III OSK 655/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 5 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku I.B. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi kasacyjnej I.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 października 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 435/25 w sprawie ze skargi I.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 3 czerwca 2025 r., znak SKO.PW/40/6/2025 w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia: odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 30 października 2025 r., sygn. akt II SA/Lu 435/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę I.B. (dalej: skarżąca) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z 3 czerwca 2025 r., znak SKO.PW/40/6/2025 w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegających szkodom (pkt I) oraz przyznał pełnomocnikowi skarżącej od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości 590,40 zł, w tym 110,40 zł z tytułu podatku od towarów i usług. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku skarżąca zawarła wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny z uwagi na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Uzasadniając wniosek wskazano, że w razie uwzględnienia skargi, decyzja może okazać się wadliwa, a wobec tego może powstać konieczność powrotu do stanu, który istniał przed jej wykonaniem. Skarżąca podkreśliła, że wykonanie niecki przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej, co do zasady, wiąże się z trwałą zmianą rzeczywistego stanu nieruchomości, biorąc pod uwagę szerokość nieruchomości (28 metrów), konieczność poniesienia znacznych nakładów finansowych, co przy stanie majątkowym skarżącej jest wydatkiem znacznie obciążającym budżet domowy i bez wsparcia finansowego z zewnątrz (pożyczka) niemożliwym do zrealizowania. Ponadto podkreślono, że skarżąca jest matką 7-letniego dziecka, a wykopanie na wąskiej działce niecki o szerokości 3 metrów i głębokości 1 metra zagraża bezpieczeństwu dziecka, które może wpaść do rowu i zrobić sobie krzywdę. Dlatego też, zdaniem skarżącej kasacyjnie, wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji jest uzasadniony. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Kompetencja Naczelnego Sądu Administracyjnego do wstrzymania wykonania aktu lub czynności została uregulowana w art. 61 § 3 w związku z art. 193 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków (art. 61 § 3 p.p.s.a.). Wyjaśnić należy, iż instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu została powołana do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie taki akt mógłby dla strony wywołać, zanim zostanie zbadany przez sąd administracyjny pod kątem legalności. Ciężar dowodu w zakresie wykazania przesłanek określonych w art. 61 § 3 p.p.s.a., stanowiących podstawę do wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu, spoczywa na wnioskodawcy i sprowadza się do przedstawienia konkretnych zdarzeń, które mogłyby uprawdopodobnić, że wykonanie tego aktu faktycznie spowoduje powstanie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Niebezpieczeństwo, o którym mowa w cytowanym przepisie oznacza, że chodzi o taką szkodę, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. W szczególności będzie to miało miejsce w takich przypadkach, gdy grozi utrata przedmiotu świadczenia, który wskutek swych właściwości nie może być zastąpiony innym przedmiotem, a jego wartość pieniężna nie przedstawiałaby znaczenia dla skarżącego, lub gdyby zachodziło niebezpieczeństwo poniesienia straty na życiu i zdrowiu. Natomiast trudne do odwrócenia skutki to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie i przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. Przesłanki w postaci niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, o których mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie, na skutek uwzględnienia skargi – wzruszony. Podkreślenia wymaga, że samo złożenie wniosku o wstrzymanie wykonania aktu administracyjnego nie oznacza automatyzmu w blokowaniu realizacji wynikających z niego praw i obowiązków. W takim przypadku Sąd ocenia, czy podane przez stronę okoliczności wskazują na niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W tym celu strona skarżąca winna tak określić ewentualną szkodę i wskazać na skutki, które trudno będzie odwrócić, aby sąd, w oparciu o konkretne dane, mógł stwierdzić, że jej wielkość może być znaczna, a skutki wykonania aktu istotnie trudne do odwrócenia. Zauważyć należy, iż wykonanie każdego aktu pociąga za sobą określone konsekwencje, zaś jego uchylenie powoduje, że wykonanie tego aktu okazuje się zbędne. Istotą ochrony tymczasowej jest przeciwdziałanie takim skutkom wydanego aktu, które byłyby trudne do naprawienia pomimo przywrócenia stanu sprzed jego wydania. Jednocześnie pamiętać należy, że wywieranie skutków w sferze finansowej jest często naturalną konsekwencją wykonania decyzji administracyjnej. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami kwestionowanej decyzji, lecz jedynie przed takimi, których ewentualne wygranie sporu sądowego by nie naprawiło (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 476/21 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżąca nie uprawdopodobniła w sposób wystarczający przesłanek wskazanych w cytowanym przepisie. Uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń świadczących o tym, że w stosunku do wnioskodawcy wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu jest uzasadnione. Odnosząc się do argumentacji, że w razie uwzględnienia skargi, decyzja może okazać się wadliwa, a wobec tego może powstać konieczność powrotu do stanu, który istniał przed jej wykonaniem oraz że wykonanie niecki przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej wiąże się z trwałą zmianą rzeczywistego stanu nieruchomości Sąd wskazuje, że celem instytucji wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu administracyjnego jest zapobieżenie powstaniu znacznej szkody lub trudnym do odwrócenia skutkom. W ramach rozpoznania wniosku o udzielenie ochrony tymczasowej Sąd nie ocenia prawidłowości wydania tej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem, ale to, czy jej wykonanie – jeszcze przed prawomocnym jej skontrolowaniem – może doprowadzić do sytuacji wyjątkowych, zagrażających chronionym dobrom skarżącego. Nie chodzi tutaj o niebezpieczeństwo wyrządzenia jakiejkolwiek szkody, ale takiej, która może przybrać znaczne rozmiary, a także o sytuację taką, w której powrót do stanu poprzedniego będzie w zasadzie niemożliwy lub będzie wymagał znacznych nakładów sił oraz środków. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że ogólnikowe wywody skarżącej dotyczące sytuacji finansowej i w jej ocenie – realne obciążenie finansowe, nie stanowią wystarczającej podstawy pozwalającej uznać, że wykonanie decyzji spowoduje po stronie skarżącej powstanie trudnych do odwrócenia skutków lub znacznej szkody. Skarżąca przywołując okoliczność swojej sytuacji finansowej winna poprzeć twierdzenia stosownymi informacjami dotyczącymi sytuacji finansowej. Twierdzenia zgłoszone we wniosku, jakkolwiek mogące mieć miejsce, nie zostały uprawdopodobnione żadnymi dokumentami źródłowymi obrazującymi aktualną sytuację finansową skarżącej, a w szczególności obrazującymi wpływ wykonania zaskarżonej decyzji na tę sytuację. Skarżąca nie wskazała, chociażby w sposób przybliżony, z jakimi kosztami będzie wiązało się wykonanie obowiązku nałożonego zaskarżoną decyzją. Nie przedstawiono danych pozwalających na ocenę, czy wykonanie tej decyzji mogłoby doprowadzić do powstania znacznej szkody lub wywołać trudne do odwrócenia skutki. Tymczasem w przypadku wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji nakładającej obowiązek, który wywołuje konieczność poniesienia nakładów finansowych, strona jest zobowiązana przedstawić przede wszystkim swoją sytuację finansową w relacji do wysokości tych nakładów oraz uprawdopodobnić, że konieczność wydatkowania danej kwoty spowoduje wyrządzenie znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki. Brak powyższych danych uniemożliwia ocenę, w jaki sposób konieczność wykonania decyzji wpłynie na sytuację finansową skarżącą. Obowiązek uprawdopodobnienia, a nie udowodnienia okoliczności uzasadniających wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji, nie oznacza bowiem, że wnioskodawca może poprzestać na gołosłownych twierdzeniach. Sąd rozpoznający wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji nie dysponuje wystarczającymi danymi pozwalającymi ocenić wystąpienie w rzeczywistości wskazywanych przez skarżącego okoliczności. Ponadto okoliczność sprawowania opieki nad małoletnim dzieckiem oraz wskazywane potencjalne zagrożenie związane z wykonaniem obowiązku nałożonego decyzją nie uzasadniają wstrzymania jej wykonania, mają bowiem charakter zupełnie hipotetyczny, a ewentualne ryzyko może zostać ograniczone lub wyeliminowane poprzez zastosowanie odpowiednich środków zabezpieczających. Argumentacja sformułowana w przedmiotowym wniosku stanowi w istocie polemikę z treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia, z którym skarżąca się nie zgadza. Oznacza to, że na podstawie tak sformułowanego wniosku, Naczelny Sąd Administracyjny nie miał możliwości wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. Z tych względów i na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia