III OZ 306/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. J. redaktora naczelnego czasopisma [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Wa 382/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Andrzeja Cichonia, sędziego WSA Arkadiusza Koziarskiego i asesor WSA Anny Pośpiech-Kłak od orzekania w sprawie ze skargi M. J. redaktora naczelnego czasopisma [...] na bezczynność Ministra Edukacji Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 26 lutego 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2026 r., sygn. akt II SAB/Wa 382/25 oddalił wniosek M. J. redaktora naczelnego czasopisma [...] (dalej także jako: skarżący) o wyłączenie sędziego WSA Andrzeja Cichonia, sędziego WSA Arkadiusza Koziarskiego i asesor WSA Anny Pośpiech-Kłak od orzekania w sprawie ze skargi skarżącego na bezczynność Ministra Edukacji Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 26 lutego 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej. Sąd I instancji w uzasadnieniu postanowienia wskazał, że zdaniem skarżącego sędzia WSA Andrzej Cichoń, sędzia WSA Arkadiusz Koziarski i asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak winni być wyłączeni od orzekania w niniejszej sprawie, gdyż zostali powołani na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, którą ukształtowano w sposób nieprawidłowy. Odnosząc się do powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że kwestionowanie legitymacji sędziego (asesora) do orzekania, z uwagi na fakt wyłonienia kandydata na sędziego (asesora) w procedurze prowadzonej przez "nielegalnie powołaną Krajową Radę Sądownictwa", nie może zostać uznane za uprawdopodobnienie wystąpienia okoliczności uzasadniających jego wyłączenie, ponieważ skarżący nie odniósł swoich twierdzeń do problematyki bezstronności w konkretnej sprawie. Sąd I instancji wyjaśnił, że przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego (asesora), to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 i art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, co oznacza, że nie chodzi o jakąkolwiek okoliczność, która zdaniem strony wyłącza sąd od rozpoznawania jej sprawy, ale okoliczność spośród przewidzianych ustawą - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że jak stanowi art. 20 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgłaszający wniosek o wyłączenie sędziego powinien uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Uprawdopodobnienie oznacza zaś uwiarygodnienie okoliczności przemawiających za koniecznością odsunięcia sędziego od rozpatrywania konkretnej sprawy. Z uwagi na to, że wyłączenie sędziego nie ma charakteru automatycznego, Sąd I instancji podkreślił, że wnioskodawca powinien przedstawić konkretne okoliczności przemawiające za wyłączeniem sędziego, czy też motywy ewentualnego stronniczego działania sędziego. Brak odniesienia argumentów wniosku o wyłączenie sędziego do okoliczności konkretnej sprawy, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, powoduje, że nie mieści się on w granicach przesłanek określonych w art. 18-19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd I instancji zaznaczył, że o potrzebie wyłączenia od rozpoznania sprawy nie może decydować samo subiektywne odczucie skarżącego co do stronniczości wyznaczonych sędziów i asesora, czy też (zdaniem skarżącego), niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto, Sąd I instancji dodał, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2023 r. sygn. I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych. Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, we wskazanym przez skarżącego trybie Sąd I instancji wskazał, że nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziów i asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwrócił także uwagę na to, że sędziowie i asesor, których wniosek skarżącego dotyczy, złożyli oświadczenie stwierdzające, że brak jest określonych w art. 18 § 1 i art. 19 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podstaw do ich wyłączenia. W świetle zaś utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych autorytet moralny sędziego (asesora sądowego) przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. Reasumując, Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wskazał żadnych okoliczności uzasadniających wyłączenie ww. sędziów i asesora WSA od udziału w niniejszej sprawie, gdyż za takie, jak powyżej wskazano, nie mogą być uznane przekonania skarżącego o nieprawidłowym powołaniu ww. do pełnienia urzędu. Pismem z dnia 23 kwietnia 2026 r. skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie i zaskarżając je w całości wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz skierowanie sprawy do ponownego rozpoznania albo o uwzględnienie wniosku strony o wyłączenie oraz zasądzenie na rzecz strony kosztów postępowania w przypadku ich poniesienia oraz kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu zażaleniowym w przypadku ich poniesienia. Skarżący wniósł także o zawieszenie postępowania i skierowanie następujących pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej: "1. Czy artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoi on na przeszkodzie w przyjęciu za skuteczną nominacji na urząd sędziego, jeśli nominacja ta dokonana jest przez uprawniony do tego organ, lecz w toku postępowania zmierzającego do nominacji brał udział organ nieuprawniony, albowiem uznać należy ją za bezskuteczną w świetle zasady "Ab initio nullum semper nullum" oraz zasady ex iniuria ius non oritur; A jeśli odpowiedź na powyższe pytanie jest pozytywna to czy: 2. Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, iż na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej stoi on na przeszkodzie w uznaniu za skuteczne i zgodne z prawem każdego orzeczenia wydanego w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogów dotyczących uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 Karty praw podstawowych Unii, a więc gdy został nominowany na urząd z naruszeniem zasady "Ab initio nullum semper nullum" oraz zasady ex iniuria ius non oritur; 3. Artykuł 47 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej należy interpretować w ten sposób, iż stoi on na przeszkodzie w uznaniu wykonalności jakiegokolwiek orzeczenia na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej, jeśli orzeczenie wydane w składzie w którym co najmniej jeden z sędziów zasiadających w tym składzie orzekającym nie spełnia wymogu uprzedniego ustanowienia na mocy ustawy w rozumieniu art. 47 Karty praw podstawowych Unii, gdyż został nominowany na urząd z naruszeniem zasady "Ab initio nullum semper nullum" oraz zasady ex iniuria ius non oritur; co oznacza, że prowadzi to do obowiązku uznania przez każdy Sąd państwa członkowskiego Unii Europejskiej, że orzeczenie takie nie podlega wykonaniu w jakiejkolwiek formie i jakimkolwiek zakresie albo jakimkolwiek trybie na terytorium Unii Europejskiej, gdy taka konsekwencja jest niezbędna i nieodzowna dla zagwarantowania pierwszeństwa prawa Unii i poszanowania zasad praw Unii". W obszernym uzasadnieniu skarżący podniósł, że w jego ocenie osoba powołana na stanowisko sędziego (asesora) z udziałem "politycznej KRS" nie jest "sądem ustanowionym ustawą", a orzeczenie wydane przez "nominata nielegalnej KRS" będzie trzeba uznać za nieistniejące w porządku prawnym, gdyż stoi temu na przeszkodzie powołana wyżej zasada Ab inito semper nullum oraz zasada ex iniuria ius non oritur. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie na zaskarżone postanowienie nie zasługuje na uwzględnienie jako niezawierające usprawiedliwionych podstaw. Sąd I instancji dokonał rozpatrzenia wniosku o wyłączenie sędziów WSA Andrzeja Cichonia oraz Arkadiusza Koziarskiego i asesor WSA Anny Pośpiech-Kłak opierając się na przepisach art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143) - dalej: p.p.s.a., w których wymienione są bezwzględne i względne przesłanki wyłączenia sędziego (asesora) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Podkreślone zostało jednocześnie, że wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) powinien odwoływać się do zobiektywizowanych i zindywidualizowanych przesłanek, które miałyby świadczyć o obawach co do bezstronności sędziego (asesora) w odniesieniu do konkretnej, będącej przedmiotem rozpoznania, sprawy. Jednocześnie zaakcentowano także rozłączność zakresu przedmiotowego okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) – dalej: p.u.s.a. Bazując na oświadczeniach objętych wnioskiem skarżącego sędziów oraz asesor sądowej WSA, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawidłowo uznał, że nie ma podstaw do wyłączenia ich od rozpoznawania niniejszej sprawy z mocy ustawy (art. 18 p.p.s.a.), jak i nie zachodzą przyczyny wyłączenia wskazane w art. 19 p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wykazał, aby w sprawie zachodziły jakiekolwiek okoliczności podważające wiarygodność złożonych przez przywołanych we wniosku sędziów i asesor sądowej oświadczeń, w szczególności biorąc pod uwagę, że cała argumentacja przedstawiona przez skarżącego we wniosku dotyczyła okoliczności związanych z powołaniem ww. sędziów i asesor sądowej na stanowiska oraz z ich postępowaniem po powołaniu, co jak słusznie wskazano w zaskarżonym postanowieniu, nie podlega badaniu w ramach rozpoznawania wniosku złożonego w trybie art. 19 p.p.s.a. Skarżący nie kwestionował stanowiska Sądu I instancji co do niewystąpienia w sprawie innych przesłanek wyłączenia sędziów i asesor z mocy ustawy, wskazanych w art. 18 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast się do okoliczności, o których mowa w art. 19 p.p.s.a., należy wyjaśnić, że obejmują one zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią (asesorem), a stroną czy jej przedstawicielem, jak i inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w przypadku konkretnego sędziego (asesora) mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć, w świetle ugruntowanego już orzecznictwa, zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych, relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Natomiast inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć, np. wcześniejszych związków sędziego (asesora) z daną, konkretną sprawą (poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez niego funkcji sędziego). Wyłączenie sędziego (asesora) nie może jednak następować automatycznie. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego (asesora). Analizowany przepis nie może przy tym służyć do utrudniania działalności sądów. Wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Nie mogą one wynikać tylko z subiektywnego przekonania strony, ale z istnienia ważnych powodów, które obiektywnie potwierdzają istnienie podstaw wskazanych w art. 19 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2014 r., II OZ 1247/14). W sprawach, w których podstawą wyłączenia jest art. 19 p.p.s.a., do sądu należy nie tylko zbadanie, czy występują przyczyny (podstawy) wyłączenia, ale także czy z punktu widzenia doświadczenia życiowego przytoczone okoliczności mogą budzić wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora) i uzasadniać jego wyłączenie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 7 września 1994 r., sygn. akt I PO 10/94, OSNP 1995/4, poz. 56). Przy czym należy podkreślić, że przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego (asesora) jest wyłącznie okoliczność wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego (asesora) – wyłącznie w danej sprawie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdził żadnych nieprawidłowości przy rozpoznawaniu wniosku o wyłączenie sędziów WSA Andrzeja Cichonia oraz Arkadiusza Koziarskiego i asesor WSA Anny Pośpiech-Kłak od orzekania w niniejszej sprawie, a tym samym uznał, że zażalenie skarżącego w tym zakresie nie jest zasadne. Skarżący nie wskazał na okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętych wnioskiem sędziów i asesor sądowej. Przesłanki do ich wyłączenia nie mogła stanowić bowiem, wbrew twierdzeniom skarżącego, wyłącznie zarzucana przez niego wadliwość procesu powołania na stanowisko sędziów, czy asesora. Skarżący nie wyjaśnił zresztą, w jaki sposób kwestia ta mogłaby wpłynąć na ewentualny brak bezstronności wymienionych we wniosku sędziów i asesor sądowej w odniesieniu do rozpoznawanej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a, postanowił jak w sentencji. Przechodząc zaś do wniosku o skierowanie pytań prejudycjalnych do TSUE Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zasługuje on na uwzględnienie, bowiem skierowanie pytań o treści zaprezentowanej w zażaleniu nie jest niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie. Tym samym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił także wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania sądowego w niniejszej sprawie.