III SAB/Kr 22/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kisielowska Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Karcz Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji w sprawie obowiązku zwrotu świadczenia wychowawczego za wrzesień 2024 wypłaconego na dziecko J. B. postanawia odrzucić skargę.

Decyzją z 13.09.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS), stwierdził, że wypłacone P. B. (dalej: skarżący) świadczenie wychowawcze na dziecko J. B. za okres 1.09.2024 r. do 30.09.2024 r. w kwocie 400 zł, stanowi nienależnie pobrane świadczenie i podlega zwrotowi. W prawem przewidzianym terminie skarżący wniósł odwołanie od ww. decyzji do Prezesa ZUS, zaś 27.02.2025 r. skierował do ZUS ponaglenie na podstawie art. 37 § 1 k.p.a., w związku z brakiem rozpatrzenia jego odwołania w ustawowym terminie. Skarżący wniósł w ponagleniu o niezwłoczne rozpoznanie odwołania. Prezes ZUS decyzją z 4.12.2025 r. utrzymał w mocy ww. decyzję z 13.09.2024 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 5.12.2025 r. W skardze z 2.01.2026 r. (data wpływu do ZUS Oddział w Krakowie), skarżący wniósł skargę na bezczynność ZUS w sprawie rozpoznania odwołania, wnosząc o: - stwierdzenie bezczynności ZUS w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji ZUS z 13.09.2024r. (1); - zobowiązanie organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od doręczenia akt (2); - stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszanie prawa (3); - przyznanie sumy pieniężnej w maksymalnej wysokości ustawowej (4); - wymierzenie organowi grzywny (5); - zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego (6); - zasądzenie na rzecz skarżącego należnych mu kwot świadczenia zaległego o łącznie wysokości 10,400 zł (za okres od 1.10.2024 r.- 31.10.2025 r.) wraz z odsetkami ustawowymi (7). W uzasadnieniu wskazał, że złożył w tej sprawie odwołanie i ponaglenie (27.02.2025 r. i 31.03.2025 r.) oraz wezwanie do zapłaty (5.05.2025 r.) Do dnia złożenia skargi organ nie wypłacił należnych skarżącemu świadczeń od 1.10.2024r. i nie załatwił sprawy w terminach ustawowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi oraz opisał przebieg postępowania w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143, ze zm., dalej: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a - mających za przedmiot w szczególności decyzje administracyjne, postanowienia w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie, a także inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Badanie merytorycznej zasadności skargi poprzedzone jest każdorazowo analizą jej dopuszczalności, mającą na celu stwierdzenie, czy nie zachodzą podstawy do jej odrzucenia. Natomiast celem skargi na bezczynność jest zobligowanie organu do wydania aktu lub dokonania wynikającej z przepisów prawa czynności w sprawie wszczętej żądaniem strony. W sprawie ze skargi na bezczynność rolą sądu administracyjnego jest skontrolować, czy w dniu jej wniesienia stan bezczynności istniał (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego (dalej: "NSA") z 23 października 2024 r. III OSK 1341/24 oraz wskazane tam orzecznictwo, wszystkie orzeczenia dostępne pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Dokonując oceny bezczynności Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny sprawy istniejący w dacie wniesienia skargi. Podstawą do czynienia ustaleń faktycznych na wskazany moment pozostają akta administracyjne sprawy. Należy również wyjaśnić, że kontrolowany w wyniku skargi na bezczynność stan rzeczy musi być w dacie wniesienia skargi aktualny, nie zaś historyczny. Skarga na bezczynność jest skargą na naruszający prawo stan postępowania administracyjnego, w którym mimo upływu określonego prawem terminu właściwego dla załatwienia indywidualnej sprawy, rozstrzygnięcie nie zostało wydane. Możliwość wniesienia skargi do sądu administracyjnego na bezczynność, z przyczyn związanych z prawną konstrukcją i istotą bezczynności, obejmuje przedział czasowy od zaistnienia stanu bezczynności, zakwestionowanego wniesionym ponagleniem, aż do załatwienia sprawy, której bezczynność dotyczy. Inaczej rzecz ujmując, ocena zasadności skargi na bezczynność może być dokonana jedynie na dzień wniesienia skargi. Stąd też za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego (zob. uchwałę NSA z dnia 22 czerwca 2020 r. II OPS 5/19). W tym miejscu należy wyjaśnić, że ostatecznym zakończeniem postępowania, o którym traktują przywołana powyżej uchwała NSA, jest moment zakończenia postępowania administracyjnego, wynikający w szczególności z wydania ostatecznej decyzji/postanowienia, rozstrzygającego sprawę w jej całokształcie. Jak wynika z akt sprawy, w kontrolowanym postępowaniu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na skutek odwołania skarżącego wydał decyzję 4.12.2025 r., którą utrzymał w mocy ww. decyzję z 13.09.2024 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Decyzja ta została doręczona skarżącemu 5.12.2025 r. Skarżący natomiast w złożonej 2.01.2026 r. skardze zarzucił Prezesowi ZUS bezczynność w sprawie rozpoznania jego odwołania od decyzji organu I instancji z 13.09.20024 r. oraz zażądał wypłaty świadczenia wychowawczego. Mając na uwadze tak ustalony stan faktyczny oraz uwzględniając w szczególności uchwałę NSA z dnia 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19 uznać nalży, iż wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie ostatecznego rozstrzygnięcia (tu: decyzji z 4.12.2025 r.) stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na mocy art. 149 § 1 pkt 3 P.p.s.a. W ww. uchwale podkreślono, że zasadniczym celem skargi na bezczynność organu administracji publicznej, jak i skargi na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, jest doprowadzenie do usunięcia stanu bezczynności. Dlatego też za niedopuszczalną należy uznać skargę na bezczynność wniesioną po zakończeniu postępowania administracyjnego. Uchwała ta wprawdzie dotyczy wniesienia skargi na bezczynność po wydaniu decyzji, jednakże argumenty w niej wskazane należy analogicznie odnieść do skarg na bezczynność na inne niż decyzje akty (jak postanowienie w niniejszej sprawie) lub czynności administracji publicznej objęte kognicją sądów administracyjnych. Podobne stanowisko NSA wyraził w postanowieniu z 22 września 2022 r. sygn. akt I OSK 1175/22 uznając, iż rozpatrzenie sprawy przez organ przed wniesieniem skargi powoduje, że zarzucana w skardze przewlekłość tego postępowania przestaje realnie istnieć. Ustaje ona jako okoliczność faktyczna i tym samym nie może stanowić przedmiotu skargi, jako zdarzenie przeszłe nieistniejące w dniu jej wniesienia. W związku z powyższym Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie zaistniała przeszkoda do merytorycznego rozpoznania skargi P. B. na bezczynność Prezesa ZUS, która w konsekwencji stanowi podstawę do odrzucenia tej skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a., polegająca na tym, że Organ zakończył postępowanie administracyjne przez wydanie ostatecznej decyzji z 4.12.2025 r. Zgodnie z art. 58 § 1 pkt 6 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. W myśl art. 58 § 3 P.p.s.a. sąd odrzuca skargę postanowieniem. Odrzucenie skargi może nastąpić na posiedzeniu niejawnym. Ponadto wskazać należy, że WSA w Krakowie wyrokiem z 15 kwietnia 2026 r., sygn. akt III SAB/Kr 145/25 rozpoznał merytorycznie tożsamą sprawę ze skargi P. B. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji w sprawie obowiązku zwrotu świadczenia wychowawczego za wrzesień 2024 wypłaconego na dziecko J. B. i orzekł, że: I. stwierdza bezczynność w przedmiocie rozpoznania odwołania od decyzji z dnia 13 września 2024 r. o obowiązku zwrotu świadczenia wychowawczego za wrzesień 2024 r. wypłaconego na dziecko; II. stwierdza, że bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpoznania odwołania skarżącego od decyzji z dnia 13 września 2024 r. o obowiązku zwrotu świadczenia wychowawczego za wrzesień 2024 r. wypłaconego na dziecko; IV. oddala skargę w pozostałym zakresie. Uwzględniając powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 i § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.