III OZ 216/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt IV SO/Wr 36/22 o odrzuceniu wniosku M. M. o wymierzenie grzywny Prokuratorowi Okręgowemu w Legnicy za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z 15 lutego 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił wniosek M. M. o wymierzenie grzywny Prokuratorowi Okręgowemu w Legnicy za nieprzekazanie sądowi skargi wraz z aktami i odpowiedzią na skargę oraz zwrócił wnioskodawcy 100 zł tytułem uiszczonego wpisu sądowego od wniosku o wymierzenie grzywny. W uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z 15 września 2022 r. strona wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu o wymierzenie Prokuratorowi Okręgowemu w Legnicy grzywny za nieprzekazanie sądowi skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej wraz z odpowiedzią na skargę i aktami sprawy. W odpowiedzi na wniosek organ wniósł o umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego. Wskazał, że wniosek o wymierzenie grzywny zawiera uzasadnienie nadesłane w formacie uniemożliwiającym jego odczytanie. Odrzucając wniosek, sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek o wymierzenie grzywny jest pismem wszczynającym postępowanie sądowoadministracyjne, zatem w myśl art. 64 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259; dalej: "p.p.s.a.") stosować do niego należy odpowiednio przepisy o skardze. Zwrócił uwagę, że jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowym, merytoryczne rozpoznanie skargi (wniosku) poprzedzone jest w postępowaniu przed sądami administracyjnymi badaniem dopuszczalności jej wniesienia. Skarga (wniosek) jest dopuszczalna, gdy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu, wniesiona jest przez uprawniony podmiot oraz gdy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie oraz opłacona wpisem (w przypadku braku zwolnienia). Stwierdzenie braku którejkolwiek z wymienionych przesłanek dopuszczalności zaskarżenia uniemożliwia nadanie skardze (wnioskowi) dalszego biegu, co prowadzi do odrzucenia z art. 58 § 1 p.p.s.a. Wniosek o wymierzenie grzywny na podstawie art. 55 § 1 pkt 1 p.p.s.a. podlega bowiem odrzuceniu wówczas, gdy brak właściwości sądu administracyjnego jest oczywisty (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 października 2021 r., III OZ 658/21, publ. w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sadów Administracyjnych). Sąd ten stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie strona wystąpiła o wymierzenie grzywny w sprawie skargi na bezczynność Prokuratora w przedmiocie udostępnienia informacji odnośnie zakończonego postępowania karnego. Sprawy regulowane procedurą karną nie podlegają kognicji sądów administracyjnych. Zdaniem sądu pierwszej instancji sądy administracyjne nie sprawują kontroli nad sposobem udostępniania stronom akt w postępowaniach karnych, ani też nie nadzorują organów prokuratury w zakresie prowadzonych w indywidualnych sprawach postępowań przygotowawczych. Tym samym skarga do sądu administracyjnego nie służy w sprawach tego rodzaju, zatem sąd ten odrzucił przedmiotowy wniosek, działając na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 p.p.s.a. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł wnioskodawca. Podniósł w nim, że nakaz przekazania skargi do sądu jest kategoryczny, a kwestie techniczne nie mogą stanowić pretekstu do unikania stosowania prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Podstawą do wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. jest uchybienie obowiązkom określonym w art. 54 § 2 p.p.s.a. Należy do nich w szczególności przekazanie sądowi skargi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Zgodnie z art. 54 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 21 pkt 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r., poz. 1429 ze zm.; dalej "u.d.i.p.") w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej przekazanie akt i odpowiedzi na skargę następuje w terminie 15 dni od dnia otrzymania skargi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalona jest linia, zgodnie z którą w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 55 § 1 p.p.s.a. sąd bada jedynie czy organ, do którego skarga została skierowana, wykonał obowiązki określone w art. 54 § 2 p.p.s.a. Przekazanie sądowi administracyjnemu skargi jest bezwzględne i obligatoryjne, niezależne od tego czy dany podmiot uznaje, że skarga jest bezzasadna lub sprawa nie należy do kognicji sądu administracyjnego. Samo złożenie skargi stanowi żądanie strony nadania skardze określonego biegu i obliguje podmiot, do którego skarga ta została skierowana, do uczynienia zadość temu żądaniu. To sąd administracyjny w toku postępowania zainicjowanego skargą zobowiązany jest dokonać oceny i ustalenia czy skarga, będąca pismem kierowanym do sądu, mieści się w zakresie właściwości sądów administracyjnych. Żadna okoliczność nie zwalnia organu od obowiązku przekazania skargi wraz z odpowiedzią na skargę do sądu administracyjnego. Taka wykładania powołanych przepisów jest następstwem przyjęcia, że wniosek o wymierzenie organowi grzywny wymieniony w art. 55 § 1 zd. 1 p.p.s.a. jest pismem wszczynającym odrębne postępowanie w rozumieniu art. 63 p.p.s.a., od którego na podstawie art. 230 § 1 i 2 pobiera się wpis sądowy (zob. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 kwietnia 2008 r., II FPS 1/08). Skoro postępowanie z wniosku o wymierzenie organowi grzywny (art. 55 § 1 p.p.s.a.) jest prowadzone w odrębnej sprawie sądowoadministracyjnej (określonej w art. 54 § 2 p.p.s.a.) niż sprawa sądowoadministracyjna zainicjowana wniesieniem skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, to w postępowaniu z wniosku o wymierzenie organowi grzywny sąd nie jest uprawniony do ustalania czy skarga do sądu administracyjnego jest dopuszczalna (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 września 2021, III OZ 635/21, LEX nr 3232817; z 17 maja 2022 r., III OZ 309/22, LEX nr 3343418). W niniejszej sprawie sąd pierwszej instancji stwierdził, że strona wystąpiła o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi na bezczynność Prokuratora w przedmiocie udostępnienia informacji w sprawie zakończonego postępowania karnego. W ocenie tego sądu sprawy regulowane procedurą karną nie podlegają kognicji sądów administracyjnych i dlatego też uznał, że przedmiotowy wniosek jest niedopuszczalny. Sąd pierwszej instancji wywiódł więc z faktu rzekomej niedopuszczalności skargi (której przecież organ nie przekazał wraz z aktami sprawy) niedopuszczalność wniosku o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi, co w świetle powyższych rozważań jest nieprawidłowe. Wskazać jeszcze raz należy, że przesłankami uprawniającymi sąd administracyjny do wymierzenia grzywny jest: 1) wniosek o wymierzenie grzywny oraz 2) stwierdzenie niezastosowania się do obowiązków wynikających z art. 54 § 2 p.p.s.a. (w niniejszej sprawie zw. z art. 21 pkt 1 u.d.i.p.), bez względu na przyczyny nieprzekazania skargi sądowi w ustawowym terminie. Przesłanką niedopuszczalności wniosku o wymierzenie ww. grzywny nie jest ewentualna niedopuszczalność skargi, której to organ nie przekazał do sądu. Rozpoznając wniosek o wymierzenie organowi grzywny merytorycznie, sąd pierwszej instancji weźmie pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, a więc m.in. przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków z art. 54 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 21 pkt 1 u.d.i.p., czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, czy organ wyjaśnił powody niedotrzymania terminu i czy są one uzasadnione. W oparciu o te ustalenia sąd oceni czy w sprawie zachodzą przesłanki do wymierzenia organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.