III OZ 39/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1669/22 o odmowie przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi w sprawie ze skargi E.S. na uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] z dnia 13 lipca 2022 r. 5613/2022 w przedmiocie odmowy udzielenia pomocy mieszkaniowej postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 1669/22, odmówił E.S. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżąca nie uprawdopodobniła, w myśl art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a."), że nie ponosi winy w uchybieniu terminu. Przesłanka ta wiąże się bowiem z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy i przy braniu pod uwagę także uchybień spowodowanych nawet niewielkim niedbalstwem. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wówczas, gdy strona, obiektywnie nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody. Do okoliczności faktycznych uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu zalicza się np. przerwy w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar. Zdaniem Sądu, argumentacja skarżącej odnosi się jedynie do uchybienia terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca nie wyjaśniła w żaden sposób, jakie były powody uchybienia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi w zakresie nadesłania numeru PESEL. Ponadto podnoszony przez skarżącą brak wiedzy o możliwości wystąpienia do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych nie usprawiedliwia niedochowania terminu do uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca we wniosku o przywrócenie terminu podnosiła, że o możliwości wystąpienia do Sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych dowiedziała się dopiero w punkcie nieodpłatnej pomocy prawnej. Zauważyć jednak należy, że w skierowanym do skarżącej piśmie z dnia 6 października 2022 r., przy którym przesłano jej odpis zarządzenia do uiszczenia wpisu od skargi, zawarte było szczegółowe pouczenie o możliwości wystąpienia do sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 5 i 6 pouczenia). Skarżąca nie może w takim przypadku zasłaniać się brakiem wiedzy w tym zakresie. Również wezwanie Sądu do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci podania numeru PESEL było jasne i jednoznaczne w swojej treści. W piśmie tym wyraźnie wskazano, jaki brak formalny skarżąca ma uzupełnić, w jakim terminie i pod jakim rygorem. Podobnie należy ocenić zarządzenie o uiszczeniu wpisu od skargi. Uczynienie zadość wezwaniu Sądu w zakresie nadesłania numeru PESEL, czy też złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie wymaga posiadania specjalnej wiedzy, czy też "umiejętności poruszania się w sprawach sądowych". Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 87 § 2 w zw. z art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, ze skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi, podczas gdy charakter popełnionych braków formalnych, ogół okoliczności przytoczonych przez skarżącą, a w szczególności nieporadność skarżącej oraz fakt przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym, wskazują, ze skarżąca nie powinna ponosić jakichkolwiek winy w niedochowaniu terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Pozytywną przesłanką przywrócenia terminu jest zatem brak winy strony w jego uchybieniu. Brak winy wiąże się w takiej sytuacji z obowiązkiem dołożenia szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Jedynie gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku, można mówić o braku winy. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, przy zastosowaniu obiektywnego miernika staranności, jakiego można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Nie jest dopuszczalne przywrócenie terminu gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej. Zgodnie bowiem z ugruntowaną linią orzeczniczą okoliczność choroby, podeszły wiek, zły stan zdrowia czy też nieporadność życiowa nie przesądzają jeszcze o braku winy w uchybieniu terminowi. Powołanie się na te okoliczności nie jest równoznaczne z uprawdopodobnieniem, że powyższe uchybienie nastąpiło bez winy strony. Trafnie Sąd pierwszej instancji podniósł, że zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu jasno określało obowiązek, termin i konsekwencję jego niewykonania, zawierało ponadto pouczenie o możliwości wystąpienia do sądu z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych (pkt 5 i 6 pouczenia). Również wezwanie Sądu do uzupełnienia braku formalnego skargi w postaci podania numeru PESEL było jasne i jednoznaczne w swojej treści. W piśmie tym wyraźnie wskazano, jaki brak formalny skarżąca ma uzupełnić, w jakim terminie i pod jakim rygorem. Skoro skarżąca odebrała powyższe wezwania, to należy uznać, że miała możliwość zapoznania się z pouczeniami. Powoływanie się obecnie na fakt niezorientowania się, nie zrozumienia przesłanych wezwań sądowych w wymogach prawnych odnoszących się do opłacenia pisma, czy uzupełnienia skargi nie ma usprawiedliwionych podstaw i nie może stanowić o braku winy strony w uchybieniu terminu. Niewykonanie wezwań Sądu nie wynika bowiem z realnie zaistniałej przeszkody uniemożliwiającej skarżącej złożenie wniosku, jak i nadesłanie numeru PESEL, ale z faktycznej rezygnacji z ich dokonywania, będących konsekwencją pobieżnego zapoznania się przez stronę z pouczeniem Sądu, bądź jego zignorowaniem. Skarżąca zatem nie dołożyła należytej staranności w odczytaniu pouczeń, a tym samym nie zachowała staranności w prowadzeniu własnych spraw. Uczynienie zadość wezwaniu Sądu nie jest czynnością wymagającą szczególnego nakładu pracy czy też szczególnych kwalifikacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo rozstrzygnął wniosek skarżącej, odmawiając jej przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w postanowieniu. Odnosząc się do wniosku o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stwierdzić należy, iż wynagrodzenia dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisanych art. 258- 261 P.p.s.a.