III OZ 269/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/22 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi E.S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z dnia 13 lipca 2022 r. nr 5613/2022 w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej postanawia: 1) sprostować w sentencji zaskarżonego postanowienia oczywistą omyłkę w oznaczeniu daty jego wydania w ten sposób, że zamiast: "Dnia 29 marca 2022 r.", wpisać: "Dnia 29 marca 2023 r."; 2) oddalić zażalenie.

E.S. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy z dnia 13 lipca 2022 r. nr 5613/2022 w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej. Pismem z dnia 6 października 2022 r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniesionej skargi, poprzez nadesłanie jej numeru PESEL, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Ponadto zarządzeniem z dnia 6 października 2022 r. skarżąca została wezwana do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 300 zł, również w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Powyższe wezwania do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi zostały doręczone skarżącej w dniu 11 października 2022 r. W dniu 24 października 2022 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że nie posiada wiedzy i umiejętności poruszania się w sprawach sądowych i nie wiedziała, że może wystąpić z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Wyjaśniła, że w związku z tym, iż nie zrozumiała treści wezwań do uzupełnienia braków skargi, które zostały jej wyjaśnione dopiero w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej, wnosi o przyznanie jej pomocy prawnej w tej sprawie. Ponadto skarżąca podała swój numer PESEL. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 22 listopada 2022 r. sygn. akt II SPP/Wa 300/22 przyznał E.S. prawo pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/22 odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. Na powyższe postanowienie wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W piśmie z dnia 9 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącej ponownie wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczeniu wpisu od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że niezwłocznie po zawiadomieniu go o fakcie wyznaczenia na pełnomocnika z urzędu dla E.S. (w dniu 21 grudnia 2022 r.) kontaktował się z pracownikami Sądu w celu ustalenia stanu sprawy oraz umówienia terminu zapoznania się z aktami sprawy. Uzyskał informację telefoniczną, że w sprawie wniesiono skargę oraz że sprawie został nadany bieg. Następnie udał się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie celem sporządzenia fotokopii akt postępowania. W tym samym dniu sporządził pismo do skarżącej w celu poinformowania jej o wyznaczeniu go pełnomocnikiem z urzędu, z prośbą o niezwłoczny kontakt, aby umożliwić mu zbadanie sprawy, ustalenie na jakim etapie jest obecnie postępowanie przed Sądem oraz jakie czynności procesowe należy podjąć w celu pozytywnego załatwienia sprawy. Dalej pełnomocnik wyjaśnił, że dopiero postanowieniem Sądu z dnia 30 grudnia 2022 r. odmówiono skarżącej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowienie to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 5 stycznia 2023 r. Mając na uwadze powyższe okoliczności, uznać należy, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony niezwłocznie od momentu ustania przyczyny jego uchybienia. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2023 r. sygn. akt III OZ 39/23 oddalił zażalenie E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/22. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być zatem oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in. stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne czy klęski żywiołowe. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Nie jest dopuszczalne przywrócenie terminu gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie NSA, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Zgodnie bowiem z ugruntowaną linią orzeczniczą, okoliczność choroby, podeszły wiek, zły stan zdrowia czy też nieporadność życiowa nie przesądzają jeszcze o braku winy w uchybieniu terminowi. Powołanie się na te okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że powyższe uchybienie nastąpiło bez winy strony. Trafnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu jasno określało obowiązek, termin i konsekwencję jego niewykonania, zawierało ponadto pouczenie o możliwości wystąpienia do sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 5 i 6 pouczenia). Również wezwanie Sądu do uzupełnienia braków formalnych skargi w postaci podania numeru PESEL było jasne i jednoznaczne w swojej treści. W piśmie tym wyraźnie wskazano, jaki brak formalny skarżąca ma uzupełnić, w jakim terminie i pod jakim rygorem. Skoro skarżąca odebrała powyższe wezwania, to należy uznać, że miała możliwość zapoznania się z w/w pouczeniami. Powoływanie się obecnie na fakt niezorientowania się, niezrozumienia przesłanych wezwań sądowych w wymogach prawnych odnoszących się do opłacenia pisma, czy uzupełnienia skargi, nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie może stanowić o braku winy strony w uchybieniu terminu. Niewykonanie wezwań Sądu nie wynika bowiem z realnie zaistniałej przeszkody uniemożliwiającej skarżącej złożenie wniosku o przyznanie pomocy prawnej, jak i nadesłanie numeru PESEL, ale z faktycznej rezygnacji z ich dokonywania, będących konsekwencją pobieżnego zapoznania się przez stronę z pouczeniem Sądu, bądź jego zignorowaniem. Skarżąca nie dołożyła zatem należytej staranności w odczytaniu pouczeń, a tym samym nie zachowała staranności w prowadzeniu własnych spraw. Uczynienie zadość wezwaniu Sądu pierwszej instancji nie było czynnością wymagającą szczególnego nakładu pracy, czy też szczególnych kwalifikacji. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku pełnomocnika skarżącej z dnia 9 stycznia 2023 r., postanowieniem z dnia 29 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Wa 1669/22 odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu postanowienia podał, że w treści wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej wskazał, że wniosek został złożony niezwłocznie od momentu ustania przyczyny uchybienia terminu. Pełnomocnik powołuje się w tym zakresie na okoliczności związane z ustanowieniem go z urzędu do reprezentowania skarżącej i najwcześniejszą możliwością podjęcia działań w sprawie. W uzasadnieniu wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik skarżącej nie podaje natomiast innych okoliczności, które można by uznać za przyczyny uchybienia przez E.S. terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu od skargi. Sąd pierwszej instancji uznał, że wniosek z dnia 9 stycznia 2023 r. o przywrócenie terminu został złożony w terminie określonym w art. 87 § 1 p.p.s.a., jednak nie zasługuje on na uwzględnienie. Podnoszone przez pełnomocnika skarżącej okoliczności, które miałyby wskazywać na brak winy w uchybieniu terminu, są związane z jego osobą. Pełnomocnik działał zaś w sprawie dopiero od dnia 21 grudnia 2022 r., tj. od dnia zawiadomieniu go przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w Warszawie o wyznaczeniu na pełnomocnika skarżącej. Do uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi doszło natomiast w okresie, gdy skarżąca w sprawie działała samodzielnie. Sąd wezwał bowiem skarżącą do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia skargi, pismami z dnia 6 października 2022 r., które zostały doręczone skarżącej w dniu 11 października 2022 r. O ustanowienie pełnomocnika skarżąca wystąpiła w dniu 24 października 2022 r. Ponadto podkreślenia wymaga, że do dokonania czynności, do których wezwana została skarżąca, udział profesjonalnego pełnomocnika nie był niezbędny. W ocenie Sądu pierwszej instancji, podnoszone przez pełnomocnika skarżącej okoliczności nie mogły zatem usprawiedliwiać uchybienia przez skarżącą terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. Ponadto zaznaczyć należy, że w odniesieniu do wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia w/w braków skargi, złożonego wcześniej osobiście przez skarżącą, Sąd postanowieniem z dnia 30 grudnia 2022 r. odmówił przywrócenia terminu, zaś Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 7 lutego 2023 r. sygn. akt III OZ 39/23 oddalił zażalenie skarżącej, reprezentowanej już na tym etapie postępowania przez pełnomocnika skarżącej. Powyższe postanowienie z dnia 29 marca 2022 r. stało się przedmiotem zażalenia E.S., reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika, do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym zarzucono naruszenie art. 87 § 2 w związku z art. 86 § 1 p.p.s.a. i podniesiono tożsamą argumentację co w zażaleniu na wcześniej wydane w tej sprawie przez Sąd pierwszej instancji postanowienie z dnia 30 grudnia 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sentencji zaskarżonego postanowienia błędnie oznaczył datę jego wydania jako: "Dnia 29 marca 2022 r.", zamiast prawidłowo: "Dnia 29 marca 2023 r.". W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny z urzędu, na podstawie art. 156 § 3 w związku z art. 166 p.p.s.a., sprostował w/w oczywistą omyłkę (pkt 1 sentencji postanowienia). Przechodząc do oceny zażalenia, wskazać należy, iż nie zasługuje na uwzględnienie. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazuje, iż podnoszone przez pełnomocnika skarżącej w kolejnym wniosku o przywrócenie terminu okoliczności, które miałyby wskazywać na brak winy E.S. w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych i fiskalnych skargi, są związane z jego osobą i z tego powodu nie mają znaczenia dla merytorycznej oceny wniosku. Z uwagi na fakt, iż pełnomocnik skarżącej nie powołał żadnych nowych okoliczności, które odnosiłyby się bezpośrednio do samej skarżącej, Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie związany jest stanowiskiem zawartym w postanowieniu tego Sądu z dnia 7 lutego 2023 r. sygn. akt III OZ 39/23, co musi skutkować oddaleniem zażalenia. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 2 sentencji postanowienia.