III OZ 317/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Po 147/26 o odmowie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi M. S. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji w Poznaniu z dnia 8 października 2025 r., znak IR.ZM.2213.II.2.2023.AU w przedmiocie zwrotu równoważnika pieniężnego za brak lokalu mieszkalnego postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do uzupełnienia braków formalnych skargi; 2. zwrócić M. S. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wpis od zażalenia w kwocie 100 (sto) złotych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SA/Po 147/26, odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że z adnotacji naniesionych przez pracownika operatora pocztowego na kopercie zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi wynika, że przesyłka o numerze [...], wobec niezastania odbiorcy, została dwukrotnie awizowana. Świadczy o tym znajdująca się na kopercie informacja o awizowaniu przesyłki, opatrzona podpisem pracownika, z 7 stycznia 2026 r. Wobec niepodjęcia przesyłki, została ona powtórnie awizowana w dniu 15 stycznia 2026 r., o czym z kolei świadczy umieszczony na kopercie stempel "Awizowano powtórnie", ze wskazaniem daty i podpisem pracownika. Z przedstawionej analizy nie wynika, ażeby zaistniała jakakolwiek okoliczność, na podstawie której można byłoby powziąć wątpliwość co do prawidłowości działania pracownika Poczty Polskiej doręczającego przesyłkę, a tym samym – uzasadniająca podważenie skuteczności jej doręczenia. Strona skarżąca zaś w żaden sposób nie uprawdopodobniła okoliczności, że awizo (ani pierwsze, ani drugie) nie było pozostawione w skrzynce oddawczej. Wszystkie zatem czynności podjęte przez doręczyciela przy próbie dostarczenia przesyłki sądowej zostały odnotowane na kopercie. W takim przypadku należało uznać, że przesyłkę skutecznie doręczono z dniem 21 stycznia 2026 r. (tj. z upływem 14. dnia od pierwszej próby doręczenia – art. 73 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143, dalej: P.p.s.a.). Skarżąca nie obaliła skutecznie domniemania doręczenia wezwania. Nie uprawdopodobniła okoliczności niedoręczenia jej zawiadomienia o przesyłce zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi, ani też nie skorzystała z możliwości przeprowadzenia procedury reklamacyjnej przesyłki (numer której strona mogła łatwo poznać choćby przez wgląd do akt sądowych), jako jednej z możliwych dróg służących obaleniu domniemania skutecznego doręczenia przesyłki. W konsekwencji nie można uznać, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się skarżąca, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie art. 87 § 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy. Podniosła, że uchybienie terminu do uzupełnienia braków formalnych, nie było zawinione przez pełnomocnika, albowiem pełnomocnik nie był w stanie odebrać przesyłki, gdyż operator pocztowy nie podejmuje żadnych prób doręczenia przesyłek adresowych na adres kancelarii. Jednocześnie listonosz nie pozostawia formularzy awiza. Co kluczowe dla sprawy, w okresie awizowania przesyłki pełnomocnik skarżącej wielokrotnie był w Urzędzie Pocztowym [...] w [...]. Mimo to przesyłka z zarządzeniem WSA w Poznaniu nie została mu wydana przez pracownika placówki pocztowej, ani nie został poinformowany o awizowaniu tej przesyłki. Ponadto listonosz nie podejmuje także prób doręczeń do pozostałych lokali w budynku, w którym znajduje się kancelaria. W sprawie, również pozostałe przesyłki były odbierane w Urzędzie Pocztowym. Dodatkowo przy piśmie z dnia 29 maja 2026 r. pełnomocnik nadesłał odpowiedź operatora pocztowego na złożoną reklamację. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.) należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Jak wskazuje się w orzecznictwie NSA instytucja przywrócenia terminu ma zastosowanie w tych wszystkich sytuacjach, gdy strona nie dokonała w terminie czynności. Wówczas nie kwestionując faktu bezskutecznego upływu terminu, strona uprawdopodobnia brak zawinienia w nieterminowym dokonaniu czynności (zob. np. postanowienie NSA z 28 grudnia 2018 r., sygn. akt II GZ 452/18). Z powołanego przepisu wynika ponadto, że równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie, co jak wskazuje się w orzecznictwie sądowym jest podstawowym warunkiem umożliwiającym rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie, a przy ocenie czy uchybienie terminu było zawinione należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Podkreślenia również wymaga, że art. 87 § 2 P.p.s.a. ustanawia obowiązek uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy. Wnioskodawca nie musi zatem dowodzić braku winy, a jedynie uwiarygodnić fakty świadczące o niezawinionym braku winy w uchybieniu terminu. W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że skarżąca uchybiła terminowi do uzupełnienia braku formalnego skargi. Natomiast istotą sporu jest to czy skarżąca uprawdopodobniła, że do uchybienia terminu doszło bez jej winy. Wyjaśnić przy tym należy, że w myśl art. 65 § 1 P.p.s.a. doręczenia w postępowaniu przed sądami administracyjnymi dokonywane są m.in. przez operatora pocztowego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe (Dz.U. z 2024 r. poz. 467). Szczegółowe zasady doręczeń określają art. 65 - 73 P.p.s.a., a zgodnie z art. 73 § 1 - § 4 P.p.s.a. doręczenie zastępcze (tzw. fikcja doręczenia) może nastąpić jedynie po prawidłowym przeprowadzeniu procedury awizowania przesyłki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, domniemanie skutecznego doręczenia, o którym mowa wart. 73 § 4 P.p.s.a., ma charakter wzruszalny i może być obalone, jeżeli strona wykaże, że nie miała obiektywnej możliwości zapoznania się z pismem z przyczyn od siebie niezależnych - np. z powodu wadliwego działania operatora pocztowego. W niniejszej sprawie, według wyjaśnień pełnomocnika, nie doręczono mu wezwania sądowego, jak również nie otrzymał zawiadomienia (awiza) o przesyłce sądowej zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi. W konsekwencji pełnomocnik nie miał żadnej wiedzy o tym, że takie pismo zostało wysłane, ani tym bardziej, że istnieje obowiązek dokonania jakichkolwiek czynności w określonym terminie. Brak awizowania, spowodował, że pełnomocnik nie mógł zrealizować swoich obowiązków procesowych. Takie okoliczności mogą stanowić zatem obiektywną przeszkodę uniemożliwiającą dokonanie czynności w terminie, niezależną od strony i spełniającą przesłanki z art. 86 § 1 P.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że doręczenie zastępcze przewidziane w art. 73 P.p.s.a. ma charakter szczególny i wywołuje bardzo doniosłe skutki procesowe, w tym nawet utratę prawa do merytorycznego rozpoznania sprawy. Z tego względu - jak wskazuje orzecznictwo sądowe - wątpliwości co do prawidłowości doręczenia pism sądowych nakładających na stronę obowiązki należy rozstrzygać na korzyść strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie, jeżeli w sprawie istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej rozpoznania. Z nadesłanego przez pełnomocnika pisma z dnia 28 maja 2026 r. stanowiącego odpowiedź na reklamację, wynika, że Poczta Polska S.A. uznała stanowisko skarżącej, że możliwe są problemy związane z awizacją przesyłek. Jednak odpowiedź ta jest mało czytelna i lakoniczna, nie wynika z niej wprost czy reklamacja została uwzględniona. Poczta Polska jedynie zobowiązała "zespół odpowiedzialny za obszar doręczeń do zachowania szczególnej staranności". Operator pocztowy pośrednio uznał, że może istnieć problem w doręczaniu przesyłek. W sprawie zatem zaistniały wątpliwości co do prawidłowości doręczenia pełnomocnikowi skarżącej przesyłki sądowej, które to wątpliwości nie mogą obciążać strony. W rozpoznawanej sprawie kwestię zaistniałych wątpliwości należy rozstrzygnąć na korzyść strony, mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do Sądu – art. 45 Konstytucji RP. W okolicznościach niniejszej sprawy stwierdzić należy, że brak dochowania terminu, wynikał wyłącznie z okoliczności obiektywnych - braku wiedzy o doręczeniu spowodowanego nieprawidłowym działaniem operatora pocztowego. W tym stanie rzeczy nie sposób przypisać skarżącej ani jej pełnomocnikowi winy w uchybieniu terminowi. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 86 § 1 P.p.s.a., uwzględnił zażalenie skarżącej, uchylił zaskarżone postanowienie i przywrócił termin do uzupełnienia braków formalnych skargi. O zwrocie uiszczonego przez skarżącą wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 P.p.s.a