III SA/Wa 1953/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Trelka (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant sekretarz sądowy Cezary Ciwiński, po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r. na rozprawie sprawy ze skargi B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. w przedmiocie skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 777/20 p o s t a n a w i a 1) odrzucić skargę o wznowienie postępowania sądowego; 2) zwrócić ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. kwotę 750 zł (słownie siedemset pięćdziesiąt złotych) uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi o wznowienie.

Wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2021 r., sygn. akt III SA/Wa 777/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp.k. z siedzibą w W. (dalej: "Skarżąca", "Spółka" lub "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2020 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za maj, wrzesień i grudzień 2014 r. Pismem z dnia 5 maja 2021 r. Skarżąca wniosła o uzasadnienie ww. wyroku. Uzasadnienie zostało sporządzone i doręczone umocowanemu pełnomocnikowi Skarżącej w dniu 10 czerwca 2021 r. Wyrok z dnia 20 kwietnia 2021 r. stał się prawomocny w dniu 13 lipca 2021 r., zgodnie z postanowieniem z dnia 12 sierpnia 2021 r. Następnie, pismem z dnia 16 sierpnia 2021 r., Skarżąca złożyła skargę o wznowienie postępowania w sprawie o sygn. akt III SA/Wa 777/20. W uzasadnieniu Strona wskazała - jako podstawę wznowienia – pozbawienie Strony możliwości działania i obrony jej praw (art. 271 pkt 2 w zw. z art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a."). Upatrywała podstawy wznowienia w zarzucanym Sądowi zignorowaniu zarzutu skargi dotyczącego wadliwie przeprowadzonego przez organy podatkowe postępowania dowodowego (naruszenie art. 188 Ordynacji podatkowej), a także w rozpoznaniu skargi na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19 i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm., zwanej też dalej "ustawą covid"). Procedowanie Sądu naruszało – według Spółki – art. 45 ust. 1 Konstytucji, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, a nadto wymieniony przepis ustawy covid. Skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w celu ponownego przeprowadzenia rozprawy i oceny całości zarzutów skargi, ewentualnie o zmianę wyroku i rozpoznanie skargi z uwzględnieniem zarzutu naruszenia art. 188 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę o wznowienie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie uznając, że sformułowane w niej zarzutu są niezasadne. Sąd – według Organu – odniósł się wyczerpująco do zgromadzonego wówczas materiału dowodowego sprawy, zaś rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym znajdowało podstawę prawną w ustawie covid. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej zwanej też "P.p.s.a.", można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Jak wynika natomiast z art. 271 pkt 2 P.p.s.a., na który Skarżąca powołała się w swojej skardze o wznowienie, można żądać wznowienia z powodu nieważności, jeżeli wskutek naruszenia przepisów prawa strona była pozbawiona możności działania. Nie można jednak żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała. W obszernej skardze o wznowienie Spółka argumentowała, że pominięcie przez Sąd (skwitowanie milczeniem), w wyroku z 20 kwietnia 2021 r. (III SA/Wa 777/20), jednego z zasadniczych zarzutów wniesionej wówczas skargi, tj. zarzutu naruszenia przez Organy art. 188 O.p., stanowiło formę pozbawienia możliwości działania w rozumieniu art. 271 pkt 2 P.p.s.a. Formą tego było nadto, w ocenie Skarżącej, rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy "covid". Przepis ten pozostawać miał bowiem w sprzeczności z normami Konstytucji (art. 45 ust. 1), a także aktami prawa międzynarodowego (art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka) i wspólnotowego (art. 47 Karty Praw Podstawowych), gdyż - jak wskazano - uniemożliwienie pełnomocnikowi osobistego udziału w rozpoznaniu skargi nie stanowi realizacji prawa do sądu. Otóż, w ocenie Sądu, w skardze o wznowienie nie odnotowano istotnej okoliczności prawnej, że nie można żądać wznowienia, jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała (art. 271 pkt 2 zdanie drugie P.p.s.a). W literaturze przedmiotu przyjmuje się powszechnie, że ten fragment przepisu ("...jeżeli przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała...") w wypadku orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oznacza, że strona mogła w toku postępowania, przez złożenie zwykłego środka odwoławczego, usunąć istniejącą wadliwość postępowania (B. Dauter i inni, Komentarz do P.p.s.a. – uwagi do art. 271 P.p.s.a., wyd. II, Lex 2021, a także przywołany tam komentarz do art. 401 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Uważa się bowiem, że ta konkretna, nieważnościowa przesłanka wznowienia (tj. niemożność działania) ma charakter subsydiarny. Uznając, że ustanie niemożności działania w rozumieniu art. 401 pkt 2 zdanie drugie in principio K.p.c. (tożsamą treść ma art. 271 pkt 2 P.p.s.a.) ma wyrażać założenie, że skarga jest niedopuszczalna, jeżeli strona mogła się powołać się na pozbawienie jej możności działania wcześniej, czyli w prawomocnie zakończonym postępowaniu, w tym w środku zaskarżenia od orzeczenia, które zapadło w warunkach pozbawienia jej możności działania, należy stwierdzić, że przepis ten w odniesieniu do tej podstawy wznowienia przesądza o subsydiarnym charakterze opartej na niej skargi. Innymi słowy - skargę wyklucza tu okoliczność, że strona mogła powołać się na pozbawienie jej możności działania przed uprawomocnieniem się orzeczenia. Jeżeli tego nie uczyniła, to nie może wnieść skargi, w której chciałaby jeszcze podnosić kwestię pozbawienia jej możności działania (Tadeusz Ereciński (red.), Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom III. Postępowanie rozpoznawcze, wyd. V, komentarz do art. 401 K.p.c, a także powołana tam dalsza literatura z zakresu postępowania cywilnego). W sprawie o sygn. III SA/Wa 777/20 Spółka wystąpiła o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku z 20 kwietnia 2021 r., i takie uzasadnienie zostało jej doręczone w dniu 10 czerwca 2021 r. (k. 71 akt sądowych tamtej sprawy). Spółka uprawniona była zatem do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku WSA, w której mogła podnieść wszystkie te zarzuty, jakie podniosła we wniesionej obecnie skardze o wznowienie postępowania sądowego. Skarga kasacyjna nie została jednak wniesiona, wskutek czego wyrok z 20 kwietnia 2021 r. stał się prawomocny w dniu 13 lipca 2021 r. Stwierdzenie tej prawomocności nastąpiło w dniu 12 sierpnia 2021 r. Pozostaje do rozważenia, jakie procesowe znaczenie ma ustawowe sformułowanie "Nie można jednak żądać wznowienia...", zawarte w art. 271 pkt 2 P.p.s.a. (tak samo z art. 401 pkt 2 K.p.c.). Otóż i w tym zakresie doktryna wyjaśnia (vide przywołany wyżej Komentarz T. Erecińskiego do art. 401 K.p.c.), że o ile strona mogła przed uprawomocnieniem się orzeczenia podnieść kwestię jej wcześniejszego pozbawienia możności działania, to skarga o wznowienie podlega odrzuceniu. Wymaganie, aby strona wcześniej, w zwykłym środku odwoławczym, nie mogła podnieść pozbawienia jej możności działania, nie stanowi bowiem elementu samej podstawy wznowienia, lecz odnosi się do dopuszczalności skargi opartej na tej podstawie. Z tego względu, w ocenie Sądu, skoro przed uprawomocnieniem się orzeczenia z 20 kwietnia 2021 r. zarzucana niemożność działania Spółki ustała, czyli skoro Spółka mogła w skardze kasacyjnej podnieść te same zarzuty, jakie poodnosi obecnie (w szczególności mogła podnieść kwestię pominięcia przez Sąd zarzutu wadliwego postępowania dowodowego Organów podatkowych), to skarga o wznowienie podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. Skarga Spółki o wznowienie nie mogła bowiem zostać odrzucona na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 280 § 1 P.p.s.a., gdyż w tych ramach prawnych, tj. w ramach wstępnego badania skargi o wznowienie na posiedzeniu niejawnym, ocenie sądu podlega tylko dochowanie terminu do wniesienia skargi o wznowienie oraz oparcie tej skargi na odpowiedniej podstawie wznowienia. Te formalne wymogi w niniejszej sprawie zostały spełnione, toteż Sąd zobowiązany był do wyznaczenia rozprawy (art. 280 § 1 zdanie drugie P.p.s.a.). Nie wykluczało to jednak odrzucenia skargi o wznowienie na podstawie 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. w zw. z art. 276 P.p.s.a., skoro, jak wyżej Sąd wyjaśnił, zasada subsydiarności skargi o wznowienie opartej na podstawie nieważności wyklucza jej wniesienie w sytuacji, gdy przed uprawomocnieniem się orzeczenia niemożność działania ustała. Subsydiarność skargi o wznowienie oznacza, że strona nie może wybierać między wniesieniem zwyczajnego środka zaskarżenia przed uprawomocnieniem się orzeczenia z powołaniem na daną przyczynę nieważności, a odczekaniem do uprawomocnienia się orzeczenia i oparciem na tej przyczynie skargi o wznowienie. Dlatego skarga Spółki o wznowienie podlegała odrzuceniu, zaś forum procesowym tego odrzucenia stała się rozprawa. W kwestii zwrotu Spółce uiszczonego wpisu od skargi o wznowienie podstawą orzeczenia był art. 232 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zawarte w tym przepisie ograniczenie czasowe zwrotu wpisu ("...do dnia rozpoczęcia rozprawy;") dotyczy bowiem tylko cofnięcia pisma procesowego, a nie jego odrzucenia. Odrzucenie pisma skutkuje zawsze koniecznością zwrotu wpisu – niezależnie od stanu zaawansowania postępowania sądowego.