III OSK 420/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędzia del. WSA Maciej Kobak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjej skargi kasacyjnej D.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 lipca 2021 r. sygn. akt II SA/Kr 1383/20 w sprawie ze skargi D.C. na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia [...] października 2020 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania I. oddala skargę kasacyjną; II. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego od D.C. na rzecz Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie.

Wyrokiem z 13 lipca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1383/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: "WSA"), po rozpoznaniu sprawy ze skargi D.C. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie (dalej: "Prezes SA") z [...] października 2020 r. [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania – oddalił skargę. Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy. W dniu 19 sierpnia 2020 r. do Prezesa Sądu Okręgowego w N. (dalej: "Prezes SO") wpłynął wniosek Skarżącego o udostępnienie informacji publicznej. Prezes SO decyzją z 2 września 2020 r. nr [...] odmówił udostępnienia Skarżącemu żądanej informacji. Skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji, do Prezesa SA za pośrednictwem Prezesa SO. Postanowieniem z 19 października 2020 r. nr [...] Prezes SA stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. W uzasadnieniu postanowienia Prezes SA wskazał, że decyzja Prezesa SO z 2 września 2020 r. nr [...] została doręczona Skarżącemu 10 września 2020 r. na adres wskazany we wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Decyzja zawierała prawidłowe pouczenie o przysługującym trybie odwołania - określające termin i sposób jego wniesienia. Odwołanie Skarżącego zostało wniesione 25 września 2020 r. (data złożenia pisma w Administracji Zakładu Karnego - ustalona na podstawie pieczęci zamieszczonych na kopercie zawierającej odwołanie), a zatem po upływie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji. Prezes SA wyjaśnił, że przekroczenie ustawowego terminu do wniesienia środka zaskarżenia skutkuje stwierdzeniem uchybienia terminu do wniesienia odwołania, na podstawie art. 134 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 z późn. zm. – "k.p.a."). W skardze do WSA na powyższe postanowienie Skarżący podniósł, że odwołanie złożył 24 września 2020 r., czyli z zachowaniem terminu. W jego ocenie data na kopercie jest błędna i wniósł o zweryfikowanie tej okoliczności. W odpowiedzi na skargę Prezes SA wniósł o jej oddalenie. Opisanym na wstępie wyrokiem WSA oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku WSA stwierdził, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty skargi nie mogą odnieść skutku. Doręczenie decyzji Prezesa SO nastąpiło do rąk Skarżącego 10 września 2020 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy organu I instancji). W tych samych aktach sprawy znajduje się koperta, w której nadane zostało odwołanie (zatytułowane skargą), opatrzone pieczęcią Zakładu Karnego we W., gdzie jako nadawca wskazany został Skarżący (tył koperty). Pod danymi osobowymi i adresowym nadawcy znajduje się (częściowo nieczytelna) pieczęć Zakładu Karnego we W. z wyraźną datą wpływu korespondencji - 25 września 2020 r. WSA wskazał, że zgodnie z art. 129 § 1 i § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się do właściwego organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał decyzję. Odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Zgodnie natomiast z art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a., termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało złożone przez osobę pozbawioną wolności w administracji zakładu karnego. Oznacza to, że termin do wniesienia odwołania upływał w dniu 24 września 2020 r., natomiast odwołanie złożone zostało 25 września 2020 r. (piątek) czyli z uchybieniem terminu. WSA stwierdził, że oznaczona przez administrację Zakładu Karnego data wpływu odwołania nie budzi wątpliwości, albowiem w identyczny sposób wygląda koperta, w której nadano wniosek o udostępnienie informacji publicznej oraz koperta w której nadano skargę do Sądu. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku – zaskarżając wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 176 § 1 pkt 2 oraz art. 174 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – dalej: "p.p.s.a."): 1) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. poprzez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia z 19 października 2020 r., pomimo, że dotknięte było wadliwością polegającą na nieprzeprowadzeniu postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistej daty, w której Skarżący złożył swoje odwołanie w administracji zakładu karnego, 2) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z 134 k.p.a. w zw. z art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a., poprzez nieuchylenie zaskarżonego postanowienia z 19 października 2020 r., pomimo, że dotknięte było wadliwością polegającą na bezzasadnym uznaniu, iż Skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania, podczas gdy skarżący złożył przedmiotowe odwołanie administracji Zakładu Karnego 24 września 2020 r., gdzie spoczywało do dnia następnego, stąd data prezentaty wpływu na odwołaniu jest o jeden dzień późniejsza. Wobec powyższych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego, które nie zostały przez Skarżącego pokryte ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Skarżący stwierdził, że WSA wadliwie ocenił postępowanie organu administracji. W szczególności nie wziął pod uwagę tego, w jakich warunkach Skarżący składał odwołanie. W okresie pandemii COVID-19, niektóre dzienniki podawcze praktykowały wyjmowanie korespondencji na dzień następny od ich wpływu. Nie jest wykluczone, że tak było w przypadku Zakładu Karnego we W., gdzie odwołanie składał Skarżący. Co więcej, k.p.a. przewiduje, że datą wpływu pisma jest data jego "złożenia w administracji zakładu karnego". Tym samym, nie jest istotne, jaka konkretnie data prezentaty została nabita na kopercie z odwołaniem, a ważna jest data, w której Skarżący rzeczywiście przekazał pismo administracji Zakładu Karnego. W odpowiedzi na skargę Prezes SA wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wobec oświadczenia wnoszącego skargę kasacyjną o zrzeczeniu się rozprawy i braku żądania jej przeprowadzenia przez pozostałe strony, sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym – art. 182 § 2 p.p.s.a. Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny przeszedł do zbadania zarzutów kasacyjnych. Skarga kasacyjna jest niezasadna i jako taka podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. Wszystkie podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty zmierzają do podważenia przyjętego przez WSA ustalenia, że odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 2 września 2020 r. nr [...], doręczonej skarżącemu w dniu 10 września 2020 roku, zostało wniesione w dniu 25 września 2020 roku. Skarżący konsekwentnie twierdzi, że odwołanie zostało przez niego złożone w administracji zakładu karnego w dniu 24 września 2020 roku, a więc z zachowaniem czternastodniowego terminu przewidzianego treścią art. 129 § 2 K.p.a. W sprawie jest bezsporne i jednoznacznie wykazane, że decyzja Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie została doręczona Skarżącemu w dniu 10 września 2020 roku. Stosownie do rygorów przewidzianych postanowieniami art. 129 § 2 K.p.a. odwołanie należało wnieść w terminie 14 dni od tej daty, a więc najpóźniej w dniu 24 września 2020 roku. W przypadku osób przebywających w zakładzie karnym termin uważa się za zachowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało złożone w administracji zakładu karnego – art. 57 § 5 pkt 6 K.p.a. Na znajdującej się w aktach sprawy kopercie, w której nadano odwołanie, po stronie oznaczenia nadawcy, znajduje się niewyraźny odcisk pieczęci administracji zakładu karnego oraz wyraźny odcisk daty "25.09.2020". Z kształtu pieczęci zakładu karnego wynika, iż jest to ta sama pieczęć, jaka znajduje się na kopercie, w której Skarżący nadał wniosek dostępowy z 7 sierpnia 2020 roku. Posiada ona treść: "Zakład Karny we W. Wpłynęło dnia:". Logiczną konsekwencja powyższego musi być wniosek, że odciśnięta na kopercie data "25.09.2020" odzwierciedla dzień, w którym Skarżący złożył w administracji zakładu karnego odwołanie od decyzji Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie. Przy takich ustaleniach zastosowanie art. 134 K.p.a. i stwierdzenie uchybienia do wniesienia odwołania jest działaniem prawidłowym. Podjęte przez Skarżącego próby wykazania, że w sprawie istnieją wątpliwości, co do rzeczywistej daty złożenia przez niego odwołania w administracji Zakładu Karnego nie mogą odnieść oczekiwanego skutku. Stosownie do treści § 16 rozporządzenia z dnia 21 grudnia 2016 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie regulaminu organizacyjno-porządkowego wykonywania kary pozbawienia wolności (Dz. U. z 2016 r. poz. 2231) korespondencję skazanego administracja zakładu karnego przyjmuje w każdym dniu roboczym, a korespondencję urzędową - codziennie. Data złożenia pisma w administracji zakładu karnego z założenia musi więc odzwierciedlać dzień, w którym korespondencja została przekazana przez osadzonego. Skarżący nie wykazał żadnych okoliczności, które uwiarygadniałyby, że administracja zakładu karnego na kopercie wskazała datę późniejszą od daty faktycznego złożenia odwołania. Powoływanie się na stan epidemii COVID-19 i hipotetyczną możliwość wadliwego przyjęcia korespondencji przez administrację zakładu karnego, nie mogło wywołać wskazanych w skardze kasacyjnej skutków procesowych. Z wyłożonych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7 oraz 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z 134 k.p.a. w zw. z art. 57 § 5 pkt 6 k.p.a. W konsekwencji, działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu kasacyjnie z urzędu w ramach przyznanego mu prawa pomocy, bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa w oparciu o art. 250 p.p.s.a., przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpiono od zasądzenia od Skarżącego na rzecz Prezesa Sądu Apelacyjnego w Krakowie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Skarżący przebywa w zakładzie karnym, korzystał z prawa pomocy w pełnym zakresie, stąd obciążanie go kosztami postępowania kasacyjnego pozbawione jest podstaw.