IV SA/Wr 377/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki, Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 9 września 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 6 kwietnia 2022 r. nr SKO 4103/161/2022 w przedmiocie odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.

M. Z. (dalej jako strona lub skarżąca) zaskarżyła do tut. Sądu decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu (dalej jako Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia 6 kwietnia 2022 r., nr SKO 4103/161/2022, utrzymującą w mocy decyzję z dnia 11 lutego 2022 r., nr MOPS.DŚR.4322/9821/ŚP/2021, wydaną przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta Wałbrzycha Zastępcy Kierownika Działu Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Wałbrzychu (dalej jako OPS lub organ I instancji) o odmowie przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wnioskowanego na M. Z. (dalej jako córka strony, podopieczna). Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym: W dniu 16 grudnia 2021 r. strona, reprezentowana przez adwokata, złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną córką. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Wałbrzychu z dnia 7 lutego 2002 r., wydane na stałe, z którego wynika, że córka strony posiada znaczny stopień niepełnosprawności, jej niepełnosprawność istnieje od urodzenia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od lutego 2002 r. W oświadczeniu załączonym do wniosku skarżąca podała, że od 2008 r. nie podejmuje zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej i nie posiada własnego orzeczenia o niepełnosprawności. Do wniosku dołączono również decyzję ZUS z dnia 1 marca 2021 r., z której wynika, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury oraz oświadczenie skarżącej z dnia 16 grudnia 2021 r., w którym strona zobowiązała się do zawieszenia dotychczas otrzymywanego świadczenia emerytalnego z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ramach przeprowadzonego w dniu 7 lutego 2022 r. wywiadu środowiskowego ustalono, że skarżąca zamieszkuje wraz z pełnoletnią, niepełnosprawną córką, którą opiekuje się od urodzenia. Skarżąca wraz z córką utrzymują się ze świadczenia emerytalnego skarżącej oraz renty rodzinnej po ojcu podopiecznej (wraz zasiłkiem pielęgnacyjnym). Podopieczna wiele czynności wykonuje samodzielnie (porusza się, wstaje, myje się, ubiera się, samodzielnie spożywa posiłki i pomaga w ich przygotowywaniu, pierze, prasuje, sprząta swój pokój, kładzie się spać). Córka skarżącej nie uczęszcza na żadną rehabilitację, w domu ćwiczy sporadycznie, spaceruje pod opieką matki. Skarżąca umawia wizyty lekarskie córki i towarzyszy jej podczas tych wizyt, a także podaje jej leki, gotuje, sprząta i robi większość zakupów. Organ I instancji wskazaną na wstępie decyzją z dnia 11 lutego 2022 r., działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1b oraz ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej w skrócie u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej w skrócie: k.p.a.), odmówił stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem OPS-u, w przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., tj. rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, gdyż nie istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niewykonywaniem zatrudnienia przez skarżącą, która od wielu lat przebywa na emeryturze, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad córką. Strona odwołała się od tej decyzji, wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r. polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca podkreśliła, że w przedmiotowej sprawie organ pominął regulację wynikającą z art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którą przy zbiegu uprawnień do świadczeń uregulowanych w u.ś.r., przysługuje prawo do wyboru korzystniejszego świadczenia. Z treści złożonego przez stronę oświadczenia wynika bowiem jednoznacznie intencja wyboru przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego jako świadczenia korzystniejszego od dotychczasowego. Kolegium utrzymując w mocy decyzję organu I instancji wskazało, że brak przesłanki związku przyczynowego między niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, wyklucza możliwość przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Organ odwoławczy wywodził z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Zauważył przy tym, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Organ podkreślił, że wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zarazem wykazać, że rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z tym, że sprawuje stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i że zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia. W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie skarżąca nie wykazała w toku postępowania, że podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie sprawowała obecnie opieki nad niepełnosprawną córką. W skardze do tut. Sądu strona zakwestionowała decyzję organu odwoławczego w całości, zarzucając naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, podkreśliła, że jej córka posiada znaczny stopień niepełnosprawności od urodzenia, w związku z czym to opieka nad niepełnosprawną córką powodowała niemożność podjęcia przez nią zatrudnienia. Mając na uwadze powyższe okoliczności, strona wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania, a także wystąpiła o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej u.p.p.s.a.), albowiem zarówno strona, jak i organ, wnosili o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie. W myśl art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 u.p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również pamiętać, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.). Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w znacznym stopniu córką. Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje matce lub ojcu, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Z kolei unormowanie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby sprawującej opiekę, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl bowiem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że świadczenie pielęgnacyjne przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne przyznawane jest zatem osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, a zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Tymczasem, jak słusznie wskazał organ w treści zaskarżonej decyzji, w przedmiotowej sprawie nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a koniecznością sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną córką. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżąca od wielu lat nie pracuje, a źródłem jej utrzymania jest emerytura. W związku z tym nie można uznać, że skarżąca zrezygnowała obecnie z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną córką. Za powyższą konstatacją przemawia zarówno zawansowany wiek skarżącej ([...] lat), jak i okoliczność pozostawania przez skarżącą od 2008 r. bez zatrudnienia, a także udokumentowany fakt pobierania przez stronę od wielu lat emerytury (decyzja ZUS z dnia 1 marca 2021 r.). Ponadto z przeprowadzonego przez organ pomocy społecznej w dniu 7 lutego 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że strona opiekuje się niepełnosprawną w znacznym stopniu córką od dnia jej urodzenia, tj. od momentu istnienia niepełnosprawności. Niekwestionowany fakt sprawowania przez skarżącą osobistej opieki nad niepełnosprawną córką nie wykluczał jednak podjęcia przez skarżącą przed 2008 r. zatrudnienia, z tytułu którego strona obecnie pobiera emeryturę. Powyższe niezrozumiałym czyni argumentację pełnomocnika zawartą w skardze, zgodnie z którą "to opieka nad niepełnosprawną córką powodowała niemożność podjęcia przez skarżącą zatrudnienia". Dodatkowo podkreślenia wymaga, że skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie uprawdopodobniła w toku postępowania, że obecnie poszukuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a podjęcie pracy jest niemożliwe z powodu konieczności sprawowania opieki nad podopieczną. W tych okolicznościach złożenie przez stronę wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oświadczenia, w którym strona zobowiązała się zawiesić dotychczas otrzymywane świadczenie emerytalne z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, nie mogło skutkować uzyskaniem przez nią tego prawa. Jak wskazano bowiem powyżej, nieodzowną przesłanką, której wystąpienie warunkuje przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest bezpośredni związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez wnioskodawcę, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad osobą niepełnosprawną. Podsumowując powyższe rozważania należy zatem stwierdzić, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego organ odwoławczy zasadnie przyjął, iż nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 u.ś.r., co uzasadniało wydanie rozstrzygnięcia odmawiającego stronie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Faktyczne sprawowanie opieki przez skarżącą nad niepełnosprawną w znacznym stopniu córką nie jest w tym wypadku wystarczającą przesłanką do przyznania świadczenia w świetle powołanych wyżej przepisów prawa i ich prawidłowej wykładni. W tym stanie rzeczy, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 u.p.p.s.a.