III OW 77/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Maciej Kobak po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Burmistrza G. o rozstrzygnięcie sporu o kompetencyjnego pomiędzy Burmistrzem G. a Dyrektorem Zarządu Zlewni w L. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie przez wskazanie organu właściwego w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom postanawia wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w L. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.

W piśmie z 25 czerwca 2025 Burmistrz G. (dalej: "Burmistrz") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Dyrektorem Zarządu Zlewni w L. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej "Dyrektor ") przez wskazanie Dyrektora jako organu właściwego w sprawie przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Postanowieniem z 28 lipca 2025 r. sygn. akt II SO/Wr 7/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu jako sądowi właściwemu w sprawie. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 27 lutego 2025 r. do Burmistrza wpłynął wniosek właścicielki działki nr [...] obręb [...] o nakazanie właścicielowi nieruchomości gruntowej nr [...], obręb [...] przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W treści wniosku wskazano, że zmiany stanu wody na gruncie spowodowane zostały pracami terenowymi obejmującymi zasypanie rowu przebiegającego przez środek działki [...], który pełnił funkcję odprowadzania wody z tego terenu. Pismem z 10 marca 2025 r. Burmistrz przekazał wniosek do Dyrektora Zarządu Zlewni wskazując, że we wniosku wskazano na kwestię rowu melioracyjnego. Pismem z 17 kwietnia 2025 r. Dyrektor Zarządu Zlewni zwrócił ww. pismo Burmistrzowi wskazując, że to on jest organem właściwym w sprawie. Poinformował również, że według ewidencji urządzeń melioracji wodnych na terenie działki nr [...] (w południowej części) znajduje się krótki odcinek rowu (o długości 8,5 m) o oznaczeniu R-U1, którego spadek podłużny i obszar oddziaływania nie ma wpływu na stan wody na gruncie. W tym stanie sprawy wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego wywiódł Burmistrz. Odpowiedzi na wniosek nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór w tej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący przedmiotowego rowu powinien zostać rozpoznany w trybie art. 191 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (dalej: Prawo wodne, ustawa) czy też w trybie art. 234 tej ustawy. Zgodnie z art. 191 ust. 1 ustawy, w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego, którego następstwem jest zmiana funkcji tego urządzenia lub szkodliwe oddziaływanie tego urządzenia na wody lub grunty, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych z urzędu lub na wniosek, mając na uwadze, że korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu wód i ekosystemów od nich zależnych, marnotrawstwa wody lub energii wody, a także nie może wyrządzać szkód, może, w drodze decyzji, nakazać właścicielowi tego urządzenia przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom lub likwidację szkód. Natomiast zgodnie z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. W pierwszym przypadku organem właściwym jest zatem odpowiedni organ Wód Polskich, a w drugim wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Zadania Wód Polskich zostały szczegółowo uregulowane w art. 240 ustawy Prawo wodne. Organem właściwym do wydania pozwolenia wodnoprawnego jest dyrektor zarządu zlewni (art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego) lub w ściśle określonych przypadkach, które nie znajdują w tej sprawie zastosowania, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej. Hipotezy norm dekodowanych z przepisów art. 234 i art. 191 Prawa wodnego są różne. Norma z art. 234 ust. 3 Prawa wodnego ma zastosowanie, gdy właściciel gruntu spowodował zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie. Natomiast art. 191 ust. 1 ustawy Prawo wodne stanowi podstawę rozstrzygnięcia właściwego organu Wód Polskich w przypadku nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego. Utrzymywanie urządzeń wodnych polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji (art. 188 ust. 1 Prawa wodnego). Jest to zatem pojęcie szerokie i dotyczy szeregu różnego rodzaju czynności, których końcowym celem ma być zachowanie funkcji urządzenia wodnego. Szeroki jest także katalog urządzeń wodnych wynikający z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Natomiast jak wynika z akt sprawy i dotychczasowych ustaleń organów, na działce znajdował się rów, który jest urządzeniem wodnym w rozumieniu art. 16 pkt 65 lit. a) Prawa wodnego, ponieważ jest to rów służący do kształtowania zasobów wodnych. Stanowisko Dyrektora Zarządu Zlewni nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ likwidacja rowu melioracyjnego mieści się w szerokiej definicji prawidłowego utrzymania urządzenia wodnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 kwietnia 2024 r. III OW 5/24). Kwestia ustalenia położenia rowu i ewentualnie warunków jego odtworzenia musi natomiast zostać wyjaśniona już w toku postępowania wszczętego przez właściwy organ. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie organ właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 191 ust. 1 Prawa wodnego, a więc właściwy miejscowo dyrektor zarządu zlewni, co wynika wprost z art. 240 ust. 4 pkt 1 lit. b) w związku z art. 397 ust. 3 pkt 2 Prawa wodnego. Oznacza to, że organem właściwym w sprawie zakreślonej wnioskiem o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego jest Dyrektor Zarządu Zlewni. Stanowisko wnioskodawców, którzy oparli swój wniosek w tej sprawie na podstawie art. 234 ust. 1 Prawa wodnego, nie było wiążące dla organów. Wniosek ten został wstępnie rozpoznany przez Burmistrza, który prawidłowo ocenił, że z uwagi na likwidację urządzenia wodnego brak jest podstaw do zastosowania hipotezy normy prawnej z art. 234 ust. 1 Prawa wodnego i w związku z tym przekazał sprawę według właściwości Dyrektorowi Zarządu Zlewni. Z tych względów i na podstawie art. 15 § 2 ustawy p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.