III SA/Gl 329/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Fleszer, Sędzia WSA Marzanna Sałuda (spr.), Protokolant Referent Magdalena Janik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 lutego 2023 r. nr 090000/71/00625742/2022/RED-RDZ w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej kwotę 497 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżoną decyzją z 28.02.2023 r., znak 090000/71/00625742/2022/RED-RDZ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 24.11.2020 r. odmawiającą M.T. (dalej jako strona, skarżący) prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020r. do maja 2020 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Decyzją z dnia 24.11.2020 r. ZUS Oddział w C. odmówił stronie prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne. Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Uzasadniając decyzję Zakład wskazał, że na dzień 30.06.2020 r. nie został złożony wniosek o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek (RDZ). , Prezes ZUS decyzją z 21.01.2021r.nie uwzględnił odwołania strony i utrzymał w mocy decyzję z 24.11.2020 r. odmawiającą prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek. Decyzją z dnia 16 marca 2022 r., znak; [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. utrzymał w mocy decyzję z dnia 24 listopada 2020 r. znak: [...] odmawiającą prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za okres od 1 marca 2020 r. do 31 maja 2020 r. Zakład odmówił zwolnienia z obowiązku opłacania składek z powodu braku wpływu, wniosku RDZ. Decyzja ta była przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 30.06.2021 r. sygn. akt: III SA/Gl 327/21 uchylił zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uchylając decyzję WSA wskazał, że organ rentowy odmówił stronie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania składek za okres marzec, kwiecień i maj 2020 r. z powodu niezłożenia przez deklaracji rozliczeniowych, które zgodnie z art. 31q ust.3 ustawy o COViD-19 powinien złożyć do 30 czerwca 2020 r. WSA wskazał, że organ odmawiając zwolnienia ograniczył się wyłącznie do pozyskania wydruku wiadomości automatycznie wygenerowanej przez system ZUS, lecz w żaden sposób do niej się nie odniósł. Przy czym z wiadomości tej nie wynika jednoznacznie, że niezłożenie wniosku było zawinione wyłącznie przez stronę. Skoro "klient próbował wysłać dokumenty przy użyciu Profilu Zaufanego ale do poprawnej wysyłki nie doszło" to wyjaśnić zdaniem WSA należy, czy w dacie wysyłania wniosku system ZUS działał poprawnie. W konsekwencji należy zbadać, czy uchybienie terminu do złożenia wniosku było rzeczywiście zawinione przez stronę. WSA zwrócił także uwagę na treść nowelizacji ustawy COVID-19 dokonanej ustawą z dnia 9 grudnia 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 2255). Na mocy ustawy nowelizującej do ustawy COVID dodany został przepis art. 15zzzzzn2, którego ust. 1 pkt 2 i 5 oraz ust. 2 stanowi, że w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki, oraz terminów zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony, organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu. W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Wskazana wyżej ustawa nowelizująca nie zawiera przepisu przejściowego, który wyłączyłby zastosowanie do niniejszej sprawy cytowanego art. 15zzzzzn2. Końcowo WSA wskazał, iż Prezes ZUS ponownie rozpoznaje sprawę, winien zbadać wszystkie okoliczności tej sprawy faktyczne i prawne, w tym również uwzględnić wskazaną wyżej nowelizację. Wyrok ten nie był przedmiotem skargi kasacyjnej i stal się prawomocny. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy ZUS decyzją z dnia 16.03.2022r utrzymał w mocy sporną decyzję, która w wyniku skargi wyrokiem z 28 lipca 2022 r. sygn. akt: III SA/Gl 484/22 została przez WSA w Gliwicach ponownie uchylona, a sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia. W wyroku tym WSA wskazał, że jakkolwiek organ zbadał okoliczności faktyczne sprawy zwłaszcza dotyczące prawidłowości działania systemu teleinformatycznego obsługującego wnioski RDZ, szczególnie w dniu 6 kwietnia 2020 r., kiedy strona złożyła wniosek RDZ, stwierdzając, iż system ZUS działał poprawnie. Jednak nie wykonał zaleceń z wyroku co do konieczności pouczenia skarżącego o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu dokonania czynności, jaką jest złożenie odpowiedniej deklaracji. WSA zaznaczył, iż gdyby skarżący posiadał wiedzę w danym przedmiocie, złożyłby ponownie prawidłowo wniosek wraz ze stosowną deklaracją rozliczeniową, i rozstrzygnięcie sprawy mogłoby być z gruntu odmienne. Dodał WSA, iż w aktach administracyjnych znajduje się również pismo z 13.10.2020 r., w którym strona domaga się zwolnienia z opłacania składek za marzec, kwiecień, maj 2020 r. i przywrócenia terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania tych składek w związku z błędem w systemie komputerowym obsługującym wniosek, co oznacza, że przed podjęciem rozstrzygnięcia organ miał wiedzę o sytuacji prawnej strony i powinien podjąć działania określone w ww. przepisie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19. Wyrok WSA z 28 lipca 2022 r. sygn. akt: III SA/Gl 484/22 nie był przedmiotem skargi kasacyjnej i stał się prawomocny. Zus w wydanej po wyroku WSA decyzji z dnia 24.02.2023r. odmownie załatwił wniosek strony . Zakład po ponownej analizie konta strony, jako płatnika składek ustalił, że w systemie informatycznym KSi ZUS do 30 czerwca 2020 r, nie został zarejestrowany wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Jakkolwiek strona przygotowała właściwy wniosek, jednak nie podpisała go podpisem kwalifikowanym i nie przekazała do Zakładu. Zatem nie spełniono warunków wskazanych w art. 31 zp ust.1 i 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach, związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. W związku z powyższym Zus uznał, iż wniosek nie może być pozytywnie rozpatrzony. Dalej ZUS przywołał treść art. 15zzzzzn2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem C0VID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych stwierdzając, iż odesłanie w nim zawarte odsyła do art. 58 § 2 k.p.a.; a. więc do instytucji przywrócenia terminów procesowych. To zaś wskazuje, w jego ocenie , że art. 15zzzzzn2 ust. 3 dotyczy terminów o charakterze procesowym. Zatem termin na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek jest terminem materialnym, który nie podlega przywróceniu. Uchybienie polegające na złożeniu wniosku po ustawowym terminie wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia prawa do wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia z opłacania składek. W przypadku niezachowania terminu materialnego strona nie może skutecznie domagać się jego przywrócenia w oparciu o uregulowania art. 58 i art. 59 k.p.a. Na podstawie tych przepisów mogą być przywracane terminy przewidziane przepisami należącymi do prawa procesowego, a nie prawa materialnego. Instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma bowiem na celu usunięcie ujemnych skutków procesowych wynikłych w następstwie uchybienia terminu procesowego (SA/Ka 1230/94). W konsekwencji w przedmiotowej sprawie zdaniem ZUS nie było możliwości zastosowania przepisu art. 15zzzzz2 ustawy o COVID-19. W skardze do WSA w Gliwicach strona zakwestionowała legalność wydanej decyzji. W odpowiedzi na skargę organ wniosło jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Na podstawie zaś art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Oznacza to, że przedmiotem kontroli Sądu jest zgodność zaskarżonej decyzji (innego aktu lub czynności) z przepisami prawa materialnego, które mają zastosowanie w sprawie oraz z przepisami prawa procesowego, regulującymi tryb jej wydania lub podjęcia aktu albo czynności będącej przedmiotem zaskarżenia. Usunięcie z obrotu prawnego decyzji lub innego aktu może nastąpić tylko wtedy, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy ich wydawaniu organy administracji publicznej naruszyły prawo w zakresie wskazanym w art. 145 § 1 tj. w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy. Istotne znaczenie w niniejszej sprawie ma również art. 153 ppsa, zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oceniając zatem zaskarżoną decyzję przez pryzmat powołanych wyżej argumentów stwierdzić należy, że organ nie wykonał nałożonych na niego poprzednimi wyrokami WSA w Gliwicach sygn. akt III SA/GL 327/21 i III SA/GL 484/22 obowiązków. Sąd w poprzednich wyrokach wskazał na konieczność przeprowadzenia postępowania zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Wskazał Sąd dwukrotnie na konieczność zastosowania w sprawie art. 15zzzzzn2 ustawy nowelizującej ustawę COVID-19, który pozwalał stronie, która w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 uchybiła przewidzianym przepisami prawa administracyjnego terminom, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki na złożenie wniosku o przywrócenie tych terminów. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ wymogom zawartym we wskazanych wyżej przepisach nie sprostał. Przede wszystkim nie zawiadomił strony o uchybieniu terminu po myśli art. art. 15zzzzzn2 ustawy COVID -19 . Nie wyznaczył tym samym terminu 30 dni do złożenia wniosku o przywrócenie terminu . Jednocześnie Sąd zauważa, iż organ na mocy art. 153 ppsa został związany poglądem prawnym wyrażonym w poprzednio wydanym wyroku z 28.07.2022r sygn. akt III SA/GL 484/22, który to nie był przedmiotem skargi kasacyjnej żadnej ze stron postępowania i jest prawomocny. W wyroku tym jednoznacznie wskazano, iż przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, pozwala stronie, która w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 uchybiła przewidzianym przepisami prawa administracyjnego terminom, od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej, do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki na złożenie wniosku o przywrócenie tych terminów. Powyższe oznacza, iż WSA w Gliwicach jednoznacznie wyraził pogląd, iż rzeczony przepis art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 ma zastosowanie także do terminu na złożenie wniosku o zwolnienie z opłacania składek . W tym stanie rzeczy gdy organ naruszył przepisy art. 153 p.p.s.a. i art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 w sposób mający istotny wpływ na treść zapadłego rozstrzygnięcia, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. Ponownie wydając decyzję w sprawie organ uwzględni rozważania wskazane w treści wydanego wyroku adekwatnie do ich treści. .