VI SA/Wa 2797/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Kozik (spr.) Asesor WSA Bożena Dąbkowska-Mastalerek Protokolant ref. staż. Krzysztof Włoczkowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Ministra Klimatu i Środowiska z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty opłaty podwyższonej 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Klimatu i Środowiska na rzecz skarżącego L. S. kwotę 980 (dziewięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Decyzją Nr [...] z 16 sierpnia 2022 r. Minister Klimatu i Środowiska (dalej: "organ", "MKiŚ", "Minister"), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm., dalej: "K.p.a."), oraz art. 142 ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2021 r. poz. 1420, ze zm., dalej: "P.g.g."), po rozpatrzeniu odwołania L. S. (dalej: "Strona", "Skarżący") z 24 czerwca 2022 r., utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (dalej: "Prezes NFOŚiGW") z 6 czerwca 2022 r. nr [...], odmawiającą rozłożenie na raty opłaty podwyższonej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że decyzją z 14 lutego 2022 r. nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego ustalił Stronie opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji 1 350 mg (ton) kopaliny - margla, w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 20 grudnia 2018 r. na działkach o nr ewidencyjnych: 727, 728, 729 i 730 położonych w miejscowości W., powiat w., gmina W.., województwo świętokrzyskie w wysokości 43 740 zł. Ponadto Prezes Wyższego Urzędu Górniczego zobowiązał Stronę do wniesienia 60% wzmiankowanej kwoty na rzecz Gminy W. oraz 40% wzmiankowanej kwoty na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Pismem z 3 marca 2022 r. kierowanym do Prezesa NFOŚiGW, Strona zawnioskowała o rozłożenie opłaty podwyższonej w części należnej NFOŚiGW (tj. kwoty 17 496 zł) na cztery równe comiesięczne raty w wysokości 4 374 zł. W uzasadnieniu wniosku Strona powołała się na wybuch konfliktu zbrojnego na terytorium Ukrainy, który spowodował dalszy, skokowy wzrost cen towarów i usług w tym wzrost ceny oleju napędowego. Olej napędowy jest natomiast głównym czynnikiem kosztogennym w działalności gospodarczej prowadzonej przez Stronę. Zdaniem Strony nagły wzrost cen stanowi nie tylko ograniczenie możliwości zarobkowania ale także powoduje wzrost kosztów prowadzenia gospodarstwa domowego. Wobec powyższego, jak wskazał organ, Strona uważa, że jednorazowa zapłata kwoty 17 496 zł będzie skutkowała niemożnością zaspokajania podstawowych potrzeb egzystencjonalnych Strony, a także spowoduje niemożność wykonania przez obowiązków w zakresie regulowania należności za media, podatki od nieruchomości, opłaty za wywóz śmieci. Pismem z 28 marca 2022 r. Prezes NFOŚiGW wezwał Stronę do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie: szczegółowego wyjaśnienia uzasadniającego wystąpienie ważnego interesu podatnika lub ważnego interesu publicznego, oświadczenia o przyczynach wydobywania kopaliny bez koncesji oraz jej przeznaczeniu, oświadczenia o stanie rodzinnym, dochodach, wydatkach i majątku. Strona przedłożył wymagane dokumenty. Dodatkowo wskazała, że złożyła również wniosek o zastosowanie ulgi w postaci rozłożenia na raty opłaty podwyższonej w części, która przysługuje Gminie W., a postępowanie w tej sprawie jest w toku. Rozpoznając odwołanie od decyzji Prezesa NFOŚiGW z 6 czerwca 2022 r. nr [...], odmawiającej Stronie rozłożenie na raty opłaty podwyższonej, MKiŚ po przytoczeniu mających zastosowanie w niniejszej sprawie przepisów prawa, wyjaśnił, że aby Strona mogła domagać się rozłożenia opłaty podwyższonej na raty musi zajść jedna z przesłanek wskazanych w art. 67a § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651, dalej: "O.p") tj. 1) ważny interes podatnika, 2) interes publiczny. Minister wskazał następnie za Prezesem NFOŚiGW, że miesięczne dochody Strony oscylują w okolicach kwoty 15 800 zł. oraz, że z punktu widzenia niniejszej sprawy bardzo istotny jest fakt, że Strona nie posiada żadnych zobowiązań wynikających z umów pożyczek lub kredytów. Strona nie posiada również na swoim utrzymaniu małoletnich dzieci co dodatkowo wskazuje na niewielkie dodatkowe wydatki związane z utrzymaniem siebie i założonej przez siebie rodziny. Wobec powyższego w ocenie Ministra nie ma podstaw do udzielenia Stronie ulgi w postaci rozłożenia płatności ustalonej opłaty podwyższonej na raty. W konkretnej sytuacji Strony, zdaniem organu, nie zostały spełnione ani przesłanki ważnego interesu podatnika ani przesłanki interesu publicznego. Strona może bowiem, bez narażania siebie i założonej przez siebie rodziny na uszczerbek jednorazowo uiścić opłatę podwyższoną na rzecz NFOŚiGW. Minister doszedł do przekonania, że w sprawie nie występuje ani ważny interes podatnika ani interes publiczny, wobec czego nie ma podstaw do rozłożenia opłaty podwyższonej na raty. Zdaniem MKiŚ, sam drastyczny wzrost wysokości cen nie jest wystarczającą przesłanką do rozłożenia na raty opłaty podwyższonej, bowiem drastyczny wzrost cen dotknął wszystkie osoby prowadzące działalność gospodarczą a nie tylko Strony, a zatem nie można mówić o sytuacji szczególnej, odnoszącej się jedynie do majątku Strony. Organ dodał, że dla rozłożenia opłaty podwyższonej na raty nie ma aż tak istotnego znaczenia kwestia rentowności przedsiębiorstwa prowadzonego przez Stronę, jako że to na przedsiębiorcy spoczywa ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną działalnością. Ryzyko to nie może zostać przerzucone na Skarb Państwa w postaci ulgowego traktowania przedsiębiorcy, który ma przejściowe problemy finansowe gdyż stanowiłoby to niebezpieczny precedens jaki mógłby później być wykorzystywany przez innych przedsiębiorców łamiących prawo poprzez wydobywanie kopaliny bez wymaganej koncesji. Z tego też powodu, zdaniem organu, drastyczny wzrost cen oleju napędowego nie może stanowić przyczyny dla której opłata podwyższona powinna zostać rozłożona na raty. Pismem z 21 września 2022 r. Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję MKiŚ z 16 sierpnia 2022 r., zaskarżając ją w całości i wnosząc o uwzględnienie skargi w całości oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postepowania według norm przepisanych. Decyzji zarzucono naruszenie: 1) art. 80 K.p.a., poprzez błędną ocenę, iż sytuacja finansowa Skarżącego, wskazująca na możliwość jednorazowej zapłaty opłaty podwyższonej została udowodniona, 2) art. 81a K.p.a., poprzez błędną ocenę stanu faktycznego, odnoszącego się do panujących warunków geopolitycznych, nienaturalnego wzrostu kosztów czynników energetycznych oraz postępującej inflacji, która to ocena wprowadziła wątpliwości co do stanu faktycznego w zakresie możliwości finansowych Skarżącego doprowadzając do stwierdzenia, iż Skarżący w związku z uzyskiwanymi przez siebie przychodami, może dokonać jednorazowej zapłaty opłaty podwyższonej. W uzasadnieniu skargi Skarżący przedstawił argumentację popierającą zarzuty skargi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko oraz argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sąd uznał, że skargę należy uwzględnić. Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia rozłożenia Skarżącemu na raty opłaty podwyższonej ustalonej wobec Skarżącego na podstawie art. 140 ust. 3 pkt 3 P.g.g., za wydobywanie kopaliny – margla w okresie od 1 kwietnia 2017 r. do 20 grudnia 2018 r. Zgodnie z art. 142 ust. 1 i ust. 3 P.g.g., do opłat, o których mowa w niniejszym dziale, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, 1598, 2076, 2105, 2262 i 2328) dotyczące zobowiązań podatkowych. Określone tymi przepisami uprawnienia organów podatkowych przysługują wierzycielom (ust. 1). Organem właściwym w zakresie decyzji wydawanych na podstawie przepisów wymienionych w ust. 1 w części dotyczącej NFOŚiGW jest Prezes Zarządu tego Funduszu. W sprawach regulowanych niniejszą ustawą organem wyższego stopnia, w rozumieniu przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, w stosunku do Prezesa Zarządu Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej jest minister właściwy do spraw środowiska (ust. 3). W związku z treścią cyt. art. 142 ust. 1 P.g.g., podstawę prawną wnioskowanej przez Skarżącego ulgi w spłacie opłaty podwyższonej stanowi art. 67a § 1 pkt 2 O.p., zgodnie z którym organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może odroczyć lub rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę lub odsetki od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek. W niniejszej sprawie Skarżący zawnioskował o rozłożenie na cztery raty ustalonej wobec niego opłaty podwyższonej w części należnej NFOŚiGW w wysokości 17 496 zł. W świetle natomiast treści art. 67a § 1 pkt 2 O.p., jak słusznie wskazał MKiŚ, uwzględnienie wniosku Skarżącego wymaga ziszczenia się jednej z przesłanek w postaci ważnego interesu Skarżącego (podatnika) lub interesu publicznego. Wyrażenia niedookreślone jak "interes publiczny", "ważny interes podatnika", pozbawione są z góry określonej treści, a ich skonkretyzowania dokonuje rozstrzygający w danej sprawie organ, na postawie znajdującego zastosowanie przepisu prawa materialnego i ustalonych okoliczności faktycznych, co oznacza, że ocena zastosowania przepisu w konkretnej sprawie musi być zindywidualizowana. W doktrynie, jak i orzecznictwie podkreśla się, że w wyniku takiej zindywidualizowanej oceny interes publiczny może mieć różną treść i wcale nie musi zdominować interesu strony postępowania. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 170/12 o istnieniu ważnego interesu dłużnika nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz decydować powinny kryteria zobiektywizowane, zgodne z powszechnie aprobowaną hierarchią wartości, w której wysoką rangą jest zdrowie i życie, a także możliwości zarobkowe w celu zdobycia środków utrzymania dla siebie i rodziny. Pojęcia ważnego interesu dłużnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych, czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonej należności pieniężnej, gdyż pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym również sytuację ekonomiczną dłużnika, uzyskiwanych przez niego dochodów i wydatków (dostępne w CBOIS). Z kolei, zaistnienie interesu publicznego oceniać należy z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa, a także wyeliminowanie sytuacji, gdy rezultatem zapłaty należności będzie obciążenie państwa kosztami pomocy. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości. Wskazane powyżej przesłanki mają charakter równorzędny i samodzielny, co jednak nie oznacza, że organ podatkowy nie jest zobowiązany do wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony. W przeciwnym razie doszłoby do naruszenia art. 2 Konstytucji RP. Wyważenie to nie może uchybiać wykładni omawianego przepisu i zanegowania samodzielnego charakteru obu przesłanek art. 67a § 1 O.p. W przedmiotowej sprawie odmowa wnioskowanego przez Skarżącego rozłożenia na raty opłaty podwyższonej wynika z przyjęcia przez organy obu instancji, iż w sprawie nie występuje ani ważny interes podatnika (Skarżącego) ani interes publiczny. Rozważając ważny interes Skarżącego organy wskazały, że miesięczne dochody Skarżącego oscylują w okolicach kwoty 15 800 zł. oraz, że Skarżący nie posiada żadnych zobowiązań wynikających z umów pożyczek lub kredytów, nie posiada również na swoim utrzymaniu małoletnich dzieci. W analizie powyższej organy nie uwzględniły jednak znanej im okoliczności, że Skarżącemu ustalono opłatę podwyższoną w wysokości 43 740 zł, z której część jest należna NFOŚiGW. Ustalając zatem skutki ustalonej opłaty podwyższonej oraz możliwości finansowe Skarżącego, w kontekście przesłanki ważnego interesu Skarżącego organ powinien uwzględnić całą kwotę opłaty, a nie jedynie jej część należną NFOŚiGW w wysokości 17 496 zł. Skarżący jest bowiem zobowiązany do uiszczenia kwoty opłaty nie w wysokości zbliżonej Jego miesięcznym dochodom lecz kwotę prawie trzykrotnie przewyższającą miesięczne dochody. Dlatego nie można zgodzić się ze stanowiskiem Ministra zawartym w zaskarżonej decyzji, że analiza miesięcznych dochodów Skarżącego stanowi dowód na możliwość jednorazowej spłaty zobowiązania przez Skarżącego. Podkreślenie przy tym wymaga, co też nie znajduje właściwego uwzględnienia w zaskarżonej decyzji, że Skarżący nie dąży do uniknięcie zapłaty należnej opłaty, lecz do jej uiszczenia w czterech ratach, trudno więc zgodzić się z organem, że Skarżący przerzuca ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną działalnością gospodarczą na Skarb Państwa. Nie jest również trafny argument organu, że sam drastyczny wzrost wysokości cen nie jest wystarczającą przesłanką do rozłożenia na raty opłaty podwyższonej, bowiem drastyczny wzrost cen dotknął wszystkie osoby prowadzące działalność gospodarczą a nie tylko Skarżącego,a zatem nie można mówić o sytuacji szczególnej, odnoszącej się jedynie do majątku Strony. Po pierwsze, nie jest jasne, dlaczego organ uważa, że szczególna okoliczność uzasadniająca rozłożenie na raty musi dotyczyć tylko osoby wnoszącej o rozłożenie należności na raty, a nie może dotyczyć również innych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Po drugie, organ sam wskazuje na drastyczny wzrost wysokości cen, a jednak nie uznaje drastycznego wzrostu cen za okoliczność szczególną, którą powinien uwzględnić rozważając ważny interes Skarżącego oraz interes publiczny rozpatrując wniosek Skarżącego o rozłożenie na raty spłaty opłaty podwyższonej. Skoro organ uznał, że wzrost cen, na który powołał się Skarżący, ma wymiar drastyczny, to niewątpliwie jest to okoliczność szczególna pomimo, że nie dotyczy wyłącznie Skarżącego, którą organ powinien odnieść do sytuacji Skarżącego w kontekście przesłanek uzasadniających rozłożenie na raty ciążącej na Skarżącym opłaty podwyższonej. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd stwierdza, że Minister wydając zaskarżoną decyzję naruszył przepisy postępowania – art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., ponieważ zaskarżone rozstrzygnięcie z przyczyn opisanych powyżej nie zostało oparte na wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie uwzględnienie przez organ wskazanych przez Sąd okoliczności mogło doprowadzić do błędnej oceny organu o braku ważnego interesu Skarżącego lub interesu publicznego w niniejszej sprawie, przez co zaskarżona decyzja dotknięta jest wadą dowolności. Minister rozpoznając ponownie sprawę uwzględni wszystkie wskazane przez Sąd okoliczności i jeszcze raz oceni, czy w niniejszej sprawie nie wystąpił ważny interes Skarżącego lub interes publiczny, a następnie rozważy wnioskowaną przez Skarżącego kwestię rozłożenia na raty opłaty podwyższonej. Ze wskazanych powodów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł, jak w punkcie 1 sentencji. O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 tej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), zasądzając od MKiŚ na rzecz Skarżącego kwotę 980 zł, przy czym na kwotę tę składają się: równowartość wpisu sądowego od skargi (500 zł) oraz wynagrodzenie pełnomocnika będącego radcą prawnym (480 zł).