III OZ 566/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 lipca 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 493/23 odrzucające skargę w sprawie ze skargi M. B. na bezczynność Przewodniczącej Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 6 czerwca 2023 r. o udostępnienie informacji postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie.

Postanowieniem z 30 lipca 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 493/23, na podstawie 58 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej dalej "p.p.s.a.", odrzucił skargę M. B. na bezczynność Przewodniczącej Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 6 czerwca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia. Postanowienie wydano w poniższym stanie faktycznym i prawnym. Zgodnie z zarządzeniem z 29 kwietnia 2024 r., pismem Sądu z tego samego dnia, przesłanym skarżącej drogą ePUAP, wezwano skarżącą do usunięcia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem odrzucenia skargi, przez podpisanie skargi kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem osobistym. Wskazano jednocześnie, że weryfikacja podpisu skargi wykazała wynik nieprawidłowy. Wezwanie doręczono skarżącej 11 maja 2024 r. W piśmie z 12 maja 2024 r., nadesłanym do Sądu drogą elektroniczną, skarżąca zwróciła uwagę na zbyt krótki jej zdaniem termin do podpisania skargi. Podniosła, że zainteresowała tym zagadnieniem Rzecznika Praw Obywatelskich, który w piśmie Naczelnego Sądu Administracyjnego otrzymał odpowiedź, zgodnie z którą, w kwestii, czy art. 299 § 6 p.p.s.a. stanowi podstawę do wyznaczania siedmiodniowego terminu na podpisanie pisma procesowego przez osobę zamieszkałą poza granicami Polski, z wyłączeniem terminu określonego w art. 130 § 11 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 1550 ze zm.; dalej "k.p.c.") w zw. z art. 300 p.p.s.a. – mogą wypowiadać się składy orzekające w ramach prowadzonych spraw sądowoadministracyjnych lub skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego w ramach ewentualnie podjętej uchwały. Stwierdzając niedopuszczalność skargi, WSA w Warszawie uznał, że skoro ustawodawca zdecydował się na unormowanie w p.p.s.a. kwestii dokonywania doręczeń za pomocą środków komunikacji elektronicznej, wszystkim osobom, także tym, o których mowa w art. 299 § 2 p.p.s.a. (niemającym miejsca zamieszkania lub zwykłego pobytu albo siedziby w Rzeczypospolitej Polskiej lub innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym i które nie ustanowiły pełnomocnika do prowadzenia sprawy mającego miejsce zamieszkania lub siedzibę w Rzeczypospolitej Polskiej), a dodatkowo wskazał, że do tych osób, z uwagi na doręczenie następujące za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 299 § 6 p.p.s.a.) nie mają zastosowania przepisy art. 299 § 1-5 p.p.s.a., to możliwe i prawidłowe było wyznaczenie skarżącej przez Sąd terminu siedmiodniowego na podpisanie skargi na podstawie art. 49 § 1 p.p.s.a. i z konsekwencjami określonym w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Dlatego, z uwagi na art. 299 § 6 pkt 2 p.p.s.a., Sąd nie był zobowiązany do odpowiedniego stosowania powoływanych przez skarżącą przepisów art. 130 § 11 k.p.c. w zw. z art. 300 p.p.s.a. i wydłużania wspomnianego siedmiodniowego terminu, gdyż w niniejszej sprawie doręczanie skarżącej pism następowało za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Sąd nie dopatrzył się także, aby istniały generalnie obiektywne trudności dla realizacji nałożonego obowiązku w terminie 7 dni, skoro strona korzysta z komunikacji drogą elektroniczną. Dodał, że wystąpienie konkretnych przeszkód w indywidualnym przypadku, mogłoby być przedmiotem oceny w razie wniesienia o przywrócenie terminu. Charakteru takiego wniosku – ze wskazaniem przyczyn uchybienia terminowi – nie zawierały kierowane do Sądu pisma skarżącej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Wniosła o jego uchylenie i zasądzenie kosztów postępowania na jej rzecz. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że od wielu lat mieszka w Australii, czego WSA w Warszawie jest świadomy i nie posiada w Polsce przedstawiciela. Wskazała, że od 2022 r. Sąd uparcie i wbrew jej protestom, wyznacza termin 7 dni, a w przypadku uchybienia temu terminowi odrzuca wnoszone przez nią skargi/zażalenia, a w zaskarżonym postanowieniu z 30 lipca 2024 r. uznał też, że w przypadku doręczeń elektronicznych, art. 299 § 6 pkt 2 p.p.s.a. znosi nie tylko stosowanie art. 299 § 1-5 p.p.s.a. lecz także art. 300 p.p.s.a. A przecież, jak stwierdziła, oczywiste jest, że art. 299 § 6 pkt 2 p.p.s.a. wyłącza jedynie stosowanie unormowań zawartych w art. 299 § 1-5 p.p.s.a. W przypadku obrotu zagranicznego ustawa stanowi inaczej (na co wskazuje sama treść art. 49 § 1 p.p.s.a.) i obowiązują wtedy dłuższe terminy, zgodnie z art.130 § 11 k.p.c. w zw. z art. 300 p.p.s.a. W piśmie procesowym z 20 grudnia 2024 r. składająca zażalenie podtrzymała dotychczasowe stanowisko, z tą uwagą, że uzupełniła je o twierdzenie, że Sąd I instancji powinien był uwzględnić jej zażalenia w trybie autokontrolnym przewidzianym w art. 195 § 2 p.p.s.a., ponieważ zasadność jej stanowiska potwierdził Przewodniczący Wydziału II w zarządzeniu z 5 września 2024 r., a zastosowanie ww. trybu umożliwiłoby zwrot uiszczonego wpisu od zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że art. 299 normuje jedynie kwestie doręczeń w obrocie zagranicznym, czy to stronie, która ma miejsce zamieszkania, miejsce zwykłego pobytu albo siedzibę w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej lub państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym (§ 1), czy to poza tymi miejscami (§ 2). Natomiast na mocy art. 299 § 6 pkt 2 p.p.s.a. tryb doręczeń w obrocie zagranicznym określony w paragrafach poprzedzających został wyłączony, jeżeli doręczenie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej, co też miało miejsce w postępowaniu przed WSA w Warszawie zakończonym zaskarżonym postanowieniem. Trzeba podkreślić, ze składająca zażalenie nie kwestionuje trybu doręczeń, ale długość terminu wyznaczonego jej przez Sąd I instancji do uzupełnienia braków formalnych skargi. Według Sądu I instancji - jest to termin 7 dni, przy zastosowaniu wobec skarżącej przepisu art. 49 § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., z kolei – według skarżącej – jest to termin nie krótszy niż 3 miesiące przy zastosowaniu przepisu art. 130 § 11 k.p.c., jako przepisu szczególnego wobec przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a., który Sąd winien zastosować na podstawie odesłania z art. 300 p.p.s.a. Stanowisko skarżącej jest prawidłowe, co czyni zarzuty zażalenia zasadnymi. Tak jak wskazano już powyżej, p.p.s.a. zawiera szczątkową, własną regulację z zakresu postępowania w obrocie zagranicznym (dwa artykuły Działu X), które w istocie sprowadzają się do kwestii doręczeń w tym właśnie obrocie – obowiązków w tym zakresie sądu oraz stron i uczestników postępowania w rozumieniu art. 33 § 2 p.p.s.a. P.p.s.a. milczy natomiast co do kwestii długości terminów do uzupełnienia lub poprawienia pisma i dlatego nakazuje w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania w zakresie obrotu zagranicznego odpowiednio stosować przepisy o ustroju sądów powszechnych oraz przepisy Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące międzynarodowego postępowania cywilnego. Odesłanie to dotyczy zatem także i postępowań sanacyjnych dotyczących pism procesowych i terminów wyznaczonych stronie, czyli niezależnie od stosowanych trybów doręczenia pism. To bowiem od daty doręczenia wezwania do uzupełnienia braków pisma, a nie trybu w jakim doręczenie nastąpiło, biegną terminy do dokonania określonej czynności procesowej (uzupełnienia lub poprawienia wniesionego pisma procesowego). Jak stanowi treść przepisu art. 130 § 11 k.p.c., jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznacza termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma albo uiszczenia opłaty nie krótszy niż miesiąc, przy czym gdyby doręczenie wezwania miało mieć miejsce poza terytorium Unii Europejskiej, oznacza się termin nie krótszy niż trzy miesiące. W doktrynie wyjaśnia się, że: "pojęcie "obrót zagraniczny" nie ma definicji legalnej. Należy jednak przyjąć, że chodzi o postępowania, które z uwagi na podmioty w nich występujące będą wymagać podjęcia czynności przy współpracy z właściwym organem państwa obcego, z pracownikami polskich przedstawicielstw dyplomatycznych i urzędów konsularnych. Przepis ten może dotyczyć również czynności procesowych, które dokonywane są bezpośrednio przez sąd prowadzący postępowanie w stosunku do podmiotów, których siedziba lub miejsce zamieszkania znajduje się poza terytorium Polski (A. Skoczylas, P. Szustakiewicz., (red.) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2023, komentarz do art. 300 p.p.s.a.)". Skarżąca jest osobą zamieszkałą w Australii - poza terytorium Unii Europejskiej - i nie ma w kraju przedstawiciela. Tym samym termin do poprawienia lub uzupełnienia pisma wynosi dla niej nie mniej niż 3 miesiące i taki też termin powinien skarżącej wyznaczyć Sąd I instancji. Słusznie zatem Przewodniczący Wydziału II WSA w Warszawie pouczył skarżąca w innej sprawie, że art. 130 § 11 k.p.c. stosuje się niezależnie od trybu doręczeń (co dostrzegł również NSA w innej sprawie – por. postanowienie NSA z 19 listopada 2024 r., sygn. akt III OZ 458/24 – niedostępne w Internecie), natomiast już zastosowanie terminu 7 dni przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu stanowiło błędne zastosowanie przepisu art. 49 § 1 p.p.s.a., tzn. w warunkach, gdy ustawa stanowi inaczej – istnieje regulacja szczególna. Taką zaś regulacją w niniejszej sprawie był przepis art. 130 § 11 k.p.c. stosowany na mocy odesłania zamieszczonego przez ustawodawcę w przepisie art. 300 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy wskazać na art. 209 p.p.s.a., w myśl którego wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny, co do zasady nie jest zatem uprawniony do zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w orzeczeniu, które nie jest jednym z orzeczeń, o których mowa w art. 209 p.p.s.a. Brak jest w tym przepisie podstaw do zamieszczania orzeczenia o zwrocie kosztów postępowania w innych orzeczeniach niewymienionych w tym przepisie.