III SA/Gl 767/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Sędzia WSA Adam Gołuch, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi M.G. (G.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 12 lipca 2024 r. nr SKO.F/41.4/490/2024/8997 w przedmiocie podatku akcyzowego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy B. z dnia 15 kwietnia 2024 r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach na rzecz strony skarżącej kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją z 12 lipca 2024 r. o numerze SKO.F/41.4/490/2024/8997 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy B. z 15 kwietnia 2024 r. Nr [...] w sprawie ustalenia M. G. (dalej jako "Skarżący") rocznego limitu zwrotu podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w kwocie 286, 62 zł, ustalenia w 1 turze zwrotu podatku akcyzowego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej w kwocie 286, 62 zł, ustalenia, że różnica pomiędzy przyznanym limitem a kwotą wynikającą z ilości faktycznie zakupionych litrów paliwa nie podlega zwrotowi i stwierdzającą, że limit na rok 2023 wykorzystano w całości. Jako podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji SKO wskazało przepisy ustawy z dnia 10 marca 2006 r. o zwrocie podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 1948, ze zm.; zwanej dalej "u.z.p.a.") i stwierdziło, że zgodnie z przepisem art. 3 tej ustawy zwrot podatku przysługuje producentowi rolnemu (ust. 1). Za producenta rolnego uważa się osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym (art. 3 ust. 2 tej ustawy). W myśl z kolei przepisu art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 333, ze zm., dalej: "u.p.r."): za gospodarstwo rolne uważa się obszar gruntów (...), o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, stanowiących własność lub znajdujących się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej albo jednostki organizacyjnej (...). Limit i kwotę zwrotu ustala się zgodnie z przepisem art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 u.z.p.a. w ten sposób, że kwotę zwrotu podatku ustala się jako iloczyn ilości oleju napędowego zakupionego przez producenta rolnego, wynikającej z faktur VAT, i stawki zwrotu podatku na 1 litr oleju napędowego, obowiązującej w dniu złożenia wniosku o zwrot podatku, w ramach rocznego limitu ustalonego w sposób określony w ust. 2, który stanowi o tym, że limit ustala się jako sumę: kwoty stanowiącej iloczyn stawki zwrotu podatku na 1 litr oleju napędowego, liczby 110 oraz powierzchni użytków rolnych będących w posiadaniu lub współposiadaniu producenta rolnego określonej w ewidencji gruntów i budynków, według stanu na dzień 1 lutego danego roku. Jak dalej wynika z uzasadnienia decyzji SKO, w sprawie sporna była powierzchnia posiadanych przez wnioskodawcę gruntów, która przekłada się bezpośrednio na wysokość określonego mu niniejszą decyzją limitu. Wnioskodawca, a obecnie Skarżący, złożył 28 lutego 2023 r. wniosek o zwrot podatku akcyzowego zawartego w cenie oleju napędowego wykorzystywanego do produkcji rolnej, w którym oświadczył, że jest posiadaczem użytków rolnych o powierzchni 12,93 ha i współposiadaczem gruntów rolnych o powierzchni 0,7893 ha. Tymczasem organ przyjął po przeprowadzeniu postępowania dowodowego, że Wnioskodawca jest posiadaczem gruntów wykorzystywanych do produkcji rolnej o powierzchni 2,1714 ha i to przyjął do obliczenia kwoty zwrotu podatku akcyzowego. W swej skardze M. G. zarzucił orzekającym w sprawie organom: 1) naruszenie art. 10 § 1, art. 7, art 77 oraz art. 6 k.p.a. przez: - wydanie decyzji bez umożliwienia mu zapoznania się z materiałem dowodowym przed wydaniem decyzji oraz wypowiedzenia się co do wyników tego postępowania; - przeprowadzenie oględzin gruntów, bez powiadomienia go o terminie tych oględzin i bez umożliwienia mu uczestniczenia w tych oględzinach; - błędną ocenę dowodów i pominięcie dowodów w postaci dokumentów przedłożonych w toku postępowania i uznanie, że nie mają one znaczenia dla sprawy, podczas gdy są one dowodem posiadania tych gruntów rolnych; - nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków: K. S., K. S., W. K., W. R., bądź z protokołów przesłuchania tych świadków złożonych do sprawy o zwrot podatku akcyzowego o znaku [...] oraz [...], oraz protokołów przesłuchania nieżyjących już świadków J. K. i Z. S., podczas gdy zeznania te potwierdzają posiadanie samoistne i użytkowanie przeze mnie wskazanych we wniosku gruntów rolnych; - błędną i nieuprawnioną ocenę dowodu z zeznań świadków T. C., J. C. i J. G. oraz stanowiska Gminy B., Starostwa Powiatowego w B. i Skarbu Państwa – [...] przez przyjęcie ich za w pełni wiarygodne w zakresie, w jakim wynika z nich, że nie jest posiadaczem działek, w sytuacji gdy świadkowie ci i organy mają interes w rozstrzygnięciu sprawy na niekorzyść Skarżącego, 2) błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że nie jest posiadaczem samoistnym lub zależnym użytkowanych gruntów w zakresie i o powierzchni wskazanej we wniosku w zakresie, w jakim nie przyjęto ich powierzchni do ustalenia limitu zwrotu podatku akcyzowego oraz że nie stanowią one użytków rolnych, podczas gdy jest ich posiadaczem, a działki te są nieprzerwanie użytkowane przez niego rolniczo, 3) naruszenie art. 336 k.c. przez uznanie, że nie jest posiadaczem spornych gruntów, 4) naruszenie art. 3 ust. 2 u.p.z.a. przez uznanie, że nie jest posiadaczem samoistnym ani zależnym spornych gruntów. Na podstawie tak sformułowanych zarzutów Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu II instancji oraz organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w celu wydania prawidłowej decyzji po przeprowadzeniu w sposób prawidłowy postępowania dowodowego w zakresie ustalenia powierzchni posiadanych przeze niego gruntów rolnych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi. Odpowiadając na zawarte w niej zarzuty stwierdziło, że przedłożone przez Skarżącego dowody pochodzą z lat niedotyczących niniejszej sprawy, a zwrot podatku akcyzowego obliczany jest na podstawie stanu posiadania użytków rolnych na dzień 1 lutego roku, w którym składany jest wniosek. Nieprzesłuchanie świadków wskazanych w skardze SKO uznało za uzasadnione tym, że posiadanie gruntów przez Skarżącego zostało już ustalone na podstawie zeznań świadków (właścicieli gruntów) wskazanych we wniosku inicjującym postępowanie i są to zeznania wiarygodne. Skarżącego nie powiadomiono o oględzinach nieruchomości by uniknąć prób zmiany ich stanu. Natomiast zarzut naruszenia przepisu art. 10 k.p.a. może być podstawą uchylenia decyzji tylko wtedy, gdy zostanie wykazane, że uchybienie to mogło mieć wpływ na wynika sprawy, co w niniejszej sprawie nie zachodzi, tym bardziej, że w toku postępowania przed organem pierwszej instancji Skarżący miał możliwość zapoznania się z aktami sprawy i wypowiedzenia się na temat zebranych dowodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zajął w tej sprawie następujące stanowisko. Skarga jest uzasadniona. Oparta jest na zarzutach naruszenia przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. w Dz.U. 2024 r., poz. 935,w skrócie "p.p.s.a"). W tej sytuacji pierwszeństwo rozpoznania należy do zarzutów naruszenia przepisów postępowania zwłaszcza, że dotyczą one pozbawienia Skarżącego pełnego udziału w postępowaniu dowodowym przez pozbawienie go możliwości udziału w oględzinach nieruchomości, pozbawienia go prawa zapoznania się przed wydaniem decyzji z dowodami i wypowiedzenia się na ich temat, nieprzesłuchania zawnioskowanych przez niego świadków, wadliwej oceny materiału dowodowego. Zarzuty te mogą wskazywać na stan, w którym jeszcze nie pora na stosowanie przepisów prawa materialnego, skoro postępowanie dowodowe było wadliwe i nie dawało podstaw faktycznych do rozstrzygnięcia sprawy. Zdaniem Sądu stan taki zaistniał w niniejszej sprawie. Zgłoszony w skardze zarzut naruszenia przepisów postępowania: art. 10 § 1, art. 7, art. 77, art. 78, art. 79 oraz art. 6 k.p.a. jest uzasadniony. Zgodnie z przepisem art. 10 k.p.a.: § 1 Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. § 2. Organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. § 3. Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1. Z wynikającej z tego przepisu zasady zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania mieści się obowiązek zawiadomienia strony o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem (art. 79 § 1 k.p.a.). Strona ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia. (art. 79 § 2 k.p.a.). Organ pierwszej instancji prowadził w sprawie oględziny, ale nie zawiadomił Skarżącego o miejscu i terminie przeprowadzenia tego dowodu. Było to, jak wynika z odpowiedzi na skargę, podyktowane koniecznością uniknięcia zmian, jakie mogłyby zajść na nieruchomościach w czasie między zawiadomieniem a przeprowadzeniem oględzin. Kolejny obowiązek dowodowy obciążający organ wynika z przepisu art. 78 § 1 i § 2 k.p.a. Żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy (art. 78 § 1 k.p.a.). Organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania (§ 1), które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, chyba że mają one znaczenie dla sprawy (art. 78 § 2 k.p.a.). Organy nie przeprowadziły dowodu z przesłuchania świadków zawnioskowanych przez Skarżącego tłumacząc to tym, że okoliczności, które miały być nimi ustalone, zostały już ustalone w wyniku przesłuchania innych świadków, którym nie można odmówić wiarygodności. Ostatecznie organy pominęły obowiązek zapewnienia Skarżącemu przed wydaniem decyzji zapoznania się z materiałem dowodowy i wypowiedzenia na jego temat, tłumacząc to tym, że nie miało to wpływu na wynik sprawy, w każdym razie Skarżący takiego wpływu nie wykazał. Te trzy aspekty sprawy dotyczące sposobu procedowania, stanowią istotne naruszenie przepisów postępowania uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. Nie można odmówić przesłuchania świadków dlatego, że przesłuchano już innych i ich zeznania dały podstawę do ustaleń faktycznych. Można odmówić przesłuchania świadków, kiedy przedmiotem tego dowodu jest okoliczność niemająca znaczenia dla sprawy (art. 78 § 1 k.p.a.) lub wtedy, gdy wniosek dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami, z tym jednak zastrzeżeniem, że okoliczności te ustalono zgodnie z intencją wnioskującego o przesłuchanie świadków. Inaczej mówiąc, nie ma potrzeby prowadzenie dalszych dowodów na okoliczność, która już została ustalona i to w sposób zgodny między wnioskującym a organem. Stanowisko zajęte w tej sprawie przez Organ jest naruszeniem art. 78 ale jednocześnie art. 75 § 1 k.p.a. (Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.) oraz art. 77 § 1 k.p.a. (Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.). Nie można nie powiadomić strony o miejscu i terminie takiej czynności, jak oględziny nieruchomości, w trakcie której dokonuje się istotnych dla wyniku sprawy ustaleń, włącznie z odbieraniem oświadczeń od osób biorących w niej udział, tylko z tego powodu, że organ obawia się zmiany stanu tych nieruchomości. Zgodnie z przepisem art. 10 § 2 k.p.a. odstąpienie od zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w każdym stadium postępowania jest dopuszczalne tylko, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Takie same są warunki odstąpienia od zapewnienia stronie przed wydaniem decyzji możliwości wypowiedzenia się na temat zebranych dowodów. Warunki takie nie zaistniały w sprawie. Sąd nie akceptuje tego rodzaju postępowania, kiedy z założenia pomija się istotne czynności procesowe, a zwalczając kierowane w związku z tym zarzuty strony wymaga się wykazania, że to miało wpływ na wynik sprawy. Przede wszystkim jest to naruszeniem normy wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a., czyli zasady działania organu administracji publicznej w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do organów władzy publicznej. Ponadto, zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w przypadku naruszenia przepisów postępowania wystarczy wykazanie, że mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy, co różni tę podstawę uchylenia decyzji od naruszenia prawa materialnego, kiedy konieczne jest wykazanie, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy. W przypadku naruszeń proceduralnych wystarczające jest uprawdopodobnienie tej okoliczności. Niedopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków na okoliczności istotne dla wyniku sprawy, niedopuszczenie strony do udziału w oględzinach daje podstawy do przyjęcia takiego prawdopodobieństwa. Pominięcie z założenia czynności z art. 10 § 1 k.p.a. też jest istotnym naruszeniem praw strony. Postępowanie administracyjne zmierza do realizacji normy prawa materialnego, to jest jego celem, ale równie istotne jest to, w jaki sposób jest ono prowadzone, czy przestrzegane uprawnienia procesowe strony. W niniejszej sprawie jest zbyt wiele uproszczeń pod tym względem, co stanowiło o konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. Obowiązkiem organu pierwszej instancji będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego bez wykazanych tu naruszeń. Orzeczenie o kosztach postępowania zostało wydane na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.