III OZ 292/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1313/23 o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku oddalającego skargę T.K. na decyzję Komendanta Głównego Policji z dnia 18 kwietnia 2023 r. nr 43/2023 w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 12 marca 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1313/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA) odrzucił wniosek T.K. (dalej: skarżący) o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku oddalającego skargę skarżącego na decyzję Komendanta Głównego Policji z 18 kwietnia 2023 r. nr 43/2023 w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego. W uzasadnieniu Sąd I instancji wyjaśnił, że wyrokiem z 17 maja 2024 r. sygn. akt II SA/Wa 1313/23 oddalono skargę skarżącego na decyzję Komendanta Głównego Policji z 18 kwietnia 2023 r. nr 43/2023 w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego. W dniu 17 maja 2024 r. przewodniczący, po zamknięciu rozprawy i po naradzie ogłosił wyrok przez odczytanie sentencji. Asesor sprawozdawca ustnie przedstawiła zasadnicze powody rozstrzygnięcia. Na ogłoszeniu wyroku w imieniu skarżącego obecny był r.pr. C.O., pełnomocnik ustanowiony z urzędu. W dniu 11 września 2024 r. wpłynęło pismo skarżącego, sporządzone i podpisane przez niego osobiście. W piśmie tym skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że miał utrudniony kontakt z pełnomocnikiem ustanowionym z urzędu. Pełnomocnik zmienił numer telefonu komórkowego, a skarżący nie posiadał adresu e-mail. W związku z tym jedynym sposobem kontaktu z pełnomocnikiem pozostawał telefon. Skarżącemu udało się nawiązać kontakt z pełnomocnikiem dopiero 26 sierpnia 2024 r., kiedy uzyskał jego nowy numer telefonu bezpośrednio z Sądu. Informację o zapadłym wyroku również uzyskał z Sądu. W ten czas skarżący zażądał przesłania odpisu wyroku od pełnomocnika, który odebrał 4 września 2024 r. W trakcie rozmowy pełnomocnik wyjaśnił, że nie złożył wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z powodu braku kontaktu ze skarżącym, co odczytał jako brak woli złożenia takiego wniosku. Pełnomocnik przyznał, że w styczniu 2024 r. skradziono mu telefon, jednak dysponował drugim telefonem kancelarii. Skarżący podkreślił, że niemożność nawiązania kontaktu z pełnomocnikiem uniemożliwiła mu zorientowanie się w sytuacji związanej ze sprawą, w tym z koniecznością złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Odrzucając wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia zapadłego w sprawie wyroku, Sąd I instancji uznał, że przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w niniejszej sprawie ustała z dniem 26 sierpnia 2024 r., a więc w dniu, w którym skarżący nawiązał kontakt z pełnomocnikiem pod nowym numerem telefonu uzyskanym z Sądu. Niewątpliwie jest to data, w której skarżący uzyskał wiedzę o sprawie, a przede wszystkim o zapadłym wyroku. W ocenie Sądu I instancji oznacza to, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., rozpoczął bieg 26 sierpnia 2024 r. i upłynął 2 września 2024 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony w dniu 9 września 2024 r., a więc po upływie wskazanego terminu. Dalej wskazano, że doręczenie skarżącemu w dniu 4 września 2024 r. odpisu wyroku (przez pełnomocnika) nie może być traktowane jako początek biegu siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, gdyż rzeczywistą datą ustania przyczyny uchybienia jest dzień 26 sierpnia 2024 r., kiedy skarżącemu udało się skontaktować z pełnomocnikiem. Zresztą, potwierdził to sam skarżący, który we wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku stwierdził: "Dopiero w dniu 26.08.2024 r. udało mi się skontaktować z pełnomocnikiem telefonicznie. Nowy numer telefonu [...] oraz informację o zapadłym wyroku w mojej sprawie uzyskałem po skontaktowaniu się z Sądem". W związku z tym tego dnia ustała przyczyna uniemożliwiająca dochowanie terminu. W tym stanie rzeczy Sąd I instancji uznał, że wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku jest spóźniony, a zatem na podstawie art. 88 p.p.s.a. podlega odrzuceniu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący i zarzucając mu naruszenie art. 87 § 1 p.p.s.a. poprzez błędne ustalenie momentu ustania przyczyny uchybienia terminu oraz nieuzasadnione przyjęcie, że skarżący miał możliwość skutecznego działania procesowego już od 26 sierpnia 2024 r., wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. Skarżący wskazał, że składając samodzielny wniosek o przywrócenie terminu, działał w sposób należycie staranny, niemniej nie posiadał wiedzy, iż uchybił terminowi na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Skarżący bowiem, zgodnie z logiką i doświadczeniem życiowym, uznał, że termin na złożenie takiego wniosku winien biec od momentu, w którym mógł faktycznie zapoznać się z treścią wyroku. Faktyczne poznanie treści wyroku - niezależnie od wcześniejszego kontaktu telefonicznego z pełnomocnikiem - było warunkiem koniecznym, aby ocenić zasadność działań procesowych, w tym złożenia wniosku o przywrócenie terminu. W niniejszej sprawie Skarżący, będący osobą nieposiadającą profesjonalnego przygotowania prawniczego, nie był w stanie podjąć skutecznych działań procesowych jedynie na podstawie telefonicznego kontaktu z pełnomocnikiem. Dopiero otrzymanie od pełnomocnika odpisu wyroku umożliwiło skarżącemu zapoznanie się z treścią rozstrzygnięcia, ocenę sytuacji procesowej oraz podjęcie świadomej decyzji o dalszych krokach prawnych. Tym samym, w ocenie skarżącego, za moment ustania przyczyny uchybienia terminu należy uznać dzień doręczenia skarżącemu odpisu wyroku, a nie datę pierwszego kontaktu telefonicznego z pełnomocnikiem. Pismem z 18 kwietnia 2025 r. – w odpowiedzi na zażalenie – Komendant Główny Policji wniósł o jego oddalenie w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu winno być wniesione w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu (art. 87 § 1 p.p.s.a.). Z kolei w myśl art. 88 tej ustawy spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Z brzmienia cytowanych przepisów wynika, że sąd w pierwszej kolejności bada, czy wniosek o przywrócenie terminu został wniesiony z zachowaniem terminu. Dopiero w razie uznania, że termin ten został zachowany, badaniu podlegają przesłanki uprawdopodobniające brak winy w uchybieniu terminu do dokonania danej czynności procesowej. Istota niniejszego postępowania sprawdzała się do ustalenia, czy skarżący złożył wniosek o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku oddalającego skargę skarżącego na decyzję Komendanta Głównego Policji z 18 kwietnia 2023 r. nr 43/2023 w przedmiocie opróżnienia lokalu mieszkalnego, w przewidzianym w art. 87 § 1 terminie, a więc w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Dla obliczenia terminu siedmiu dni, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. konieczne jest ustalenie daty, w której ustała przyczyna uchybienia terminu, a więc chodzi o określenie momentu, w którym strona powzięła wiadomość o uchybieniu terminu do dokonania czynności i od którego mogła czynność tą dokonać. (vide postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 296/12 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustaleniu podlega moment, kiedy w rzeczywistości (obiektywnie) ustała przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności procesowej. W doktrynie podkreśla się, że oczywiste jest, iż analizując tę okoliczność, sąd nie przeprowadza postępowania dowodowego z własnej inicjatywy, ale zasadniczo zobligowany jest opierać się na twierdzeniach wnioskodawcy popartych stosownymi dowodami, a także dowodami zgromadzonymi w toku całego postępowania. Jeżeli na skutek zbadania wszystkich okoliczności sąd dojdzie do przekonania, że przyczyna niezawinionego uchybienia terminowi ustała wcześniej, niż wskazuje wnioskodawca, ustala, czy mimo to wniosek został złożony w terminie siedmiodniowym od tej daty. Pozytywny wynik przeprowadzonej analizy powoduje, że sąd w dalszej kolejności bada wniosek merytorycznie. Jeżeli zaś dojdzie do przekonania, że strona dokonała wspomnianej czynności po upływie siedmiodniowego terminu, wniosek podlega odrzuceniu. (Babiarz S. (red.), Postępowanie sądowoadministracyjne w praktyce, LEX 2015). W niniejszej sprawie rację należy przyznać Sądowi I instancji, który wskazał, że przyczyna uchybienia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ustała z dniem 26 sierpnia 2024 r., a więc w dniu, w którym skarżący nawiązał kontakt z pełnomocnikiem pod nowym numerem telefonu uzyskanym z Sądu. W tym dniu bowiem skarżący uzyskał wiedzę o wydanym wyroku. Oznacza to, że siedmiodniowy termin, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a., rozpoczął bieg w dniu 26 sierpnia 2024 r. i upłynął w dniu 2 września 2024 r. Natomiast wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku został złożony w dniu 9 września 2024 r., a więc po upływie wskazanego terminu. Nie można zgodzić się z twierdzeniem zażalenia, że o ustaniu przyczyny uchybienia terminu można mówić dopiero w chwili faktycznego zapoznania się przez skarżącego z treścią wyroku. Jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, art. 87 § 1 p.p.s.a. nie stanowi o ustaniu przyczyny dopiero w chwili faktycznego zapoznania się przez z treścią określonego orzeczenia ale mówi o "ustaniu przyczyny uchybienia terminu", czyli momentu dowiedzenia się o wydanym orzeczeniu. Po zasięgnięciu informacji o uchybieniu terminu rozpoczyna swój bieg 7-dniowy termin z art. 87 § 1 p.p.s.a. do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Skoro bowiem strona już wie o uchybieniu terminu, to w ciągu 7 dni od uzyskania tej wiedzy powinna podjąć działania mające na celu jego przywrócenie. Działania podjęte później są spóźnione i wniosek o przywrócenie terminu zostaje odrzucony na podstawie art. 88 p.p.s.a. W przedmiotowej sprawie sam skarżący przyznaje, że o wydanym wyroku dowiedział się po skontaktowaniu się z Sądem w dniu 26 sierpnia 2024 r. a zatem ta data była rzeczywistą datą ustania przyczyny uchybienia terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Dla prawidłowości niniejszego rozstrzygnięcia nie mają znaczenia okoliczności podnoszone w zażaleniu w zakresie nieposiadania przez skarżącego profesjonalnego przygotowania prawniczego. Istotne w sprawie było niedochowanie przez skarżącego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Z uwagi na powyższe wniosek ten nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu. Jedynie na marginesie zauważyć należy, że w niniejszej sprawie skarżący reprezentowany jest przez profesjonalnego pełnomocnika. Profesjonalny pełnomocnik powinien podjąć wszelkie stosowne czynności w imieniu strony, dbając o jej należytą reprezentację i nie powinien zasłaniać się brakiem kontaktu ze skarżącym. Skoro pełnomocnik skarżącego, uczestnicząc w rozprawie uzyskał informację o ogłoszonym wyroku, to po telefonicznym kontakcie ze skarżącym w dniu 26 sierpnia 2024 r., powinien podjąć stosowne czynności procesowe zmierzające do terminowego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie wydanego w sprawie wyroku. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się z kolei do zawartego w odpowiedzi na zażalenie wniosku o zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, stwierdzić należy, że nie może on być uwzględniony przez Naczelny Sąd Administracyjny, bowiem przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a., które regulują kwestie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, nie mają zastosowania do postępowania toczącego się na skutek wniesienia zażalenia na rozstrzygnięcie Sądu I instancji.