III SA/Wr 820/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Kamila Paszowska-Wojnar Sędziowie Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca) Asesor WSA Dominik Dymitruk po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 5 września 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 lipca 2022 r. nr 0201-IEE1.711.189.2022.MO w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę w całości.

Przedmiotem skargi G. K. (dalej: strona, strona skarżąca) jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu (dalej: Dyrektor DIAS) z 27 lipca 2022 r., nr 0201-IEE1.711.189.2022.2.MO, którym utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w Wałbrzychu (dalej: Dyrektor ZUS) z 25 maja 2022 r., nr 430000/78/2018-RED-ZBI-000204 o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Z akt sprawy wynika, że w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej Dyrektor ZUS przejął od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. egzekucję prowadzoną z rachunku bankowego strony skarżącej w Banku S. w J. na podstawie adnotacji [...], dotyczącej zajęcia [...] z 20 października 2021 r. Adnotacja obejmowała tytuły wykonawcze nr [...] z 10 kwietnia 2019 r. i nr [...] z 19 września 2019 r. Wskutek wyegzekwowania całości dochodzonych należności zawiadomieniem z 24 lutego 2022 r. Dyrektor Oddziału ZUS poinformował stronę skarżącą o zakończeniu egzekucji. Pismem z 7 marca 2022 r. (podtrzymanym pismem z 19 kwietnia 2022 r.) strona skarżąca wniosła skargę na czynności egzekucyjne Dyrektora ZUS, polegające na wydaniu przez niego zawiadomienia o zakończeniu egzekucji zamiast postanowienia. Zarzuciła także niewłaściwość Dyrektora ZUS do prowadzenia postępowania egzekucyjnego w zbiegu w celu wyegzekwowania kosztów sądowych oraz nie zastosowanie art. 62g u.p.e.a. stanowiącego o nieobciążaniu wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. Dyrektor ZUS postanowieniem z 25 maja 2022 r. działając jako organ egzekucyjny odmówił wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Następnie, w wyniku zażalenia Dyrektor DIAS postanowieniem z 27 lipca 2022 r. utrzymał w mocy powyższe rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu stwierdził min., że w drodze skargi nie jest możliwe skuteczne kwestionowanie wadliwości postępowania egzekucyjnego, które mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ramach skargi nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Dalej Dyrektor DIAS stwierdził, że powołane w skardze i w rozpatrywanym zażaleniu zarzuty i argumenty nie są czynnościami egzekucyjnymi w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i nie mogą być badane w postępowaniu administracyjnym w ramach skargi na czynność egzekucyjną. W skardze do Sądu strona skarżąca zarzuciła: 1) rozpoznanie i utrzymanie w mocy postanowienia nieistniejącego (nr 430000/78/2018-RED-ZBI-000204 zamiast 430000/78/2018-RED-ZBi-000204 [...]); 2) sprzeczne oznaczenia poszczególnych pism kierowanych do strony skarżącej, niezgodne zapisy dat wyroków wskazanych w zawiadomieniu o zakończeniu egzekucji; 3) błędną i wybiórczą interpretację przepisu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. i uznanie, że zawiadomienie o zakończeniu egzekucji z 24 lutego 2022 r. jest czynnością egzekucyjną zrealizowaną zgodnie z prawem i niepodlegającą zaskarżeniu w trybie art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.; 4) niedopuszczalność czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego; 5) bezprawność wszelkich czynności egzekucyjnych prowadzonych przez komornika sądowego oraz referendarzy sądowych po 16 sierpnia 2020 r. ze względu na przysługujące stronie skarżącej z mocy prawa ustawowe zwolnienie z ponoszenia kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych; 6) brak uprawnienia Dyrektora ZUS do dokonywania czynności egzekucyjnych, w sytuacji gdy Skarżąca okazała dowody stwierdzające umorzenie, wygaśnięcie lub nieistnienie obowiązku lub gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego oraz brak uprawnienia tego organu do rozpoznawania skargi z zakresu kosztów sądowych w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych; 7) bezprawne ponowne wszczęcie postępowania egzekucyjnego po wcześniejszym jego umorzeniu w całości postanowieniem komornika sądowego z 5 czerwca 2020 r. oraz nieterminowe przekazanie przez komornika skargi Skarżącej na czynności komornika sądowego do Sądu Rejonowego w S.; 8) naruszenie przez Dyrektora ZUS art. 62g u.p.e.a. poprzez nie zastosowanie go do strony skarżącej, która korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach zakresu ubezpieczeń społecznych; 9) nie nabycie przez Dyrektora ZUS prawa do prowadzenia egzekucji administracyjnej wskutek zaskarżenia przez zawiadomienia komornika sądowego z 18 marca 2021 r. [...] o przekazaniu egzekucji sądowej administracyjnemu organowi egzekucyjnemu, co skutkowało nie uprawomocnieniem się tej czynności; 10) rażące obejście prawa i kradzież pieniędzy z rachunku bankowego strony skarżącej wskutek zajęcia rachunku bankowego przez organ egzekucyjny inny niż wskazany w art. 19 § 4 u.p.e.a. Na postawie powyższych zarzutów strona skarżąca zażądała uchylenia w całości czynności, zakończenia egzekucji i zwrotu w całości wyegzekwowanej należności dokonanej bez podstawy prawnej. W odpowiedzi na skargę DIAS podtrzymał argumentację wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Stosownie do art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna lub postanowienie podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpatrując skargę w ramach tak zakreślonej kognicji Sąd nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością uchylenia kwestionowanego postanowienia. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora DIAS z 27 lipca 2022 r., którym utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS z 25 maja 2022 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, sformułowanej w pismach z 7 marca 2022 r. oraz z 19 kwietnia 2022 r. Przy tym należy w tym miejscu wskazać, że nieuzasadniony był zarzut skargi (opisany w pkt 1) dotyczący "rozpoznania i utrzymania w mocy postanowienia nieistniejącego". Niewątpliwe bowiem Dyrektor DIAS utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora ZUS z 25 maja 2022 r., czyli rozstrzygnięcie kwestionowane przez żalącą się G. K. Następnie Sąd oceniając prawidłowość kwestionowanego rozstrzygnięcia wskazuje, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Należy podzielić pogląd, że skarga umożliwia wyeliminowanie uchybień oraz nieprawidłowości popełnionych przez organ egzekucyjny podczas realizacji określonej czynności egzekucyjnej. Za jej pomocą organ egzekucyjny może zatem zbadać formalną poprawność (zgodność z trybem wskazanym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) zastosowanego środka egzekucyjnego. Co istotne, w przypadku ewentualnego uwzględnienia skargi nie dochodzi do umorzenia postępowania egzekucyjnego, lecz jedynie do uchylenia określonej wadliwej czynności, bądź podjęcia działań mających na celu usunięcie nieprawidłowości o charakterze formalnym. Nie budzi wątpliwości zarówno w judykaturze, jak i w piśmiennictwie, że skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia (por. wyrok NSA z 5 maja 2021 r., III FSK 91/21; podobnie w wyrokach NSA z 16 lutego 2021 r., I GSK 557/18; z 22 grudnia 2020 r., II FSK 2259/18; z 22 grudnia 2020 r., II FSK 2177/18; z 25 sierpnia 2020 r., II FSK 1200/18, jak również w piśmiennictwie: P. M. Przybysz (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 54.; C. Kulesza (w:) Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, red. D. R. Kijowski, Warszawa 2015, art. 54.). Wobec tego - co należy podkreślić - w postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia (por. wyrok NSA z 5 marca 2015 r., II FSK 290/13). Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania (por. wyrok NSA z 2 kwietnia 2015 r., II FSK 749/13). Następnie Sąd wskazuje, że definicję czynności egzekucyjnych zawiera art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przesądzając, że poprzez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zakres przytoczonej definicji wskazuje, że czynności egzekucyjne obejmują wszelkiego rodzaju działania (czynności) organu. Przy tym chodzi tutaj o działania, które służą i bezpośrednio prowadzą do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W pełni zatem należy podzielić pogląd Dyrektora DIAS, że omawiana skarga przysługuje wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym. Tymczasem zarzuty sformułowane przez stronę skarżącą nie odnosiły się do tak sformułowanego przedmiotu (zawiadomienie o zakończeniu egzekucji, rozliczenie uzyskanych z rachunku bankowego kwot oraz wypłacenie ich wierzycielom). Nie dotyczyły czynności egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. W tym zakresie stanowisko zaprezentowane w motywach zaskarżanego postanowienia należy uznać za całkowicie uzasadnione. Konsekwentnie zarzut skargi dotyczący "błędnej i wybiórczej interpretacji" art. 1a pkt 2 u.p.e.a. (pkt. 3 skargi) jest chybiony. Dlatego też w niniejszej sprawie prawidłowo znalazł odpowiednie zastosowanie art. 61a k.p.a. O ile organ egzekucyjny ustali negatywne przesłanki procesowe uniemożliwiające merytoryczne rozpoznanie wniosku (skargi), ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sprawie. Jednocześnie Sąd podkreśla, że z uwagi na ściśle procesowy charakter zaskarżonego postanowienia DIAS nie ma podstaw do ustosunkowania się – niezależnie od oceny ich obiektywnej słuszności - do pozostałych zarzutów strony skarżącej, które odnosiły się do legalności prowadzonego postępowania egzekucyjnego poza zakresem skargi na czynności egzekucyjne. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości.