstawie art. 28 ust. 4d ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1459, dalej: "ustawa o powszechnym obowiązku obrony") oraz art. 61a § 1 k.p.a. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej. Wyjaśnił, że przytoczone we wniosku okoliczności nie znajdują odzwierciedlenia w stanie faktycznym sprawy. Wojewódzka Komisja Lekarska w Kielcach (dalej: "WKL" lub "organ odwoławczy") postanowieniem z 15 maja 2019 r., znak: BiZK.III.6611.7.2019, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, utrzymała w mocy powyższe postanowienie organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do udzielenia odpowiedzi na pytanie czy schorzenie ujęte w orzeczeniu z 19 maja 2011 r. faktycznie u skarżącego występowało, a tym samym czy istniały przesłanki do stwierdzenia niezdolności do czynnej służby wojskowej. Podkreślił, że w dacie orzeczenia z 19 maja 2011 r brak było podstaw do kwestionowania rozpoznania wynikającego z przedstawionej dokumentacji medycznej, która nadto spełniała wymagania art. 26 ust. 1b ustawy o powszechnym obowiązku obrony w zakresie aktualności. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r. poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę. Sąd pierwszej instancji podzielił pogląd zaprezentowany przez organy orzekające w sprawie, że brak było podstaw do stwierdzenia przez te organy, że ostateczne orzeczenie o stopniu niezdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej z 19 maja 2011 r. zostało wydane z naruszeniem prawa, a tym samym do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zmiany tej kategorii. Taki wniosek wynika przede wszystkim stąd, że wbrew wywodom skarżącego, przedłożone przez niego zaświadczenie lekarskie w żaden sposób nie podważa prawidłowości ustaleń będących podstawą wydania orzeczenia z 19 maja 2011 r. o niezdolności do służby wojskowej. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym wyrokiem, zaskarżył go w całości skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Na podstawie art. 174 pkt i pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. naruszenie przepisu prawa materialnego, a mianowicie art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie przejawiające się w przyjęciu, że ostateczne orzeczenie o niezdolności do służby wojskowej z 19 maja 2011 r. nie zostało wydane z naruszeniem prawa i brak jest podstaw do wydania postanowienia o wszczęciu postępowania; II. naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na treść wydanego orzeczenia, a mianowicie art. 151 p.p.s.a., poprzez oddalenie skargi z uwagi na niestwierdzone naruszenie prawa skutkujące koniecznością wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, podczas gdy postanowienie to zostało wydane z naruszeniem przepisów: art. 7, art. 76 § 3, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dowolnej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonych dowodów, nieuwzględnieniu treści zaświadczenia lekarskiego z 27 stycznia 2019 r. w zakresie wniosków o braku medycznych podstaw do rozpoznania SNP, a zatem wniosku przeciwnego do ustaleń organu stanowiących podstawę orzeczenia z 19 maja 2011 r., jak też poprzez bezzasadne nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, na okoliczność przebiegu jego wizyty w Komisji Lekarskiej 19 maja 2011 r. i wykonanych czynności medycznych (a właściwie ich braku), co finalnie prowadziło do wykazania, że decyzja o przypisaniu skarżącemu kategorii "E"' została wydana z naruszeniem przepisów prawa. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Jednocześnie wnioskował o przyznanie na jego rzecz skarżącego kosztów postępowania, kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawił argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. Skarżący w piśmie procesowym z 9 marca 2021 r. wniósł, na postawie art. 106 § 3 p.p.s.a., o uzupełniające przeprowadzenie dowodu z dokumentu: karty informacyjnej leczenia szpitalnego w okresie 13.01.2021 r. -14.01.2021 r. skarżącego, z której wynika, iż u skarżącego brak jest zaburzeń przysadki mózgowej oraz cech niedoczynności przysadki, co może wskazywać, iż dacie wydania orzeczenia z 19 maja 2011 r. brak było podstaw do rozpoznania SNP (somatotropinowej niedoczynności przysadki mózgowej), a orzeczenie Komisji Lekarskiej z 19 maja 2011 r. zostało wydane z naruszeniem prawa. Nadto podniósł, iż dowód ten nie mógł być zgłoszony na etapie rozpoznawania sprawy przed organami, albowiem wtedy jeszcze skarżący nim nie dysponował. Przedmiotowy dokument dotyczy pobytu w szpitali z okresie 13- 14.01.2021r. Nadto dopuszczenie tego dowodu nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy. Zgłoszony dowód obejmuje dowód z dokumentu i dotyczy okoliczności spornych, a więc jest niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając skargę kasacyjną, związany jest jej granicami. Z urzędu bierze pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Z faktu związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej wynika wykluczenie możliwości domniemywania intencji strony składającej ten środek zaskarżenia, konkretyzowania jego zarzutów, czy też uzupełniania występujących w nim braków dotyczących podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia. W rozpoznawanej sprawie żadna z enumeratywnie wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi, stąd Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną w jej granicach. Zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługiwały na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie skarżący dąży do wzruszenia ostatecznego orzeczenia Powiatowej Komisji Lekarskiej [...] z 19 maja 2011 r., uznającego skarżącego za trwale i całkowicie niezdolnego do czynnej służby wojskowej (kat. E). W stanie prawnym z daty wydania skarżonego postanowienia, na mocy art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony, zmiana tej kategorii była możliwa tylko w sytuacji stwierdzenia, że orzeczenie o stopniu zdolności do czynnej służby wojskowej zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. Wówczas przewodniczący powiatowej komisji lekarskiej miał obowiązek wszcząć z urzędu postępowanie w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej. Ponieważ postępowanie w sprawie zmiany kategorii E może być wszczęte tylko z urzędu, wniosek skarżącego nie obligował organu do wszczęcia postępowania w sprawie, ale miał charakter sygnalizacyjny. Podkreślenia przy tym wymaga, że podstawy do wszczęcia postępowania w trybie powyższego przepisu nie dawał aktualny w dacie złożenia wniosku o zmianę kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej stan zdrowia skarżącego, ale konieczne było stwierdzenie naruszenia przepisów prawa przy wydaniu orzeczenia. Ocena ta wymagała ustalenia, czy przy wydaniu orzeczenia zostały spełnione wszystkie wymogi przepisów prawa mających w sprawie zastosowanie. Dlatego prawidłowo analizie powinny zostać poddane materiały dokumentujące działania organu wydającego orzeczenie z okresu, kiedy skarżący podlegał kwalifikacji wojskowej. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji organ administracji zobowiązany jest na wstępnym etapie poprzedzającym wszczęcie postępowania nadzwyczajnego do zweryfikowania okoliczności powołanych przez wnioskującą stronę i oceny czy te okoliczności i materiał dowodowy, którym dysponował na etapie pierwotnego postępowania, uzasadniają wszczęcie z urzędu postępowania nadzwyczajnego zmierzającego do zmiany kategorii służby. W sytuacji gdy inicjatywa zmiany kategorii służby pochodzi od strony, to ona winna wykazać, dołączając stosowną dokumentację, że orzeczenie o stopniu zdolności do służby kategorii D lub E zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa. W przedmiotowej sprawie taka analiza została przeprowadzona i nie dała podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie zmiany kategorii do czynnej służby wojskowej. Podzielić należy ocenę Sądu pierwszej instancji, że przedłożone przez skarżącego zaświadczenie lekarskie wydane 27 stycznia 2019 r. w żaden sposób nie podważa trafności ustaleń będących podstawą wydania orzeczenia z 19 maja 2011 r. o zdolności do służby wojskowej. Jak wynika z odpisu księgi orzeczeń lekarskich prowadzonej przez Powiatową Komisję Lekarską [...], wydającą orzeczenie w 2011 r. Komisja uwzględniła, przy określaniu zdolności skarżącego do czynnej służby wojskowej, informacje medyczne zawarte w przedłożonej dokumentacji medycznej oraz wyniki badań stanu zdrowia skarżącego istniejącego w dacie wydania orzeczenia, dopełniając wszelkich czynności mających na celu ustalenie faktycznego stanu zdrowia skarżącego w kontekście jego zdolności do czynnej służby wojskowej. Spełnione zostały wymogi obowiązujących wówczas przepisów. Skarżący nie skorzystał z przysługującego mu prawa do złożenia odwołania od orzeczenia Komisji. Nie może natomiast odnieść zamierzonego skutku wykazywanie naruszenia przepisów prawa, o czym mowa w przepisie art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony, przez zaświadczenie lekarskie obrazujące stan zdrowia skarżącego w okresie już po wydaniu kwestionowanego orzeczenia. Zaświadczenie to nie poddaje w wątpliwość prawidłowości rozpoznania medycznego wynikającego z orzeczenia z 19 maja 2011 r. Wskazuje ono tylko, że w listopadzie 2012 r. u skarżącego nie było niedoboru hormonu wzrostu, co, jak słusznie skonstatował Sąd pierwszej instancji, nie podważa istnienia takiego niedoboru w dacie wydania powyższego orzeczenia. W sprawie nie została przedłożona taka dokumentacja medyczna, która wskazywałaby, że w chwili orzekania stan zdrowia skarżącego był odmienny od stwierdzonego przez Powiatową Komisję Lekarską [...] 19 maja 2011 r. Dowodem na powyższe nie może być dowód z przesłuchania strony. Z art. 86 k.p.a. w sposób jednoznaczny wynika, że dowód taki przeprowadza się jedynie wówczas gdy istnieją niewyjaśnione istotne dla sprawy fakty i to wtedy, gdy została zgromadzona cała dostępna dokumentacja. Rozstrzygnięcie sprawy zależne było od oceny dokumentacji o charakterze medycznym, której konkluzji nie mogły poważać zeznania strony. Powyższe prowadzi do wniosku o niezasadności zarzutu naruszenia art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Chybiony jest też zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, albowiem przepisy te nie znajdowały zastosowania w sprawie poddanej kontroli sądowoadministracyjnej. Zaskarżone zostało postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w Kielcach utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowej Komisji Lekarskiej [...] odmawiające, na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., wszczęcia postępowania w sprawie zmiany kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej w trybie art. 28 ust. 4d ustawy o powszechnym obowiązku obrony. Postanowienie to stanowi formalne rozstrzygnięcie stwierdzające zaistnienie przeszkody do procedowania. Postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, albowiem w sytuacji wydania tego rodzaju postanowienia nie dochodzi do wszczęcia postępowania administracyjnego zmierzającego do załatwienia sprawy i organ nie prowadzi postępowania wyjaśniającego wymaganego przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Prawidłowość zastosowania w okolicznościach przedmiotowej sprawy art. 61a § 1 k.p.a. w skardze kasacyjnej nie została zakwestionowana. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do uwzględnienia, zawartego w skardze kasacyjnej, wniosku o przeprowadzenie dowodu ze wskazanych dokumentów, uznając, że załączone dokumenty nie przyczynią się do wyjaśnienia istotnych wątpliwości, co jest warunkiem przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przed sądem wynikającym z art. 106 § 3 p.p.s.a. Mając powyższe względy na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na zasadzie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.