III OZ 325/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 marca 2026 r. sygn. akt III SPP/Gl 386/25 oddalające wniosek o wyłączenie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek w sprawie ze skargi A.G. na bezczynność Prokuratora Okręgowego w [...] w przedmiocie rozpoznania skargi na działanie prokuratora postanawia: oddalić zażalenie.

A.G. (dalej jako: "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prokuratora Okręgowego w [...] w przedmiocie rozpoznania skargi na działanie prokuratora. W skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z 24 listopada 2025 r. WSA w Gliwicach odrzucił ww. skargę, na podstawie art. art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2026 r. poz. 143, ze zm.) dalej: "p.p.s.a." Następnie w piśmie z 17 grudnia 2025 r. skarżący wniósł o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu, do sporządzenia skargi kasacyjnej. W związku z powyższym, 13 stycznia 2026 r. starszy referendarz sądowy wezwał skarżącego, na podstawie art. 258 § 1 w zw. z art. 252 § 2 p.p.s.a., do nadesłania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy (wg załączonego wzoru) w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania (art. 257 p.p.s.a.). W odpowiedzi na wezwanie skarżący wystąpił z wnioskiem o wyłączenie od orzekania w sprawie starszego referendarza sądowego Jolanty Skowronek. 10 marca 2026 r. starszy referendarz sądowy Jolanta Skowronek złożyła oświadczenie, że w sprawie nie zachodzą ustawowe przesłanki uzasadniające jej wyłączenie, a także nie zachodzą żadne okoliczności mogące wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie. Postanowieniem z 30 marca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek o wyłączenie starszego referendarza sądowego. W uzasadnieniu WSA wskazał, że podniesione przez skarżącego argumenty nie wypełniają dyspozycji przepisu art. 18 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a., co skutkowałoby wyłączeniem referendarza sądowego od orzekania w sprawie z mocy samej ustawy. Sąd pierwszej instancji nie dopatrzył się także wystąpienia w sprawie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności objętego wnioskiem referendarza, stosownie do art. 19 w zw. z art. 24 § 1 p.p.s.a. W szczególności nie jest przesłanką wyłączenia fakt zainicjowania przez skarżącego szeregu postępowań dyscyplinarnych wobec objętego wnioskiem referendarza. Kwestia ta była przedmiotem odrębnego postępowania i podlegała rozpatrzeniu przez Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w trybie przepisów Działu I Rozdziału 5a ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 334, ze zm.), który to nie dopatrzył się spełnienia żadnej z przesłanek odpowiedzialności dyscyplinarnej (art. 152 § 1 tej ustawy). Na powyższe postanowienie skarżący wywiódł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że podtrzymuje wszelkie okoliczności podniesione we wniosku oraz podniósł istnienie okoliczności, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności w sprawie. Wskazał, że ze strony referendarza sądowego istnieje wyjątkowo uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa z art. 271 § 1 k.k. oraz wyjątkowe uprzedzenie do wnioskodawcy. W ocenie skarżącego "brak pozytywnego rozpoznania wniosku o wyłączenie referendarza, który de facto bezprawnie wkracza w rolę sądu i samozwańczo rozstrzyga o całkowitej niesłuszności skargi naruszy elementarne prawo do sądu i podważy kolejny raz wiarygodność naszej Ojczyzny na arenie międzynarodowej". Skarżący wniósł o zmianę skarżonego postanowienia i wyłączenie referendarza lub z ostrożności procesowej - o uchylenie postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Wyłączenie sędziego od orzekania w sprawie jako instytucja regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja wyłączenia sędziego, jak również, na mocy art. 24 § 1 p.p.s.a. referendarza sądowego, zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony, jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do ich bezstronności i obiektywizmu w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego (referendarza sądowego) w sprawie następuje na wniosek, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego, art. 19 p.p.s.a.). Przepis art. 19 p.p.s.a. reguluje przypadek wyłączenia sędziego (referendarza sądowego) ze względu na istnienie przesłanki o tzw. względnym charakterze. Oznacza to konieczność oceny każdego konkretnego przypadku. Podkreślenia wymaga, że okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) w danej sprawie musi faktycznie wystąpić, tzn. nie może mieć charakteru potencjalnego. Ponadto wątpliwość, co do bezstronności sędziego (referendarza sądowego) musi być uzasadniona, co wiąże się z przedstawieniem odpowiedniej argumentacji we wniosku, którą należy odnieść do wątpliwości co do braku bezstronności w konkretnej sprawie. Ustawodawca, posługując się pojęciem "okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności", nałożył na Sąd obowiązek badania, czy owa okoliczność w danej sprawie rzeczywiście występuje i czy uzasadnia wyłączenie wskazanego sędziego (referendarza sądowego). Wobec braku w tym zakresie kryteriów ustawowych, sąd musi kierować się zasadami doświadczenia życiowego, mając na uwadze fakt, że – zgodnie z art. 21 i art. 22 § 2 p.p.s.a. – orzeczenie w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień – oświadczenia, przez tego sędziego (referendarza sądowego). W niniejszej sprawie referendarz sądowy, którego wyłączenia domaga się skarżący, 18 lutego 2026 r. złożył oświadczenie, że nie zachodzą żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia go od rozpoznawania w niniejszej sprawie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że w sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie referendarza sądowego. Wobec faktu, iż argumentacja zażalenia jest ogólna, skarżący sformułował w niej jedynie nieweryfikowalne twierdzenia niemające oparcia w materiale dowodowym, które w żaden sposób nie podważają prawdziwości złożonego oświadczenia starszego referendarza sądowego – zaskarżone postanowienie należy uznać za w pełni trafne. Zaznaczyć należy, że w świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego czy referendarza sądowego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność takiego oświadczenia (por. postanowienia NSA: z 12 marca 2012 r., I FZ 147/12, z 9 października 2013 r., II OZ 851/13 oraz z 24 września 2014 r., I OZ 754/14). Tym samym Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że wniosek o wyłączenie referendarza sądowego nie zasługiwał na uwzględnienie. Wobec niewskazania w zażaleniu jakichkolwiek konkretnych, merytorycznych i obiektywnych okoliczności ani argumentów, które mogłyby podważyć wiarygodność oświadczenia referendarza sądowego, stwierdzić należy, że przedstawiona przez skarżącego argumentacja ma charakter subiektywny i nie znajduje oparcia w obiektywnie weryfikowalnych przesłankach. W konsekwencji brak było podstaw do zakwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, który oddalił wniosek o wyłączenie referendarza sądowego jako niezasadny. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.