Sygnatura
VI SA/Wa 3806/24
VI SA/Wa 3806/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2025-04-02
Wynik
Oddalono skargę
- Sąd
- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
- Data orzeczenia
- 2 kwietnia 2025
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zdzisław Romanowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędzia WSA Andrzej Nogal Protokolant ref. Klaudia Wrońska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi [...] Sp. z o.o. S.K.A. z siedzibą w [...] na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] września 2024 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej oddala skargę
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Zaskarżoną do Sądu ww. decyzją z [...] września 2024 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego (dalej GITD lub organ), działając na podstawie przepisów art. 127 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej kpa), art. 13 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 13k ust. 1 pkt 2, art. 13k ust. 4 oraz art. 13l ust.1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 320; dalej udp) oraz załącznika nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 roku w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 2539), art. 50 pkt 1 lit. j), art. 51 ust. 6 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2024 r. poz. 728, ze zm.; dalej utd), po rozpoznaniu wniosku M. z siedzibą w W. (dalej strona, skarżąca spółka) od wcześniejszej decyzji organu z [...] sierpnia 2023 r. nr [...] o nałożeniu na stronę skarżącą kary pieniężnej w wysokości 1 500 zł za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej podczas przejazdu wykonywanego pojazdem strony o numerze rejestracyjnym [...] w dniu 13 października 2022 r., utrzymał tę decyzję w całości w mocy. Podstawę faktyczną ww. rozstrzygnięcia stanowiło ustalenie wykonywania przez stronę skarżącą przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp. Mianowicie w dniu 13 października 2022 r. o godzinie 07:14 urządzenie kontrolne o numerze identyfikacyjnym [...], znajdujące się na odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł K.- węzeł M., zarejestrowało przejazd pojazdu samochodowego o numerze rejestracyjnym [...]. Przejazd został udokumentowany zdjęciem z urządzenia kontrolnego i zapisany pod numerem ewidencyjnym [...]. Pojazd został zarejestrowany w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS). Z aktywnym kontem użytkownika powiązano urządzenie służące do uiszczania opłat elektronicznych, które zgłaszało konieczność poboru opłaty dla sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem. Na koncie użytkownika typu przedpłaconego nie znajdowały się środki umożliwiające pokrycie należnej opłaty. Tym samym za kontrolowany przejazd nie została uiszczona opłata elektroniczna. Na podstawie danych z bazy Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców (CEPiK) oraz danych z rejestru uiszczających opłatę elektroniczną ustalono, iż dopuszczalna masa całkowita kontrolowanego pojazdu przekracza 3,5 tony, a na dzień odnotowania naruszenia odpowiedzialnym był podmiot będący posiadaczem tego pojazdu, tj. skarżąca spółka. Odcinek drogi krajowej nr [...] węzeł K. - węzeł M., po której poruszał się kontrolowany pojazd, został wyszczególniony w załączniku nr 1 pkt 13 lit. e) do ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. O wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego organ zawiadomił stronę pismem z 27 czerwca 2023 r., doręczonym stronie w dniu 13 lipca 2023 r.(por. k. 20 i nast. akt administr.); pismo pozostało bez odpowiedzi. W konsekwencji powyższego, wobec stwierdzonego naruszenia przez stronę obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, organ nałożył na stronę ww. karę pieniężną w wysokości 1 500 zł stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 udp. Organ nie uwzględnił argumentacji wniosku strony skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy (por. pismo z 29 sierpnia 2023 r. nazwane odwołaniem – k. 30 i nast. akt administr.) podnoszącej nierzetelne przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, błędne ustalenie stanu faktycznego oraz pominięcie okoliczności przewidzianych w przepisach art. 189d, art. 189e, art. 189f, art. 189k kpa (nie zbadanie zasadności zastosowania tych przepisów), art. 13 ust. 5 udp. Według strony organ nie ustalił po czyjej stronie jest wina za niewłączenie pojazdu do systemu opłat, nadto karze podlega działanie o charakterze umyślnym, a takiego strona się nie dopuściła, strona powołała się też na notę wystawioną za opłaty e-TOLL za październik 2022 r., gdzie za ww. dzień (13 października 2022 r.) naliczona jest opłata, która została wniesiona do KAS. Organ nie uwzględnił też wyjaśnień strony objętych pismem z 16 listopada 2023 r. – k. 45 i nast. akt administr.), w którym strona kwestionowała/wyraziła wątpliwość odnośnie dat i godzin księgowania wpłat na koncie e-TOLL, domagając się też uzupełnienia materiału dowodowego w sprawie na temat błędów i awarii systemu e-TOLL oraz danych na temat urządzeń rejestrujących. Powołała się też - na potwierdzenie systematyczności zasileń konta e-TOLL – na kopię noty wystawionej za opłaty za okres od 1 do 30 września 2022 r. oraz wydruk dodatniego salda na dzień 17 października 2022 r. Organ – w oparciu o dane z systemu elektronicznego poboru opłat e-TOLL CRM SERVICE ustalił/doprecyzował, że ww. pojazd został zarejestrowany w SPOE KAS w dniu 13 października 2021 r. (identyfikator pojazdu [...]). Do pojazdu zostało przypisane urządzenie pokładowe o numerze [...], z którym została nawiązana relacja w dniu 13 października 2021 r. o godzinie 13:06. Jednocześnie opłata elektroniczna za przejazd tego pojazdu poruszającego się 13 października 2022 r. o godzinie 07:14 po ww. płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł K. - węzeł M. nie została uiszczona. Na koncie użytkownika nie znajdowały się środki na pokrycie tej opłaty. Użytkownik doładował umowę po stwierdzonym naruszeniu w dniu 18 października 2022 r. o godzinie 02:00 na kwotę 450 zł przez internetowe konto klienta. Na podstawie pisma informacyjnego Generalnej Dyrekcji Dróg Krajowych i Autostrad Oddział w W. z 22 grudnia 2023 r., dotyczącego oznakowania drogi krajowej nr [...] węzeł K. - węzeł M., organ ustalił brak uchybień w ustawieniu tabliczek informacyjnych T-34, oznaczających pobór opłaty elektronicznej. Następnie przytaczając mające zastosowanie w sprawie przepisy ustaw udp i kpa oraz rozporządzeń wykonawczych, jak również wyjaśniając zasady systemu poboru opłaty elektronicznej KAS/e-TOLL (por. str. 4 i nast. zaskarżonej decyzji) organ podkreślił związany charakter decyzji w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Strona korzystająca z dróg publicznych zarejestrowała pojazd w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (SPOE KAS) na koncie typu pre-pay (przedpłaconego). Jednakże wniesiona przez stronę przedpłata nie pokryła w całości należności wynikających z dokonanych przejazdów oraz nie uiściła opłaty elektronicznej w terminie 3 dni od dnia zakończenia kontrolowanego przejazdu. Przyczyną naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej był zatem brak środków pieniężnych na koncie podmiotu/strony korzystającego z sieci dróg publicznych objętych tą opłatą w dniu przejazdu oraz nieuiszczenie należnej opłaty w terminie 3 dni od dnia zakończenia tego przejazdu (stosownie do art. 13k ust. 8a udp). Zgodnie z wykazem opłat należnych i pobranych zarejestrowanych na koncie użytkownika/strony jednoznacznie wynika, iż w dniu przejazdu, tj. 13 października 2022 r. saldo było minusowe. Jednocześnie w dniu 13 października 2022 r. nie odnotowano nieprawidłowości w funkcjonowaniu SPOE KAS oraz działaniu ww. urządzenia kontrolnego infrastruktury przydrożnej. Opłaty elektroniczne uzupełniane są środkami pieniężnymi wpłaconymi przez użytkownika do trzech dni wstecz liczonych od dnia zakończenia przejazdu i należy to brać pod uwagę w przypadku dokonywania doładowań konta. Wysokość doładowania należy zaplanować w taki sposób, aby środków starczyło na pokrycie zaległych opłat (do 3 dni wstecz) oraz uiszczenie opłat za przyszłe zaplanowane przejazdy. Skarżąca nie zadbała o to, żeby na jej koncie w SPOE KAS znalazły się środki pieniężne w wysokości pozwalającej na uiszczenie opłaty elektronicznej za planowany przejazd oraz nie doładowała konta użytkownika w wysokości umożliwiającej pobranie zaległej opłaty w ciągu 3 dni od zakończenia kontrolowanego przejazdu. Zachowaniu strony należy przypisać znamię nienależytej staranności w przygotowaniu przejazdu. Odnośnie wykazu księgowań wpłat na koncie użytkownika organ wskazał, że po zalogowaniu się do Internetowego Konta Klienta (IKK) użytkownik/strona ma dostęp do tej informacji w takim samym zakresie co organ. Układ pomiarowy, służący do naliczania opłaty elektronicznej i rejestracji przypadków naruszenia obowiązku jej uiszczenia, nie jest objęty prawną kontrolą metrologiczną. Zlecenie rejestracji innej firmie nie zwalnia strony z odpowiedzialności za popełnione naruszenie. Krąg podmiotów będących stronami postępowań administracyjnych oraz adresatami decyzji został wyraźnie wskazany w art. 13k ust. 4 udp. Dostawca kart flotowych w systemie SPOE KAS pozostaje jednym z trzech kanałów rejestracji i obsługi konta rozliczeniowego danego użytkownika, nie jest natomiast podmiotem ponoszącym odpowiedzialność administracyjną z tytułu naruszenia obowiązków sankcjonowanych na kanwie art. 13k udp, gdyż to strona jako użytkownik systemu powinna znać zasady uiszczania opłaty elektronicznej w systemie e-TOLL. Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła żadnych dowodów mogących poświadczyć fakt zwolnienia z opłat ze względu na wykonywany przejazd w ramach pomocy humanitarnej czy medycznej (zarzut strony naruszenia art. 13 ust. 5 udp). W dalszej części uzasadnienia (por. str. 14 i nast.) organ wyjaśnił powody niezastosowania w sprawie przepisów art. 189d, art. 189e, art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Co do art. 189d kpa (dyrektywy wymiaru administracyjnej kary pieniężnej/miarkowanie kary) wskazał, że kara za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest karą jednolitą, o sztywnej wysokości. Dyrektywy wymiaru kary mają zaś zastosowanie jedynie w przypadkach uznania administracyjnego, w których wysokość kary zależy od organu, a nie jest określona sztywno. Wskazane przez stronę okoliczności faktyczne nie wypełniają też przesłanek pozwalających na umorzenie postępowania administracyjnego lub odstąpienie od nałożenia kary i poprzestanie na pouczeniu, o których mowa w art. 189e kpa i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa. Kwestia doładowania konta w systemie e-TOLL nie może skutkować zakwalifikowaniem zaistniałego naruszenia jako zdarzenia będącego skutkiem wystąpienia siły wyższej, przez którą rozumie się wyłącznie zdarzenie charakteryzujące się zewnętrznością, niemożliwością przewidzenia i zapobieżenia jego skutkom. Zdarzenie jest zewnętrzne wówczas, gdy następuje poza działaniem człowieka, a niemożliwość jego przewidzenia i zapobiegnięcia ujmować należy jako jego nadzwyczajność, nagłość oraz niezdolność do odparcia niebezpieczeństwa. Zastosowanie instytucji odstąpienia od ukarania wymaga z kolei łącznego spełnienia dwóch przesłanek, tj. ustalenia, że waga naruszenia prawa jest znikoma i strona zaprzestała naruszania prawa. Waga naruszenia nie była znikoma, gdyż opłata za przejazd po drogach publicznych została wprowadzona w celu zapewnienia środków na realizację zadań związanych z rozbudową i utrzymaniem infrastruktury drogowej. Budowa dróg stanowi zaś szczególnie ważny interes publiczny, także w zakresie bezpieczeństwa uczestników ruchu drogowego. Uiszczenie opłaty z opóźnieniem nie eliminuje konsekwencji wcześniejszego naruszenia; należna opłata za kontrolowany przejazd 13 października 2022 r. nie została uiszczona, ponieważ zgodnie z art. 13k ust. 8a udp strona mogła uiścić należną opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu (co nie nastąpiło). Nadto, gdy przejazd nastąpi bez uiszczenia tej opłaty nie jest możliwe zaprzestanie naruszania prawa w rozumieniu art. 189f § 1 pkt 1 kpa, albowiem naruszenie to zamyka się w jednokrotnym dokonaniu nieopłaconego przejazdu. W sprawie nie mogło dojść także do zastosowania art. 189f § 1 pkt 2 kpa albowiem przyjęcie tej przesłanki odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej może nastąpić, gdy za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została nałożona kara pieniężna, przy czym nie chodzi w tym przypadku o rodzajowo tożsame naruszenia, ale o ten sam przejazd (to samo, konkretne zachowanie). Stąd też, o ile doszło do uprzedniego nałożenia kary pieniężnej za inny przejazd strony bez uiszczenia wymaganej opłaty elektronicznej, to jest to okoliczność irrelewantna (w tej sprawie) w świetle postanowienia art. 189f § 1 pkt 2 kpa. Skarżąca spółka nie zgodziła się z powyższą decyzją organu. W skardze do Sądu zarzuciła jej naruszenie prawa materialnego oraz przepisów prawa procesowego; wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. Według skarżącej organ nie zgromadził dowodów istotnych w sprawie, a zwłaszcza dowodów od banku, który rozliczał i księgował wpłaty dokonywane przez spółkę. Daty wpłat podane przez KAS są datami księgowania w KAS, a nie datami dokonywania faktycznych wpłat-zleceń przez spółkę. Organ nie ustalił kto był sprawcą naruszenia. Z złączonej kopi dowodu rejestracyjnego wynika iż właścicielem ww. pojazdu jest wypożyczalnia Baza24. Organ nie udowodnił, iż przejazdu dokonała skarżąca spółka "mimo iż ona zgłosiła pojazd do systemu e-TOLL", co nie jest jednoznaczne z ustaleniem kto faktycznie dokonał przejazdu wobec którego zarejestrowano naruszanie w tym systemie. Według skarżącej na dzień naruszenia konto rozliczeniowe wykazywało saldo dodatnie. Poza tym organ nie dochował terminu 9-miesięcznego, o którym mowa w art. 13n udp, postępowanie było spóźnione, a wydana decyzja przedawniona. Organ pierwszej instancji nie dostarczył spółce akt, czym naruszył prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Podtrzymał zajęte w sprawie stanowisko. W piśmie z 25 marca 2025 r. (wpłynęło do Sądu 28 marca 2025 r.) skarżąca spółka podniosła zarzuty: nieczytelności zdjęcia pojazdu, nieskuteczności zawiadomienia o wszczęciu postępowania w sprawie oraz doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej, przedawnienia, nie wyjaśnienia kwestii prowadzenia postępowania przeciwko skarżącej - a nie przeciwko właścicielowi pojazdu, zasilenia konta i ponoszenia opłat, nie zgromadzenia wszystkich dowodów. Na rozprawie przed Sądem w dniu 2 kwietnia 2025 r. reprezentujący skarżącą spółkę członek zarządu poparł skargę oraz argumentację ww. pisma. Podniósł też zrzut błędnego doręczania korespondencji przez operatora pocztowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, dlatego skargę należało oddalić. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu przedawnienia oraz wadliwości postępowania administracyjnego w sprawie. W ocenie Sądu jest to zarzut bezzasadny. Do naruszenia przez stronę obowiązku opłaty elektronicznej doszło w dniu 13 października 2022 r. Organ zawiadomił stronę skarżącą o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie pismem z 27 czerwca 2023 r. (data pierwszej czynności organu w sprawie), doręczonym stronie 13 lipca 2023 r. (por. k. 20 i 19 akt administr.). Tym samym zachowany został 9-miesięczny termin na wszczęcie postępowania, o którym mowa w art. 13n udp (zgodnie z tym przepisem nie wszczyna się postępowania w sprawie nałożenia kar pieniężnych, o których mowa w art. 13k ust. 1-2f, jeżeli od dnia popełnienia naruszenia upłynęło 9 miesięcy), przy czym dla ustalenia terminu wszczęcia postępowania administracyjnego z urzędu (jak w tej sprawie) kluczowa jest data sporządzenia przez organ i wystosowania do strony zawiadomienia o wszczęciu postępowania, a nie doręczenie tego zawiadomienia stronie, gdyż termin przedawnienia nałożenia kary pieniężnej z art. 13n udp ma charakter materialnoprawny i dotyczy uprawnień organu, a nie strony; wyłącznie organ administracji jest bowiem adresatem tego terminu, co wynika z dyspozycji przepisu. Oczywiście strona o tym fakcie musi zostać prawidłowo powiadomiona przez organ, zgodnie z normą art. 61 § 4 w zw. z art. 8 § 1 i art. 7a kpa, co nie ma jednak znaczenia dla upływu terminu przedawnienia do wymiaru kary pieniężnej. Skuteczność czynności wszczęcia postępowania nie jest bowiem w żadnym stopniu/zakresie uwarunkowana zawiadomieniem strony o jej podjęciu, gdyż nic takiego nie wynika z ww. art. 13n udp, który wobec jego treści i funkcji powinien przy tym podlegać wykładni ścisłej (por. m.in. wyroki NSA z 10 lutego 2023 r. II GSK 534/20 i z 16 marca 2023 r. II GSK 150/20). W konsekwencji dla zaistnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci wszczęcia postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przewidziane w art. 13k ust. 1 i ust. 2 udp, nie ma żadnego prawnie znaczenia to, czy w terminie przewidzianym w art. 13n udp - to jest w ciągu 9 miesięcy od dnia popełnienia naruszenia - strona została powiadomiona o wszczęciu postępowania. Przyjęcie tezy przeciwnej prowadziłoby do niczym nieuzasadnionego modyfikowania biegu tego materialnoprawnego terminu (por. wyrok NSA z 16 marca 2023 r. II GSK 57/20). Datą wszczęcia postępowania jest zatem data podjęcia pierwszej czynności w sprawie przez organ (tu 27 czerwca 2023 r., w sytuacji gdy do naruszenia doszło 13 października 2022 r.), a nie data zawiadomienia strony o tej czynności. Skuteczne zawiadomienie strony o podjęciu pierwszej czynności w sprawie stanowi natomiast konieczny warunek ustalenia, że do wszczęcia postępowania z urzędu doszło w dacie podjęcia przez organ tej czynności. Warunek ten został w sprawie spełniony. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych sprawy zawiadomienie z 27 czerwca 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego, którego stroną jest skarżąca spółka (por. k. 20 i nast. akt administr.) zostało doręczone stronie skarżącej w dniu 13 lipca 2022 r. (k. 19 akt administr.; adresat - "M. T. [...] [...] [...]") Odbiór przesyłki pocztowej pokwitował w tym dniu D. L. członek zarządu/prezes skarżącej spółki (por. k. 19 akt administr. – zwrotne poświadczenie odbioru oraz wydruki z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) w aktach akt administracyjnych i sądowych sprawy), który też podpisał skargę do Sądu, a wcześniej brał udział w postępowaniu przed organem, tj. w szczególności podpisał odwołanie/wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji organu z 8 sierpnia 2023 r. (której odbiór pokwitował 17 sierpnia 2023 r. – k. 22 akt administr.) oraz ww. pismo z 16 listopada 2023 r.; wystąpił też przed Sądem na rozprawie 2 kwietnia br., przez cały czas będąc uwidoczniony w KRS jako osoba uprawniona do reprezentowania skarżącej spółki. Nie może zatem być mowy o wątpliwościach co do skuteczności doręczenia stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego czy decyzji pierwszoinstancyjnej organu, skoro przesyłki w tym względzie pokwitowała uprawniona osoba. Stosownie do treści art. 13k ust. 1 udp za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3, wymierza się karę pieniężną w wysokości: 1) 500 zł - w przypadku zespołu pojazdów o łącznej dopuszczalnej masie całkowitej powyżej 3,5 tony złożonego z samochodu osobowego o dopuszczalnej masie całkowitej nieprzekraczającej 3,5 tony oraz przyczepy; 2) 1500 zł – w pozostałych przypadkach. Zgodnie z art. 13k ust. 4 udp podmiotem odpowiedzialnym w ww. zakresie jest w pierwszym rzędzie właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu samochodowego, którym poruszano się po płatnych odcinkach dróg krajowych. Odpowiedzialność za naruszenie określonego w art. 13 ust. 1 pkt 3 udp obowiązku ponoszenia przez korzystającego z dróg publicznych opłat za przejazd po drogach krajowych pojazdu samochodowego ma charakter obiektywny. Nie jest warunkowana jakimikolwiek dodatkowymi okolicznościami natury podmiotowej czy przedmiotowej, w tym kwestią winy czy świadomości naruszenia. Przesłankami tej odpowiedzialności są bowiem jedynie: 1) przejazd po drodze krajowej objętej obowiązkiem uiszczenia opłaty elektronicznej oraz 2) nieuiszczenie opłaty za ten przejazd. W rozpatrywanej sprawie obie te przesłanki zostały spełnione, co zostało wykazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (wyżej opisanym). W obszarze wskazanej i mającej zastosowanie w stanie faktycznym sprawy regulacji prawnej organ, bazując na zebranym materiale dowodowym, poczynił w sprawie prawidłowe ustalenia i wyczerpująco wyjaśnił wszystkie istotne dla podjętego rozstrzygnięcia okoliczności stanu faktycznego i prawnego sprawy, tak że nie ma potrzeby powtarzania tej argumentacji, znajdującej potwierdzenie w tym materiale (por. akta administr. sprawy). Można jedynie podkreślić, że zgodnie z art. 13i ust. 3a udp na potrzeby poboru opłaty elektronicznej za pomocą SPOE KAS są stosowane urządzenia mobilne, zewnętrzne systemy lokalizacyjne oraz urządzenia pokładowe instalowane w pojazdach, wykorzystujące technologie pozycjonowania satelitarnego i transmisji danych. W myśl art. 13l ust. 1a udp GITD może wykorzystywać przy kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej SPOE KAS. Zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 2 czerwca 2021 r. w sprawie kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej wykonywanej przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego (Dz. U. z 2023 r. poz. 220) kontrola jest prowadzona w trybie stacjonarnym lub mobilnym. Zgodnie z § 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 grudnia 2022 r. w sprawie opłat elektronicznych pobieranych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS oraz przekazywania kar grzywny (Dz. U. z 2022 r. poz. 2656) opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: przedpłaty - dokonywanej przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, za przejazd którymi jest pobierana opłata elektroniczna, w wysokości pozwalającej na odbycie planowanego przejazdu, nie niższej niż 20 zł, albo płatności okresowej z zabezpieczeniem - po zatwierdzeniu przez Szefa KAS prawidłowo złożonego zabezpieczenia umożliwiającego bezwarunkowe, natychmiastowe, pełne i nieodwołalne ściągnięcie należnej opłaty elektronicznej w przypadku nieterminowego uiszczenia tej opłaty. Sprawa niniejsza dotyczy opłaty elektronicznej pobieranej w trybie przedpłaty. Skarżąca spółka zarejestrowała pojazd w SPOE KAS na koncie typu pre-pay, tyle że wniesiona przedpłata nie pokryła w całości należności wynikających z dokonanych przejazdów, jak również skarżąca nie uiściła opłaty elektronicznej w terminie 3 dni od dnia zakończenia kontrolowanego przejazdu. Stosownie bowiem na podstawie art. 13k ust. 8a u.d.p. kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do SPOE KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu, przy czym informacje o wysokości nieuiszczonej opłaty elektronicznej są dostępne za pośrednictwem SPOE, a cytowany przepis nie ma zastosowania jeśli do ujawnienia naruszenia doszło w wyniku kontroli, o której mowa w art. 13l udp, po zatrzymaniu pojazdu podczas przejazdu po drodze określonej w przepisach wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6 udp (art 13k ust. 8b udp). W przedmiotowej sprawie skarżąca nie uiściła opłaty elektronicznej w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu, tym samym art. 13k ust. 8a udp nie miał w sprawie zastosowania. Poza sporem w sprawie pozostaje fakt zarejestrowania w dniu 13 października 2021 r. przez skarżącą spółkę ww. pojazdu o numerze rejestracyjnym [...] w SPOE KAS (identyfikator pojazdu [...]). Do pojazdu zostało przypisane urządzenie pokładowe o numerze [...] powiązane z aktywnym kontem użytkownika, służące do uiszczania opłat elektronicznych, które zgłaszało konieczność poboru opłaty dla sekcji płatnej powiązanej z wykrytym przejazdem strony. W sprawie wykazano, że opłata elektroniczna za przejazd tego pojazdu w dniu 13 października 2022 r. o godzinie 07:14 po płatnym odcinku drogi krajowej nr [...] węzeł K. - węzeł M. nie została uiszczona, gdyż na koncie użytkownika nie znajdowały się środki na pokrycie tej/należnej opłaty. Użytkownik - skarżąca spółka doładowała bowiem konto już po stwierdzonym naruszeniu w dniu 18 października 2022 r. Na dzień odnotowanego naruszenia podmiotem odpowiedzialnym był użytkownik pojazdu – skarżąca spółka. Fakt zarejestrowania ww. pojazdu/założenia konta w systemie SPOE KAS przez skarżącą spółkę jednoznacznie dowodzi, że skarżąca była posiadaczem pojazdu i użytkowała go w ramach swoich przewozów, będąc tym samym podmiotem odpowiedzialnym za stwierdzone naruszenie, jako że wykonywała kontrolowany przejazd. Kwestionując w toku postępowania administracyjnego ustalenia organu w kwestii naruszenia obowiązku uiszczeni opłaty elektronicznej, nie poparła swojej argumentacji dowodami, które w przekonujący sposób podważałyby stanowisko organu leżące u podstaw podjętego rozstrzygnięcia, udokumentowane materiałem dowodowym w aktach administracyjnych (por. raport transakcji i historia konta użytkownika/skarżącej spółki - k. 10 i nast. akt administr. oraz pozostałe materiały tych akt). W szczególności wobec zarzutów/argumentacji skargi (a wcześniej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i ww. pisma skarżącej z 16 listopada 2023 r.), że organ nie zgromadził dowodów istotnych w sprawie, a zwłaszcza dowodów od banku, który rozliczał i księgował wpłaty dokonywane przez spółkę, gdyż daty wpłat podane przez KAS są datami księgowania w KAS, a nie datami dokonywania faktycznych wpłat-zleceń przez spółkę, należy wskazać, że dla uiszczenia opłaty elektronicznej kluczowa jest data wpływu środków na konto w SPOE KAS, nie zaś data zlecenia przelewu. Zatem kwestia daty faktycznego zlecenia przelewu nie ma znaczenia w przedmiotowym postępowaniu. Chodzi bowiem o datę wpływu/zasilenia konta użytkownika. Konto musi być doładowane przez cały czas przejazdu po drodze płatnej, tak żeby możliwy był pobór opłaty elektronicznej na poszczególnych jej odcinkach. Opłatę elektroniczną wnosi się w trybie przedpłaty - dokonywanej przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, za przejazd którymi jest pobierana opłata elektroniczna, w kwocie nie mniejszej niż pozwalająca na odbycie planowanego przejazdu w całości (por. § 3 ust.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 8 czerwca 2021 r. w sprawie opłat elektronicznych pobieranych w Systemie Poboru Opłaty Elektronicznej KAS oraz przekazywania kar pieniężnych - Dz.U. z 2021 r. poz. 1058, obowiązującego w dacie ww. naruszenia. Na skarżącej spółce, jako użytkowniku pojazd zarejestrowanego w SPOE KAS, spoczywał w tej sytuacji obowiązek zapewnienia odpowiedniej kwoty pieniężnej na koncie w tym systemie przed rozpoczęciem przejazdu. Brak zapewnienia tych środków w dniu naruszenia, a także nieuiszczenie naliczonej opłaty w terminie 3 po zakończeniu przejazdu (por. art. 13k ust. 8a i ust. 8b udp) skutkuje po stronie organu obowiązkiem nałożenia kary pieniężnej. Realizując umowę w trybie przedpłaconym przewoźnik musi mieć zatem środki na koncie umożliwiające uiszczanie opłaty przez cały czas przejazdu, w przeciwnym razie ponosi odpowiedzialność w postaci kary administracyjnej. Z tego względu podnoszona w sprawie przez skarżącą spółkę argumentacja odnosząca się do okoliczności wystawienia i treści noty obciążeniowej (kwoty naliczonej za przejazdy) pozostaje nieadekwatna do stanu sprawy. Nota obciążeniowa nie potwierdza faktu uiszczenia opłaty za sporny przejazd, zawiera jedynie informację o wysokości naliczonych opłat, w zbiorze tym mieszczą się więc zarówno opłaty naliczone i uiszczone oraz naliczone lecz nieuiszczone. Brak w ustawie udp przepisów przewidujących dla kont z przedpłatą roszczenia o zapłatę tytułem opłat naliczonych lecz nieuiszczonych. Regulacje ustawy stwarzają użytkownikom SPOE KAS możliwość uiszczenia naliczonych opłat wstecz, ale jedynie do 3 dni od przejazdu po drodze płatnej, i to tylko w warunkach kontroli stacjonarnej. W konsekwencji powyższego przedłożona przez skarżącą w toku postępowania nota obciążeniowa potwierdza jedynie, że opłata za przejazd została naliczona, a nie uiszczona przez skarżącą. Powoduje to brak możliwości uznania, że wydruk ten dowodzi uregulowania opłaty w zakreślonym w art. 13k ust. 8a udp terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu. Bezzasadny jest też zarzut skarżącej nieczytelności zdjęcia kontrolowanego pojazdu w aktach administracyjnych, zważywszy na fakt, że identyfikacja pojazdu na bramownicy, a szerzej na potrzeby prowadzonego postępowania, wynika nie tylko ze zdjęcia/dokumentacji fotograficznej, ale przede wszystkim z danych pojazdu wprowadzonych do systemu SPOE KAS w następstwie rejestracji w tym systemie i połączenia urządzenia do uiszczania opłat z aktywnym kontem użytkownika w tym systemie. Organ w zaskarżonej decyzji wskazał, że strona skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie przedstawiła żadnych dowodów mogących poświadczyć fakt zwolnienia ze względu na wykonywany przejazd w ramach pomocy humanitarnej czy medycznej (zarzut strony naruszenia art. 13 ust. 5 udp), wyjaśnił powody niezastosowania w sprawie przepisów art. 189d, art. 189e, art. 189f § 1 pkt 1 i 2 kpa (w art.189d, art. 189e, art. 189f, art. 189k kpa (odpowiednio - miarkowanie kary, niepodleganie ukaraniu gdy do naruszenia prawa doszło wskutek działania siły wyższej, odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej)). Sąd nie kwestionuje tej argumentacji. Art.189d kpa (miarkowanie kary) nie mógł być w sprawie uwzględniony, gdyż przepis ten może mieć zastosowanie tylko wtedy, gdy przepis szczególny przewiduje swobodę organu administracji publicznej co do wymiaru administracyjnej kary pieniężnej i jedynie w zakresie, w jakim przepis szczególny nie określa dyrektyw wymiaru tej kary pieniężnej. Swoboda organu administracji publicznej w zakresie wymiaru administracyjnej kary pieniężnej może mieć miejsce tylko w tych przypadkach, gdy przepis szczególny nie przewiduje, że za naruszenie prawa wymierza się sprawcy naruszenia karę w wysokości ściśle określonej w ustawie (por. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2024, art. 189(d)). Tymczasem decyzje w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczania opłat elektronicznych mają charakter decyzji związanych, wysokość kary jest wyraźnie oznaczona w art. 13k ust. 1 i 3 udp, a organy orzekające nie mają możliwości dowolnego kształtowania tej wysokości ze względu na okoliczności sprawy. Odnośnie art. 189e kpa należy odnotować, że za siłę wyższą (tu jako przyczynę braku opłaty elektronicznej) uznaje się zdarzenia i okoliczności, których strona nie mogła przewidzieć lub których nie mogła przezwyciężyć (przykładowo katastrofy żywiołowe, działania wojenne, gwałtowne rozruchy czy akty władzy publicznej, którym należy się podporządkować pod groźbą sankcji). Ustalenia faktyczne braku opłaty za ww. przejazd, w tym argumentacja strony w sprawie, nie dowodzą wystąpienia takich okoliczności i zdarzeń. Odnośnie zastosowania art. 189f § 1 pkt 1 kpa podkreślenia wymaga, że z konwencji językowej, którą ustawodawca operuje na jego gruncie – "jeżeli waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa" – wynika, że wobec użycia funktora koniunkcji, warunkiem jego zastosowania w okolicznościach danej sprawy jest kumulatywne zaktualizowanie się obydwu określonych nim przesłanek. Dlatego nawet przy założeniu znikomej wagi naruszenia prawa działaniem przypisanym stronie skarżącej, zastosowaniu przepisu art. 189f § 1 pkt 1 kpa sprzeciwiał się w sprawie brak zaktualizowania się drugiej koniecznej przesłanki, o której mowa w tym przepisie prawa, a mianowicie "zaprzestania naruszania prawa". Przesłanka zaprzestania naruszania prawa odnosi się wyłącznie do tzw. deliktów wieloczynowych, deliktów trwałych oraz deliktów popełnianych z zaniechania, co siłą rzeczy prowadzi do wniosku, że ocena odnośnie zaistnienia tej przesłanki nie może odnosić się do tzw. deliktów jednoczynowych zwykłych oraz skutkowych. W związku z tym bowiem, że naruszenie prawa już wystąpiło, już zaistniał skutek jego naruszenia (nieopłacenie przejazdu), nie jest możliwe zamanifestowanie zmiany stosunku sprawcy wobec tego naruszenia poprzez zmianę jego (dotychczasowego) zachowania – a to poprzez zaprzestanie naruszania porządku prawnego – a skoro tak, to siłą rzeczy nie jest możliwe przeprowadzenie oceny zachowania mającego przekonywać o zmianie postawy sprawcy. W relacji do treści sankcjonowanego w sprawie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy o drogach publicznych (udp) w związku z art. 13k ust. 2 pkt 1 tej ustawy, sprzeczne z nim zachowanie ma z całą pewnością charakter jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy. Polega bowiem na braku uiszczenia opłaty elektronicznej (w wysokości odpowiedniej dla kategorii pojazdu) za przejazd, wraz z którym dochodzi do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem; zatem w odniesieniu do tego rodzaju deliktu przesłanka "zaprzestania naruszania prawa" nie ma zastosowania, co siłą rzeczy skutkuje brakiem podstaw, a zarazem możliwości stosowania przepisu art. 189f § 1 pkt 1 kpa w sprawie nałożenia kary pieniężnej za wykonywanie przejazdu z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za ten przejazd. Określone nim przesłanki muszą bowiem ziścić się łącznie (por. wyrok NSA z 30 listopada 2022 r. II GSK 1091/19). Podsumowując, do zaistnienia stanu niezgodnego z prawem dochodzi skutkiem sprzecznego z prawem zachowania polegającego na braku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd, co determinuje jego jednoczynowy oraz jednocześnie skutkowy charakter, a zarazem wyklucza stosowanie przepisu art. 189f § 1 pkt 1 kpa. W okolicznościach stanu faktyczno-prawnego sprawy i poczynionych wyżej ocen Sąd nie dopatrzył się też w tej sprawie naruszenia pozostałych przepisów art. 189f, tj. § 1 pkt 2, § 2 pkt 1-2 oraz § 3. Należy bowiem odnotować w sprawie brak dowodów (a w konsekwencji ustaleń), zgodnie z którymi strona skarżąca została za to samo zachowanie, tj. ww. naruszenie obowiązku opłaty elektronicznej, ukarana prawomocną decyzją poprzez nałożenie administracyjnej kary pieniężnej przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe. Nadto naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej jest naruszeniem prawa, które może zostać usunięte tylko w ściśle określonym przypadku, o którym mowa w art. 13k ust. 8a udp (stosownie do tego przepisu kary pieniężnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej w trybie przedpłaty, nie wymierza się, jeśli do SPOE KAS zostały przekazane dane geolokalizacyjne, a właściciel, posiadacz albo użytkownik pojazdu uiścił opłatę elektroniczną w terminie 3 dni od dnia zakończenia przejazdu). Ustalenia faktyczne w sprawie nie odpowiadają dyspozycji art. 13k ust. 8a udp. Odnośnie ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej, to kwestia ta uregulowana jest w przepisie art. 189k kpa. Jednak dotyczy ona egzekwowania nałożonej administracyjnej kary pieniężnej, a nie postępowania w sprawie jej nałożenia, co jest przedmiotem sprawy niniejszej. Ulgi w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej strona może zatem dochodzić na warunkach wynikających z tego przepisu – tyle że w odrębnym postępowaniu, po zakończeniu sprawy niniejszej. Sąd nie odnotował w sprawie nieprawidłowości w doręczaniu skarżącej spółce korespondencji przez operatora pocztowego. Tak samo z niczego nie wynika, żeby stronie ograniczono prawo do udziału w postępowaniu administracyjnym przed organem i dostępu do akt tego postępowania. W tym stanie rzeczy Sąd, nie dopatrując się w sprawie – wbrew zarzutom/argumentacji skargi – naruszenia przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, jak również nie stwierdzając tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd obowiązany jest badać z urzędu, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (ppsa) orzekł jak w sentencji wyroku.
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 25 listopada 2024
- Symbol z opisem
- 6037 Transport drogowy i przewozy
- Skarżony organ
- Inspektor Transportu Drogowego
- Sędziowie
- Andrzej Nogal Tomasz Sałek Zdzisław Romanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Powiązane dokumenty
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny