III SA/Gl 1512/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędziowie Sędzia WSA Adam Gołuch (spr.), Asesor WSA Aleksandra Żmudzińska, Protokolant Katarzyna Czabaj, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 25 sierpnia 2021 r. nr 2838/RR/2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie umorzenia odsetek oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją Zarząd Województwa Śląskiego (dalej organ II instancji, IZ) nr 2838/RR/2022 z dnia 25 sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Śląskiego Centrum Przedsiębiorczości z siedzibą w C. (dalej organ I instancji, IP) nr [...] z dnia 24 maja 2021 r., umarzającą w całości postępowanie w sprawie udzielenia ulgi w postaci umorzenia odsetek od zobowiązania określonego decyzją Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 29 listopada 2016 r., nr [...], zobowiązującą A. P. (dalej: skarżący, strona) do zwrotu dofinansowania w kwocie 199 870,87 zł, wraz z należnymi odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, otrzymanego na podstawie umowy o dofinansowanie na realizację projektu pod nazwą "Poprawa jakości infrastruktury zaplecza turystycznego województwa śląskiego poprzez remont i wyposażenie Centrum Wypoczynkowo – Szkoleniowego G. w U." nr [...], zgodnie z umową z dnia 19 grudnia 2012 r., zawartą w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013. (dalej umowa o dofinansowanie ). W podstawie prawnej organ powołał: art. 104 i art.138 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) dalej jako k.p.a.; art. 41 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 1668); art. 60 pkt 6 w zw. z art. 61 ust 3 pkt 2, 64 ust.1 pkt 2 lit. a, oraz art. 67 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2021r. poz. 305 z późn. zm. dalej jako u.f.p.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 oraz ust.2 pkt. 9 litery b i c ustawy z 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014 – 2020 (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.818 ze zm.). Powyższe rozstrzygnięcie wydano w oparciu o następujący stan faktyczny. W dniu 30 listopada 2017 r. pomiędzy skarżącym i Województwem Śląskim, reprezentowanym przez Śląskie Centrum Przedsiębiorczości, pełniącym funkcję Instytucji Pośredniczącej, w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 została zawarta umowa na dofinansowanie projektu pod nazwą: "Poprawa jakości infrastruktury zaplecza turystycznego województwa śląskiego poprzez remont i wyposażenie Centrum Wypoczynkowo – Szkoleniowego G. w U.". Zarząd Województwa Śląskiego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 pełnił funkcję Instytucji Zarządzającej (IZ) i na podstawie art. 32 ust.1 ustawy z dnia 6 grudnia 2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 383 ze zm. dalej: u.z.p.p.r. oraz porozumienia nr 115/RR/2007 z dnia 31 października 2007 r. powierzył Śląskiemu Centrum Przedsiębiorczości z siedzibą w C. pełnienie roli Instytucji Pośredniczącej Drugiego Stopnia i delegował część zadań związanych z wdrażaniem Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Śląskiego na lata 2007-2013 w tym przeprowadzenia kontroli realizacji projektu i wydawania decyzji o zwrocie środków w I instancji. Przedmiotem wymienionej wyżej umowy było dofinansowanie realizowanego przez Beneficjenta projektu inwestycyjnego. W umowie określono szczegółowe zasady, tryb i warunki przekazywania oraz wykorzystania środków dofinansowania w formie refundacji wydatku kwalifikowanego, poniesionego przez beneficjenta na realizacje projektu. Skarżący jako beneficjent otrzymał na realizację projektu dofinansowanie w wysokości [...] zł, z czego 169 890,23 złote stanowiły środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej, a 29 980,64 zł – z budżetu Państwa. Decyzją z dnia 6 czerwca 2016, nr [...], wydaną w sprawie oznaczonej sygnaturą [...], Śląskie Centrum Przedsiębiorczości stwierdziło nieprawidłowe wykorzystanie środków przez skarżącego i zobowiązało go do ich zwrotu, wraz z odsetkami liczonymi jak dla zaległości podatkowych. Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, decyzję tę utrzymał w mocy organ II instancji (decyzja Zarządu Województwa Śląskiego z dnia 29 listopada 2016 r., nr [...], w sprawie [...]). Skargę na decyzję organu odwoławczego oddalił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 21 sierpnia 2017 r., I SA/Gl69/17; wyrok ten jest prawomocny. Na wniosek skarżącego organ I instancji rozłożył przypadającą do zwrotu należność na raty decyzją z dnia 7 lutego 2018 r., nr [...], która została następnie zmieniona decyzją tegoż organu z 16 kwietnia 2019, nr [...]. Stosownie do wymienionych decyzji skarżący spłacił, tytułem należności głównej, kwotę 163 122,85 zł, w tym na poczet środków budżetowych Unii Europejskiej: 153 654,46 zł, i 9468,39 zł środków z budżetu Państwa. Wobec nieuregulowania dwunastej raty, decyzja nr [...] wygasła z mocy samego prawa, stosownie do przepisu art. 259 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa ( Dz. U z 2021 r. poz. 1540 ze zm.), w części, to jest w odniesieniu do niezapłaconej raty. Skarżący złożył kolejny wniosek o zmianę decyzji nr [...], domagając się rozłożenia należności objętej 12. ratą na kolejne okresy płatności, jednak wobec nieuzupełnienia tego wniosku w wyznaczonym terminie organ I instancji pozostawił go bez rozpatrzenia. W ten sposób, w odniesieniu do 12 raty określonej w decyzji [...], ponownie stała się wymagalna należność określona decyzją organu I instancji z 6 czerwca 2016 r., nr [...]. W dniu 23 lipca 2020 roku organ I instancji wystawił tytuły wykonawcze i skierował je wraz z wnioskiem o wszczęcie egzekucji do właściwego organu – Naczelnika Urzędu Skarbowego w M.. Pismem z dnia 24 marca 2021 roku, które wpłynęło do organu I instancji dnia 24 marca tego roku, skarżący zażądał umorzenia odsetek od zaległości objętej decyzją nr [...]. Ponieważ na dzień złożenia wniosku stan zobowiązań skarżącego był równy zeru, organ I instancji wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku przez wskazanie należności, której umorzenia się domaga; w wezwaniu z dnia 2 kwietnia 2021 roku, nr [...], organ potwierdził spłacenie należności w całości wraz z odsetkami. Skarżący uzupełnił swój wniosek pismem z dnia 15 kwietnia 2021r. Wskazał w nim, że zakres jego żądania obejmuje należność główną w wysokości 136748,10 zł, odsetki w wysokości 75425,78 zł, odsetki uiszczone w latach 2018-2021 w kwocie 17901,84 zł, oraz opłatę prolongacyjną w łącznej wysokości 5183 zł. Decyzją z dnia 24 maja 2021 roku, nr [...], organ I instancji umorzył w całości postępowanie dotyczące umorzenia odsetek, ze względu na bezprzedmiotowość postępowania, wynikającą z wyegzekwowania niespłaconej wcześniej części należności. W uzasadnieniu ww. decyzji organ wskazał, że zaległość została uregulowana w następstwie spłacanych rat w związku z czym na podstawie art. 51§ 1 pkt.1 ordynacji podatkowej wygasło zobowiązanie skarżącego. W odwołaniu od tej decyzji skarżący podniósł zarzuty sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym oraz wywiódł argument sprzeczności decyzji z prawem, domagając się jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji Zaskarżoną decyzją organ II instancji utrzymał decyzję organu I instancji w mocy. Zaakcentował, iż bezprzedmiotowość jest obligatoryjną przesłanką umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., w przedmiotowej sprawie brak jest przedmiotu sprawy, czyli jednego z konstytutywnych elementów sprawy administracyjnej, ponieważ bez istnienia przedmiotu nie może być mowy o istnieniu sprawy. A w takiej sytuacji jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne sprawy staje się prawnie niedopuszczalne. W przedmiotowej sprawie skarżący przed złożeniem wniosku o udzielenie ulgi potwierdził, że zaległość już nie istniała a organ może zastosować ulgę w postaci umorzenia jedynie za istniejące należności. Zatem postepowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący, zaskarżając w całości decyzję organu odwoławczego, wniósł o jej uchylenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. Skargę oparł na zarzucie naruszenia prawa materialnego, przez błędną wykładnię przepisu art. 67a § 1 ordynacji podatkowej, wywodząc, iż organ nie mógł uznać postępowania za bezprzedmiotowe z powodu spłacenia odsetek, których umorzenia skarżący się domagał. W ten sposób miał zostać naruszony również przepis postępowania w postaci art. 105 § 1 k.p.a., wobec nieistnienia przesłanki bezprzedmiotowości. W skardze skarżący zarzucił organowi: I Naruszenie przepisów postępowania tj.: 1. naruszenie art. 105 § 1 k.p.a poprzez uznanie, iż wskutek uregulowania zaległości przez skarżącego oraz ich wyegzekwowania postepowanie stało się bezprzedmiotowe w całości, co skutkowało wydaniem decyzji o jego umorzeniu podczas gdy okoliczności przedmiotowej sprawy i sytuacja finansowa skarżącego od daty sporządzenia harmonogramu spłat uległa znaczącej zmianie wskutek panującej pandemii COVID-19 i w związku z powyższym odmowa umorzenia odsetek pozostaje w sprzeczności z zasadami współżycia społecznego, zaś z uwagi na trwająca w tym czasie pandemię oraz trudna sytuacje w jakiej znalazł się podmiot działający w branży hotelarskiej, która szczególnie dotkliwie odczuła skutki pandemii, takie działanie organu nie powinno mieć miejsca, 2. art. 8 § 1 k.p.a poprzez naruszenie zasady zaufania do władzy publicznej przejawiające się umorzeniem postepowania jako bezprzedmiotowego oraz odmową udzielenia wsparcia skarżącemu, który znalazł się w trudnej sytuacji finansowej w związku z panującą pandemią, a także zupełnym pominięciem okoliczności, iż w tej sytuacji umorzenie odsetek było ważne dla dalszego funkcjonowania podmiotu gospodarczego, 3. naruszenie art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez dowolną i błędną dokonaną wbrew zasadom logiki i doświadczenia życiowego ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek do umorzenia odsetek oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że fakt zapłaty oraz wyegzekwowania należności głównej wraz z odsetkami uniemożliwia umorzenie odsetek, podczas gdy nic nie stoi na przeszkodzie aby wyegzekwowane wcześniej odsetki mogły zostać skarżącemu przez organ zwrócone. II Naruszenie przepisów prawa materialnego tj.: art. 64 ust.2 u.f.p poprzez jego niezastosowanie skutkujące brakiem umorzenia odsetek zgodnie z treścią wniosku skarżącego podczas gdy względy społeczne i gospodarcze spowodowane trwającą pandemią COVID-19 uzasadniły umorzenie należności pieniężnych w części, a także błędne uznanie, iż po spłacie i wyegzekwowaniu należności organ nie jest uprawniony do umorzenia odsetek podczas gdy ww. przepis nie zawiera takiego zapisu, a zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie odsetek z uwagi na trwającą w czasie złożenia wniosku pandemię oraz trudną sytuację w jakiej znalazł się podmiot działający w branży hotelarskiej. Skarżący w uzasadnieniu skargi podniósł min., że umorzenie postępowania administracyjnego jest wyjątkiem a w przedmiotowej sprawie organ pominął w zupełności okoliczności sytuacji finansowej w jakiej znalazł się podmiot wskutek pandemii, mimo, że zaistniały stan rzeczy uzasadniał umorzenie odsetek. Nadto skarżący wskazał, że branża hotelarska najbardziej dotkliwie odczuła skutki epidemii ponieważ pomimo braku gości hotelowych właściciele obiektów hotelowych musieli ponosić stałe koszty utrzymania obiektów w związku z czym brak umorzenia odsetek zgodnie z wnioskiem skarżącego przyczynił się do pogorszenia jego sytuacji finansowej. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o oddalenie skargi w całości. Organ między innymi podniósł, iż nie naruszył zarówno przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Podkreślił, że na dzień złożenia wniosku o umorzenie odsetek od należności podlegającej zwrotowi, odsetki te były już zapłacone. Nie istniał więc od samego początku przedmiot postępowania. Nadto organ II instancji na potwierdzenie zasadności swego stanowiska przywołał szereg orzeczeń sądów administracyjnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j., Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz.U. z 2022 r. poz. 329), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt.5, podejmowane z zakresu administracji publicznej. Sąd przyjął za prawidłowy stan sprawy ustalony przez organ. Istotą sporu jest bowiem kwestia możliwości zastosowania instytucji umorzenia odsetek od zobowiązania, do którego mają zastosowanie przepisy ordynacji podatkowej, która to zaległość, na dzień złożenia przez skarżącego wniosku o jej umorzenie, była już w całości spłacona. Zgodnie z art. 207 ust.1 pkt 2 u.f.p., w przypadku, gdy środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich są wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art.184 u.f.p. podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa z ust.9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy. Zgodnie zaś z art. 184 ust.1 u.f.p. wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowych ze środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 i 3, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu. Interpretując pojęcie "innych procedur obowiązujących przy ich wykorzystaniu", w ocenie Sądu należy uwzględnić zarówno potoczne znaczenie wyrazu ‘’procedura‘’, jak i sposób uregulowania w prawie krajowym wdrażania programów operacyjnych. W orzecznictwie NSA przyjmuje się, że procedury, o których mowa w art. 184 ust.1 u.f.p. to procedury określone w umowie międzynarodowej lub inne procedury obowiązujące przy wykorzystaniu wydatkowanych środków. Mogą to być procedury wynikające z przepisów prawa powszechnie obowiązującego, takich jak np. p.z.p., ale również procedury określone w dokumentach systemu realizacji danego programu, a także procedury określone w umowie o dofinansowanie realizacji projektu ( por. wyrok NSA z dnia 12 września 2017 r. sygn. akt II GSK 3597/15, LEX nr 2389918, a także wyroki NSA z dnia 17 maja 2017 r., sygn. akt II GSK 2420/15, LEX nr 2345825, z dnia 12 kwietnia 2017 r.,sygn. akt..II GSK 2389/15, LEX nr 2301514, z dnia 22 marca 2017 r.,sygn. akt II GSK 3026/15, LEX nr 2267348). Taką procedurę określa rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz.UE L 347.z 20 grudnia 2013 r.,str.320). Ponadto w ramach procedur, o których mowa w art.184 u.f.p. mieszczą się procedury określone w umowie między beneficjentem a Instytucją Zarządzającą projektem. W ocenie Sądu nie zasługuje na uwzględnienie podnoszony przez skarżącego zarzut, jakoby postępowanie merytoryczne nie było bezprzedmiotowe. Prawidłowa wykładnia przepisu art. 67a § 1 ust. 3 ordynacji podatkowej polega, zdaniem Sądu, na przyjęciu, iż postępowanie w sprawie umorzenia odsetek nie może dotyczyć należności już spłaconej. Przesłanką konieczną wszczęcia i prowadzenia na wniosek podatnika postępowania opartego na podstawie tego przepisu jest istnieje zaległości obciążających podatnika, tj. przedmiotu jego żądania. W danym kontekście Naczelny Sąd Administracyjnego sformułował pogląd, podzielany w całości przez skład orzekający; w jego świetle nie byłoby dopuszczalne umorzenie postępowania w sprawie umorzenia odsetek od zaległości podatkowej, jeżeli w trakcie toczącego się postępowania (chodzi o postępowanie w sprawie umorzenia odsetek) należność z tego tytułu została wyegzekwowana w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji poprzez pobranie odpowiedniej kwoty z rachunku bankowego podatnika (wyrok NSA z dnia 7 marca 1997 r., SA/Bk1132/95; podobnie orzekł Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 9 listopada 1995, ARN 50/95, OSNP 1996, nt 11, poz. 150). Wnioskując a contrario Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego co do kwestii bezprzedmiotowości postępowania, albowiem, co między stronami było zresztą bezsporne, w dniu złożenia przez skarżącego wniosku o wszczęcie postępowania, zaległość już nie istniała; została wcześniej spłacona w całości. Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach orzekł na podstawie art. 151 p.p.s.a. jak w sentencji.