VI SA/Wa 1554/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Pamela Kuraś-Dębecka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Grzegorz Nowecki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi P. w G. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę

Zaskarżoną decyzją Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Prezes NFZ") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej "Dyrektor OW NFZ") z [...] czerwca 2016 r. stwierdzającą podleganie Pani I. F. (dalej "Zainteresowana", "Uczestniczka") obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoby wykonującej pracę na podstawie umowy o świadczenie usług na rzecz P. w G. ( dalej "Płatnik składek") w okresie od dnia [...] stycznia 2013 r. do dnia [...] grudnia 2013 r. Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji wskazano art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i 6 oraz na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1398, z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach" oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256, z późn. zm.), zwanej dalej "k.p.a." w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 935) oraz w zw. z art. 40 ust.1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. z 2020 r. poz. 1493). Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym: Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. (dalej "ZUS") pismem z 10 lipca 2015 r. zwrócił się do OW NFZ o wydanie decyzji w sprawie objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym Zainteresowanej z tytułu wykonywania - w okresie wskazanym w zaskarżonej decyzji – umowy cywilnoprawnej z Płatnikiem składek, nazwanej "umową o dzieło". Przedmiotem tej umowy, zawartej w dniu [...] stycznia 2013 r. było opracowywanie i wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz.U. 2003, nr 139, poz. 1328). Wykonawca umowy do wykonania dzieła miał użyć materiałów Zleceniodawcy. Odbiór dzieła miał następować w siedzibie Zleceniodawcy, etapami w trakcie wykonywania umowy. Wykonawca nie mógł powierzyć wykonania dzieła innej osobie. Z protokołu przesłuchania z dnia [...] maja 2015 r. Dyrektora P. w G. Pani M. K. wynika, że z osobami opracowującymi orzeczenia o stopniu niepełnosprawności zawierane były umowy o dzieło w ilości kilkunastu. Umowy zawierane były na rok. Przedmiot umowy wykonywany był na terenie P. i polegał na udziale w komisji i wydaniu orzeczenia o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności na podstawie przedstawionej dokumentacji medycznej i rozmowie z pacjentem. W jednym gabinecie pracownik socjalny dokonywał oceny funkcjonowania pacjenta, w drugim gabinecie lekarz weryfikował dokumentację medyczną i badał pacjenta. W ocenie organu I instancji Zainteresowana była w oczywisty sposób zobowiązana do wykonywania czynności, które są określone w ww. Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. W żaden sposób nie można wykazać tutaj samodzielności tak istotnej dla umowy o dzieło. I tak np. § 3 ww. Rozporządzenia określa dokumenty, ocenę oraz inne kryteria niezbędne do orzekania o niepełnosprawności. Z kolei § 20 określa katalog czynności podejmowanych przez członków składu orzekającego z podziałem na zawody i specjalizacje. Są to czynności powtarzalne, ocena każdego przypadku odbywa się przy zastosowaniu tych samych kryteriów. Wydawanie orzeczeń odbywało się w ramach komisji, a nie indywidualnie. Rozdział 6 obejmuje standardy w zakresie kwalifikowania do orzeczenia o niepełnosprawności - są to również powtarzalne czynności, odbywające się na podstawie ww. Rozporządzenia. W tych okolicznościach Dyrektor OW NFZ decyzją z [...] czerwca 2016 r. stwierdził, że Zainteresowana podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług na rzecz płatnika składek w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] grudnia 2013 r. Od ww. decyzji Płatnik składek wniósł odwołanie. Rozpatrując odwołanie, Prezes NFZ przywołał treść art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e i art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach ustawy oświadczeniach oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 121 z późn. zm. - dalej u.s.u.s., a także mając na względzie art. 627 k.c. i 734 § 1 k.c. uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia odwołania. Po dokonaniu analizy stanowiska doktryny i w oparciu o stan faktyczny przedmiotowej sprawy, Prezes NFZ stwierdził, że umowa zawarta pomiędzy płatnikiem składek a Zainteresowaną była de facto umową o świadczenie usług, do której zgodnie z treścią art. 750 k.c. zastosowanie znajdują przepisy dotyczące umowy zlecenia. Prezes NFZ podzielił stanowisko organu I instancji, że w rozpatrywanej sprawie strony nie dokonały w umowie indywidualizacji dzieła, poprzestając tylko na bardzo ogólnym, abstrakcyjnym i niekonkretnym sformułowaniu opisu przedmiotu umowy, odnoszącym się do nieustalonej liczby orzeczeń. Zainteresowana była w oczywisty sposób zobowiązana do wykonywania czynności, które są określone w ww. Rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego skoro przedmiotem było wykonanie określonych czynności polegających na starannym działaniu z wykorzystaniem posiadanej wiedzy, zatem mamy do czynienia z umową o świadczenie usług. Potwierdza to fakt cykliczności wykonywanych przez Zainteresowaną czynności. Jak wynika z treści umowy Zainteresowana miała otrzymywać wynagrodzenie za każde wydane orzeczenie, wynagrodzenie zatem zależało od ilości wykonanej w danym okresie pracy. Na poparcie swojego stanowiska Prezes NFZ przytoczył szereg wyroków Sądu Najwyższego oraz sądów apelacyjnych. W ocenie rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie przeanalizowania treści zawartej umowy, rachunków do umowy, protokołu kontroli ZUS z dnia [...] maja 2015 r., protokołu przesłuchania dyrektora P. z dnia [...] maja 2015 r., zastrzeżeń płatnika składek z dnia 10 czerwca 2015 r. do protokołu kontroli ZUS, informacji z dnia 16 czerwca 2015 r. o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli, przekazanych przez płatnika kopii wybranych orzeczeń o niepełnosprawności, jak również w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego. W ocenie Prezesa NFZ z uwagi na powyższe brak było podstaw prawnych do uchylenia bądź zmiany zaskarżonej decyzji. Płatnik składek - P. w G. (dalej "Skarżący"), wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając obrazę prawa materialnego, a to art. 65 k.c. w zw. z § 13 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności oraz § 1 umowy o dzieło z dnia 2 stycznia 2013 r. polegającą na błędnej wykładni ww. umowy, wyrażającej się w przyjęciu, że strony nie dokonały w umowie indywidualizacji dzieła, podczas gdy prawidłowa wykładnia zawartej pomiędzy stronami umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem świadczenia było wykonywanie oznaczonych dzieł, tj. orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, odznaczających się ściśle określonymi cechami, tj. uregulowanymi w § 13 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestniczka – po wniesieniu skargi nie zajęła stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istotą sporu w sprawie jest ocena czy sporna umowa jest umową o dzieło, czy też – mając na uwadze jej rzeczywistą treść, stanowi ona de facto umowę, co do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego o umowie zlecenia. Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy podkreślić należy, że obowiązkiem organów NFZ, rozstrzygających sprawę z zakresu objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym, jest ustalenie charakteru prawnego umów łączących strony, a zatem organy te zobowiązane są zbadać, czy właściwym zamiarem stron i celem zawartych umów nie było aby uniknięcie dopełnienia ustawowych obowiązków ubezpieczonego oraz płatnika składek, tj. uniknięcia w drodze czynności cywilnoprawnych (zawarcia umowy) obowiązków publicznoprawnych, wynikających z ustawy o świadczeniach oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Rolą Sądu jest zatem zweryfikowanie stanowisk stron i udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy w ustalonym stanie faktycznym Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawarcia ze Skarżącym spornej umowy. Podkreślić należy, że do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Nadto sam fakt nazwania umowy "Umowa o dzieło" nie przesądza o jej charakterze. Decydująca jest bowiem treść zawartej umowy. Nie nazwa umowy, lecz jej cel i przedmiot decydują o faktycznym charakterze współpracy między stronami zawierającymi umowę. Zgodnie z art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Natomiast w myśl art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Co do zasady, w praktyce obrotu gospodarczego, uznaje się, że w odróżnieniu od umowy zlecenia, czy umowy o świadczenie usług, umowa o dzieło wymaga, by czynności przyjmującego zamówienie (najczęściej nazywanego w umowie o dzieło – "wykonawcą") doprowadziły do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu. Istotą umowy o dzieło jest zatem osiągnięcie określonego, zindywidualizowanego rezultatu w postaci materialnej lub niematerialnej. Zaakcentować należy, że zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. Umowa zlecenia jest z kolei umową starannego działania, dlatego też w umowie zlecenia rezultat nie jest objęty treścią świadczenia. Innymi słowy w umowie zlecenia żaden rezultat nie występuje, zaś w myśl art. 354 § 1 k.c. dłużnik powinien wykonać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom, zaś według § 2 art. 354 k.c. w taki sam sposób powinien współdziałać przy wykonaniu zobowiązania wierzyciel. Jak wynika z akt sprawy przedmiotem spornej umowy z 2 stycznia 2013 r. było opracowywanie i wydawanie orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności. Uczestniczka do wykonania dzieła miała użyć materiałów Skarżącego (zleceniodawcy). Odbiór dzieła miał następować w siedzibie Skarżącego, etapami w trakcie wykonywania umowy. Wykonawca nie mógł powierzyć wykonania dzieła innej osobie. Umowa zawarta została na rok ([...] stycznia – [...] grudnia 2013 r.). Za opracowanie i wydanie jednego orzeczenia o niepełnosprawności z udziałem osoby zainteresowanej przysługiwało wynagrodzenie brutto 30 zł, natomiast bez udziału osoby zainteresowanej 25 zł brutto za orzeczenie. Sąd podziela stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, że czynności wykonywane w ramach przedmiotowej umowy były w istocie realizowane w ramach umowy starannego działania, mającej charakter umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Należy podkreślić, że udział w opracowywaniu i wydawaniu orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej w ramach komisji i w charakterze specjalisty z danej dziedziny (lekarz, psycholog, pedagog), nie może być utożsamiany z realizowaniem dzieła w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Po drugie, zasadnie organ podkreślił, że sam okres realizacji zawartej umowy - 1 rok, sprawia, że czynności podejmowane w ramach działalności w tego rodzaju są powtarzalne, a zatem i z tego względu trudno tu wyodrębnić konkretne dzieło, które powstało w wyniku udziału Uczestniczki w pracach komisji. Przeciwnie, czynności te trwające przez rok, co do zasady mogą być traktowane jako podobne do umowy o pracę zawartej na czas określony, co wskazuje na ich usługowy charakter. Odesłanie z art. 750 k.c. znajdzie zastosowanie wówczas, gdy przedmiotem umowy jest dokonanie czynności faktycznej jako usługi, a nie jest ona ponadto unormowana w przepisach dotyczących zarówno umów nazwanych w samym Kodeksie (np. o dzieło, agencyjnej, komisu, przewozu, spedycji, przechowania, składu), jak i - np. w przypadku umowy o pracę - w innych aktach, nawet poza prawem cywilnym (por. wyrok SN z 17 maja 1995 r., I PRN 14/95, LexPolonica nr 302912, OSNAPiUS 1995, nr 21, poz. 263). Ustosunkowując się do stanowiska Skarżącego, że w niniejszej sprawie ważny był "rezultat" rozumiany jako powstanie "orzeczenia o niepełnosprawności charakteryzującego się ściśle określonymi cechami" Sąd zauważa, że Skarżący błędnie utożsamia fakt wykonania zobowiązania zgodnie z jego treścią ( art. 354 k.c. w związku z art. 750 k.c.) - w tym wypadku chodzi tu o udział Uczestniczki w opracowywaniu i wydawaniu orzeczeń o stopniu niepełnosprawności zgodnie z obowiązującym trybem przewidzianym w rozporządzeniu MGPiPS, z powstaniem "rezultatu" , który charakteryzuje umowę o dzieło. Wbrew stanowisku Skarżącego, Uczestniczka w ramach orzekania w komisji nie brała udziału w tworzeniu żadnego dzieła w rozumieniu art. 627 k.c. Przywoływany w skardze przepis w § 13 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności dotyczy treści orzeczenia o niepełnosprawności i wymienia poszczególne elementy, które zawiera to orzeczenie - m.in. oznaczenie zespołu, który wydał orzeczenie; datę wydania orzeczenia; datę złożenia wniosku; podstawę prawną wydania orzeczenia; imię i nazwisko osoby zainteresowanej oraz numer ewidencyjny Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL); datę i miejsce urodzenia osoby zainteresowanej oraz adres zamieszkania lub pobytu; numer dowodu osobistego lub innego dokumentu potwierdzającego tożsamość; ustalenie lub odmowę ustalenia stopnia niepełnosprawności. Wymienione wyżej elementy składowe orzeczenia o niepełnosprawności muszą się znaleźć w orzeczeniu o niepełnosprawności ale żaden sposób nie świadczą o powstaniu jakiegokolwiek dzieła w rozumieniu przepisów k.c. Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu, organ prawidłowo zinterpretował charakter spornej umowy, a następnie właściwie zastosował w sprawie art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach uznając, że Uczestniczka podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu jej wykonania. Praca Uczestniczki wykonana została nie na podstawie umowy o dzieło, ale na podstawie innej umowy, tj. o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Reasumując, Sąd oceniając zaskarżoną decyzję nie stwierdził uchybień w zakresie stosowania przez organ przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, na które wskazano w skardze lub których istnienie powinien uwzględnić z urzędu. Z tych względów Sąd uznał, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa, a biorąc dodatkowo pod uwagę, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić. Wyrok w niniejszej sprawie Sąd wydał na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.). Aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadnia bowiem przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących, a nie można przeprowadzić jej na odległość, z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.