VI SA/Wa 4966/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Sałek Sędziowie Sędzia WSA Urszula Wilk Asesor WSA Łukasz Jarocki (spr.) Protokolant starszy referent Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi S. w [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 14 czerwca 2023 r. nr 681/2023/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona w mocy decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 14 czerwca 2019 r. w punkcie 18); 2. oddala skargę w pozostałej części; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącego S. w [...] kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wnioskiem z 24 stycznia 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w K. (dalej: "ZUS") zwrócił się do Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej: "NFZ") o ustalenie obowiązku podlegania pani D. K. (dalej: "uczestnik postępowania") ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywania usług na rzecz S. Oddział Okręgowy w K. (dalej: "skarżący" lub "strona") na podstawie umów nazwanych przez stronę "umowami o dzieło", w okresach: 1) od dnia 02 lutego 2013 roku do dnia 06 maja 2013 roku; 2) od dnia 04 marca 2013 roku do dnia 08 marca 2013 roku; 3) w dniu 16 marca 2013 roku; 4) w dniu 06 kwietnia 2013 roku; 5) od dnia 14 czerwca 2013 roku do dnia 15 czerwca 2013 roku; 6) od dnia 01 lipca 2013 roku do dnia 26 lipca 2013 roku; 7) od dnia 09 września 2013 roku do dnia 10 września 2013 roku; 8) od dnia 16 września 2013 roku do dnia 27 września 2013 roku; 9) od dnia 11 października 2013 roku 13 grudnia 2013 roku; 10) od dnia 28 października 2013 roku do dnia 29 października 2013 roku; 11) od dnia 04 listopada 2013 roku do dnia 16 listopada 2013 roku; 12) od dnia 24 lutego 2014 roku do dnia 26 lutego 2014 roku; 13) od dnia 07 kwietnia 2014 roku do dnia 12 kwietnia 2014 roku; 14) od dnia 12 maja 2014 roku do dnia 24 maja 2014 roku; 15) od dnia 30 maja 2014 roku do dnia 31 maja 2014 roku; 16) w dniu 10 lipca 2014 roku; 17) od dnia 29 sierpnia 2014 roku do dnia 03 października 2014 roku; 18) od dnia 08 września 2014 roku do dnia 18 września 2014 roku; 19) od dnia 13 października 2014 roku do dnia 15 października 2014 roku; 20) od dnia 20 marca 2015 roku do dnia 21 marca 2015 roku; 21) od dnia 11 maja 2015 roku do dnia 10 czerwca 2015 roku; 22) od dnia 07 września 2015 roku do dnia 14 października 2015 roku; 23) od dnia 30 września 2015 roku do dnia 08 października 2015 roku; 24) od dnia 12 listopada 2015 roku do dnia 13 listopada 2015 roku. Przedmiotem umów zgodnie z ich treścią było: przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Dla kandydatów na głównych księgowych" podczas realizacji Projektu "Profesjonalny Finansista" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 7 grudnia 2011 r. nr [...] (umowa z 2 lutego 2013 r.); pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - dnia 08-03-2013 (M. R. z grupy [...]– cykl F), nr [...] (umowa z 4 marca 2013 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na studiach podyplomowych - Rachunkowość i finanse – [...], nr [...] (umowa z 4 marca 2013 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na studiach podyplomowe – [...], nr [...] (umowa z 1 kwietnia 2013 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 10 godzin edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych "rachunkowość i finanse dla zaawansowanych" dniach 14-15.06.2013 r. – [...], nr [...] (umowa z 14 czerwca 2014 r.); pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych nr [...], nr [...](umowa z 1 lipca 2013 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 16 godzin edukacyjnych w ramach obligatoryjnego seminarium biegłych rewidentów w dniach 9 i 10 września 2013 r.- [...], nr [...] (umowa z 9 września 2013 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na szkoleniu obligatoryjnym dla biegłych rewidentów ZMIANY [...] DNIA 27-09-2013 (8 godzin), nr [...] (umowa z 16 września 2013 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie obligatoryjne szkolenie biegłych rewidentów nt. Zmiana zasad polityki rachunkowości... Nr Zmiana Gr [...], nr [...] (umowa z 1 października 2013 r.); przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Dla kandydatów na dyplomowanego księgowego podczas realizacji Projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r. nr [...] (umowa z 11 października 2013 r.); pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - STUDIA "[...], nr [...] (umowa z 4 listopada 2013 r.) pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - [...] (1 osoba), nr [...] (umowa z 24 lutego 2014 r.); opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na studiach podyplomowych – [...], dnia 12-04-2014 zgodnie z programem i harmonogramem, nr [...] (umowa z 7 kwietnia 2014 r.); opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na studiach podyplomowych, dnia 24-05-2014 zgodnie z harmonogramem i programem studiów – [...], nr [...] (umowa z 12 maja 2014 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach studiów podyplomowych "Rachunkowość i finanse dla zaawansowanych" w dniach 30-31.05.2014 r- [...], nr [...] (umowa z 30 maja 2014 r.); obrony prac dyplomowych – 3ch- na studiach podyplomowych Nr [...]w dniu 10.07.2014, nr [...] (umowa z 9 czerwca 2014 r.); przygotowaniu i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Dla kandydatów na dyplomowanego księgowego’' podczas realizacji Projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r. nr [...] (umowa z 29 sierpnia 2014 r.); opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych w ilości 16 godzin edukacyjnych, na kursie Obligatoryjne szkolenie biegłych rewidentów "Zmiana zasad polityki rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym" SEM/Zmiany [...]w dniach 17 i 18.09.2014, nr [...] (umowa z 8 września 2014 r.) pełnienie funkcji promotora na studiach - Studia [...], dnia 15-10-2014 (jedna osoba), nr [...](umowa z 13 października 2014 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach studiów podyplomowych "Rachunkowość i finanse dla zaawansowanych" [...], nr [...](umowa z 20 marca 2015 r.); pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - studia [...]., nr [...](umowa z 11 maja 2015 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładu nt. " Specyfika rachunkowości i rewizji spółdzielni mieszkaniowych" - Obligatoryjne szkolenie biegłych rewidentów - nr SPECYFIKA [...], nr [...] (umowa z 7 września 2015 r.); opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów nt. "Wartość godziwa wg MSSF oraz ustawy o rachunkowości na obligatoryjnym szkoleniu biegłych rewidentów. Nr wartość [...], nr [...](umowa z 30 września 2015 r.) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach obligatoryjnego seminarium biegłych rewidentów moduł x "wartość godzinowa wg MSSF i ustawy o rachunkowości" [...], nr [...] (umowa z 12 listopada 2015 r.) Zdaniem ZUS, umowy te (których kopie oraz rachunki za ich wykonanie załączono do wniosku ZUS) były umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm. oraz Dz. U. z 2014 poz. 121 ze zm.; dalej także: "k.c.") o zleceniu, a nie umowami o dzieło, jak je nazwały strony. Po zawiadomieniu o wszczęciu postępowania administracyjnego, pismem z 3 kwietnia 2018 r. skarżący przedstawił swoje stanowisko podnosząc m.in., że umowy zawarte z uczestnikiem postępowania miały charakter umów o dzieło, a nie umów o świadczenie usług. Podkreślił, że ZUS, ani NFZ nie są uprawnione do zmiany kwalifikacji prawnej umów, gdyż powoduje to stan niepewności co do prawa, a nadto przeważające znaczenie przy kwalifikacji danej umowy powinna mieć zgodna wola stron. Dodatkowo wniósł m.in. przeprowadzenie dowodu z przesłuchania uczestnika postępowania oraz przedłużenie terminu do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. W piśmie z 7 czerwca 2018 r. skarżący zaznaczył, że celem umowy łączącej strony było uzyskanie określonego rezultatu w postaci opracowania koncepcji i przeprowadzenia wykładów o tematyce określonej w umowach. Wykłady zostały wygłoszone na konkretny temat i miały cechy wykładów monograficznych o konkretnym zagadnieniu określonym w umowie, mających na celu dokładne i szczegółowe przedstawienie przedmiotowej problematyki. Wykłady zostały przygotowane i wygłoszone według oryginalnej, opracowanej przez twórcę metody na podstawie planu szkolenia przygotowywanego przez skarżącego. Skarżący podkreślił, że wykłady miały charakter utworu, gdyż były wytworem niematerialnym, spełniającym przesłanki wymienione w art. 1 pkt 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, a więc stanowiącym rezultat twórczej działalności człowieka, wygłoszony słowem o indywidualnym charakterze. Ponadto twórca przygotował dodatkowe materiały edukacyjne dla uczestników wykładu. Do złożonych pism skarżący załączył m.in. materiały dotyczące uczestnika postępowania, materiały edukacyjne, plan zajęć oraz opinię dr M. B. pt. "Szkolenie jako dzieło autorskie". W konkluzji skarżący wniósł o przeprowadzenie dowodów z przedłożonych dokumentów oraz dowodu z przesłuchania uczestnika postępowania na okoliczność tego, że strony zawarły umowy o dzieło i spełnione zostały essentialia negotii w zakresie tejże umowy. W konsekwencji skarżący wniósł o umorzenie postępowania. Uczestnik postępowania nie zajął stanowiska w sprawie. Postanowieniem z 6 sierpnia 2018 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ (dalej: "Dyrektor OW NFZ") na podstawie art. 78 § 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 109 ust. 1-3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (dalej zwanej "ustawą o świadczeniach opieki zdrowotnej"; tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1938 ze zm.), odmówił przeprowadzenia dowodu z przesłuchania stron. Decyzją z 14 czerwca 2019 r. Dyrektor OW NFZ, działając na podstawie art. 109 ust. 1-3 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej (tekst jedn. Dz. U. 2018 r., poz. 1510 z późn. zm.), stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika postępowania z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług w okresach: od dnia 2 lutego 2013 r. do dnia 6 maja 2013 r., od dnia 4 marca 2013 r. do dnia 8 marca 2013 r., w dniu 16 marca 2013 r., w dniu 6 kwietnia 2013 r., od dnia 14 czerwca 2013 r. do dnia 15 czerwca 2013 r., od dnia 1 lipca 2013 r. do 26 lipca 2013 r., od dnia 9 września 2013 r. do dnia 10 września 2013 r., od dnia 16 września 2013 r. do dnia 27 września 2013 r., od dnia 11 października 2013 r. do 13 grudnia 2013 r., od dnia 28 października 2013 r. do dnia 29 października 2013 r., od dnia 4 listopada 2013 r. do dnia 16 listopada 2013 r., od dnia 24 lutego 2014 r. do dnia 26 lutego 2014 r., od dnia 7 kwietnia 2014 r. do dnia 12 kwietnia 2014 r., od dnia 12 maja 2014 r. do dnia 24 maja 2014 r., od dnia 30 maja 2014 r. do dnia 31 maja 2014 r., w dniu 10 lipca 2014 r., od dnia 29 sierpnia 2014 r. do dnia 3 października 2014 r., od dnia 8 września 2014 r. do dnia 18 września 2014 r., od dnia 13 października 2014 r. do dnia 15 października 2014 r., od dnia 20 marca 2015 r. do dnia 21 marca 2015 r., od dnia 11 maja 2015 r. do dnia 10 czerwca 2015 r., od dnia 7 września 2015 r. do dnia 14 października 2015 r., od dnia 30 września 2015 r. do dnia 8 października 2015 r., od dnia 12 listopada 2015 r. do dnia 13 listopada 2015 r. W uzasadnieniu decyzji Dyrektor OW NFZ stwierdził, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Zdaniem Dyrektora OW NFZ, umowy zawarte przez skarżącego i uczestnika postępowania należy kwalifikować do klasy umów o świadczenie usług nieuregulowanych odrębnymi przepisami, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu (art. 750 k.c., art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej), względnie do klasy umów mieszanych, o wysokim natężeniu cech charakterystycznych dla umowy o świadczenie usług, do których przepisy o zleceniu również w takim wypadku znajdują zastosowanie. Skarżący oraz uczestnik postępowania złożyli odwołania od tej decyzji. Decyzją z 14 czerwca 2023 r. Prezes NFZ, działając na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5, 6 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej w związku z art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493), oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ. W uzasadnieniu decyzji Prezes NFZ wskazał na różnice między umową o dzieło a umową o świadczenie usług. Stwierdził m.in., że umowa o świadczenie usług, jak i umowa zlecenia są przykładem umowy starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Powołując się na orzecznictwo sądów powszechnych, Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych, Prezes NFZ stwierdził m.in., że: 1) obowiązków polegających na przygotowaniu i przeprowadzeniu zajęć - choćby w oparciu o samodzielnie wybrane i przystosowane materiały dydaktyczne, a nie narzucony z góry program - nie można uznać za dzieło, ponieważ nie przynoszą one konkretnego, samoistnego, oznaczonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem, 2) określony rezultat umowy o dzieło powinien mieć indywidualny charakter i niezależny od działania wykonawcy byt, wiążący się z możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie, 3) dzieło musi istnieć w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, 4) wprawdzie możliwa jest umowa o dzieło, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, jednak pod warunkiem, że wykładowi można przypisać cechy utworu, a ten warunek spełnia tylko wykład naukowy (ewentualnie cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, 5) jednym z kryteriów pozwalających na odróżnienie umowy o dzieło od umowy o świadczenie usług jest możliwość poddania umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Zdaniem Prezesa NFZ, w zawartych przez strony umowach nie sposób odnaleźć konkretnie określonego rezultatu, który charakteryzowałby się indywidualnym, twórczym charakterem. Przygotowanie oraz przeprowadzenie wykładów na określony temat, czy pełnienie funkcji promotora jest szeregiem czynności wykonywanych z należytą starannością przez uczestnika postępowania. Po analizie treści wykładów przygotowanych przez uczestnika postępowania, Prezes NFZ uznał, że przedmiot umów nie spełnia przesłanek wykładu naukowego mającego charakter utworu. Prezes NFZ zaznaczył przy tym, że nie kwestionuje dorobku naukowego uczestnika postępowania, ani jego kwalifikacji, a jedynie uznaje, że w tej sprawie prowadząc wykłady uczestnik postępowania nie wytworzył jakiegoś dzieła. Zdaniem Prezesa NFZ, w tej sprawie przedmiotem działania uczestnika postępowania był cały proces, na który składało się m.in. przygotowanie i przeprowadzenie wykładów na określonych w umowach zajęciach, zaś sposób, czy zasady przedstawiania wygłaszanych treści nie może być utożsamiany z rezultatem, który byłby samoistny, weryfikowalny i niezależny od dalszego działania twórcy. W przypadku spornych umów nie jest także możliwe poddanie umówionego rezultatu (dzieła) sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych. Z kolei niezindywidualizowanie przedmiotu umowy, niedookreślenie go i niewystarczające jego oznaczenie z góry skutkuje w niniejszym przypadku brakiem możliwości zweryfikowania otrzymanego świadczenia w oparciu o przepisy regulujące umowę o dzieło. Skutkiem tego jest brak możliwości obciążenia uczestnika postępowania odpowiedzialnością za wady dzieła. W ocenie Prezesa NFZ, uczestnik postępowania realizując umowy zawarte ze skarżącym wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach typowych prac edukacyjnych. Natomiast odnosząc się do materiałów edukacyjnych znajdujących się w aktach sprawy, Prezes NFZ uznał, że materiały te stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający lepiej, efektywniej urzeczywistnić cel zawartych umów przez przeprowadzenie szkoleń i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Przygotowanie i zaprezentowanie szkoleń/zajęć stanowiło jedynie środek do celu, jakim była edukacja. W konkluzji Prezes NFZ stwierdził, że strony spornych umów nie sprecyzowały w umowach sposobu ich wykonania, a jedynie określiły przedmiot świadczenia. Strony te nie ustaliły przy tym żadnych norm, standardów jakości, ani nie odwołały się do tematów omawianych zagadnień. W świetle powyższego Prezes NFZ przyjął, że uczestnik postępowania miał wykonać świadczenie w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje - także w sposób odpowiadający tym zwyczajom. Tymczasem w obrocie gospodarczym ogólnie przyjęte jest, że działalność edukacyjną świadczy się w formie usług lub umowy o pracę. Zdaniem Prezesa NFZ, brak zawarcia przez strony w treści umów postanowień, które precyzowałyby i indywidualizowały przedmiot wykładów, przez wskazanie norm jakości, określenie standardów, czy wskazanie przez jakie elementy cykl wykładów ma się odróżniać od innych wykładów o podobnej tematyce, determinuje ocenę, że w rzeczywistości chodziło o przeprowadzenie konwencjonalnego cyklu wykładów z ww. zakresów. Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Prezesa NFZ. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: a) przepisów postepowania, a mianowicie: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez dokonanie dowolnej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co w konsekwencji doprowadziło do błędnego przyjęcia charakteru prawnego każdej zawartej przez strony umowy jako umowy o świadczenie usług, podczas gdy zgodnie z wolą stron i treścią każdej umowy - przedmiotem umów łączących strony było opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów, będących utworem w rozumieniu art. 1 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 75 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. przez ich niezastosowanie i nieprzesłuchanie przez organ uczestnika postępowania oraz ze strony skarżącego, podczas gdy dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ich przesłuchania prowadziłoby do wniosku, że wolą stron było zawarcie i realizowanie umów o dzieło, b) przepisów prawa materialnego, a mianowicie: - art. 65 § 2 k.c. w zw. z art. 353¹ k.c. przez ich błędne zastosowanie i niesłuszne zakwalifikowanie przez Prezesa NFZ - w ślad za Dyrektorem OW NFZ, że skarżącego i uczestnika postępowania łączyły umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, a tym samym pominięcie zgodnego zamiaru i woli stron zawartych umów w zakresie kwalifikacji prawnej dokonanych przez strony czynności w ramach zasady swobody umów, a także niedokonanie wykładni oświadczeń woli stron oraz całkowite pominięcie przez organ, że strony zawarły umowy o dzieło w sposób odpowiadający właściwościom oraz cechom charakterystycznym dla owego stosunku obligacyjnego, - art. 627 k.c. przez jego błędną wykładnię i uznanie, że charakter czynności polegających m.in. opracowywaniu i wygłoszeniu autorskich wykładów, przynoszących określony efekt nie doprowadził do nawiązania przez strony umowy o dzieło, a co za tym idzie powstania rezultatu wymaganego dla owego stosunku prawnego, a także niesłuszne przyjęcie, iż oczekiwanie stron towarzyszące zawieraniu i wykonywaniu umowy o dzieło mogło zostać zrealizowane wyłącznie jako element umowy o świadczenie usług, do której na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, - art. 734 w zw. z art. 750 k.c. przez ich błędne zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżącego łączyły z uczestnikiem postępowania umowy o świadczenie usług, do których na podstawie art. 750 k.c. stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia, podczas gdy pogłębiona analiza okoliczności faktycznych sprawy powinna prowadzić do ustalenia, że celem i efektem zawartych umów o dzieło było osiągnięcie przez jej strony określonego rezultatu, - art. 65 pkt 1, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e), art. 69 ust. 1. oraz art. 107 ust. 5 i art. 109 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej przez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że uczestnik postępowania jako osoba wykonująca pracę na podstawie umów o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia czy umowę o świadczenie usług, - art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 1009 ze zm.) przez ich błędną wykładnię, a mianowicie przez uznanie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło. Mając na uwadze te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego, według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Prezes NFZ wniósł o oddalenie skargi w całości. Podtrzymał stanowisko oraz argumenty zaprezentowane w zaskarżonej decyzji. Pełnomocnik Prezesa NFZ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym. W piśmie procesowym z 26 września 2023 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zaprezentowane w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, kontrola ta, stosownie do § 2 powołanego artykułu sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozstrzyga przy tym w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Przepis ten stanowi, że obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia lub osobami z nimi współpracującymi. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym. Zastosowanie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej wymaga uprzedniego: 1) ustalenia, że określona osoba wykonywała pracę na podstawie umowy, którą można zakwalifikować jako jedną z umów wskazanych w tym przepisie, 2) wskazania w decyzji okresu, w jakim dana osoba podlegała obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Ustaleń w tym zakresie organy administracji powinny dokonać na podstawie oceny całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego, uprzednio został w sposób wyczerpujący zebrany i rozpatrzony. Obowiązki organu w tym zakresie wynikają z art. 7 k.p.a. ("W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli."), art. 8 § 1 k.p.a. ("Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania."), art. 77 § 1 k.p.a. ("Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.") i art. 80 k.p.a. ("Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona."). Rezultat realizacji tychże obowiązków powinien zostać odzwierciedlony w uzasadnieniu decyzji, co wynika z art. 107 § 3 k.p.a. ("Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa."). Sąd w pierwszej kolejności odniesie się do działań podejmowanych przez organ oraz kwestii związanych z oceną charakteru (klasyfikacją) przedmiotowych umów. Następnie Sąd przejdzie do ustalenia okresu dotyczącego podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania spornych umów, i w tym miejscu wyjaśni przyczyny uchylenia zaskarżonej decyzji w części, w której utrzymuje ona w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ z dnia 14 czerwca 2019 r. w punkcie 18. W ocenie Sądu, Prezes NFZ wywiązał się ze wskazanych obowiązków w zakresie ustalenia, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wskazanych w decyzji umów zawartych ze skarżącym, z wyjątkiem umowy, o której mowa w pkt 18. W sprawie został bowiem zebrany, rozpatrzony i oceniony materiał dowodowy, który był wystarczający do dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Zauważyć należy, że z wnioskiem o wydanie decyzji dotyczącej kwestii podlegania uczestnika postępowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego wystąpił ZUS, który – stosownie do art. 109 ust. 3a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej – miał obowiązek dołączenia do wniosku kopii posiadanych dokumentów i informacji uzasadniających treść żądania. W świetle tego przepisu ZUS musi przekazać Narodowemu Funduszowi Zdrowia wszelkie posiadane dokumenty i informacje, które mogą uzasadniać żądanie ustalenia, że określona osoba podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, niezależnie od źródła pozyskania tychże dokumentów i informacji. W wykonaniu obowiązku z art. 109 ust. 3a ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej ZUS przedłożył dokumenty w postaci kopii wskazanych umów i rachunków za wykonanie tych umów przez uczestnika postępowania oraz kopii sprawozdania z postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego u skarżącego. Ponadto w toku postępowania administracyjnego skarżący przedstawił wyjaśnienia na piśmie odnoszące się do przedmiotowych umów, załączając do tych wyjaśnień m.in. wydruki harmonogramów kursów, prezentacji, dzienników zajęć prowadzonych przez uczestnika postępowania. W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w toku postępowania administracyjnego w tej sprawie był wystarczający do rozstrzygnięcia, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonania spornych umów. W sprawie nie pozostały przy tym wątpliwości co do stanu faktycznego, których nie dałoby się usunąć. W ocenie Sądu, w toku postępowania administracyjnego nie było konieczne przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, a w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Niemniej jednak pamiętać również należy, że zgodnie z art. 86 k.p.a., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub z powodu ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, organ administracji publicznej dla ich wyjaśnienia może przesłuchać stronę. Z przepisu tego wynika, że dowód z przesłuchania strony jest dowodem posiłkowym (subsydiarnym), pozostawionym do uznania organu i przeprowadzanym jedynie wówczas, gdy po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym pozostają do wyjaśnienia istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 lipca 2019 r. sygn. I GSK 1362/18). Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie na podstawie wskazanych wyżej, innych środków dowodowych możliwe było ustalenie charakteru umów zawartych przez skarżącego z uczestnikiem postępowania. W ocenie Sądu, najistotniejszym dowodem w sprawie są właśnie umowy zawarte przez skarżącego i uczestnika postępowania. Zostały one bowiem sformułowane w sposób pozwalający na zakwalifikowanie ich charakteru prawnego bez potrzeby uzupełniania materiału o kolejne dowody. Przed organami NFZ, jak i wcześniej przed ZUS zostały zgromadzone dokumenty, z których w ocenie Sądu wynika pełny obraz tego, jaki był przedmiot umów oraz okoliczności ich wykonania. Z treści przedmiotowych umów wynika, że ich przedmiotem było: 1) przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Dla kandydatów na głównych księgowych" podczas realizacji Projektu "Profesjonalny Finansista" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 7 grudnia 2011 r. nr [...] (umowa z 2 lutego 2013 r.); 2) pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - dnia 08-03-2013 (M.R. z grupy [...]– cykl F), nr [...] (umowa z 4 marca 2013 r.); 3) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na studiach podyplomowych - Rachunkowość i finanse – [...], nr [...] (umowa z 4 marca 2013 r.); 4) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na studiach podyplomowe – [...], nr [...] (umowa z 1 kwietnia 2013 r.); 5) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 10 godzin edukacyjnych w ramach studiów podyplomowych "rachunkowość i finanse dla zaawansowanych" dniach 14-15.06.2013 r. – [...], nr [...] (umowa z 14 czerwca 2014 r.); 6) pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych nr [...], nr [...](umowa z 1 lipca 2013 r.); 7) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ilości 16 godzin edukacyjnych w ramach obligatoryjnego seminarium biegłych rewidentów w dniach 9 i 10 września 2013 r.- [...]", nr [...] (umowa z 9 września 2013 r.); 8) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na szkoleniu obligatoryjnym dla biegłych rewidentów ZMIANY [...] DNIA 27-09-2013 (8 godzin), nr [...] (umowa z 16 września 2013 r.); 9) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów na kursie obligatoryjne szkolenie biegłych rewidentów nt. Zmiana zasad polityki rachunkowości... Nr Zmiana Gr [...], nr [...] (umowa z 1 października 2013 r.); 10) przygotowanie i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Dla kandydatów na dyplomowanego księgowego podczas realizacji Projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r. nr [...] (umowa z 11 października 2013 r.); 11) pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - STUDIA "[...], nr [...] (umowa z 4 listopada 2013 r.) 12) pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - [...] (1 osoba), nr [...] (umowa z 24 lutego 2014 r.); 13) opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na studiach podyplomowych – [...], dnia 12-04-2014 zgodnie z programem i harmonogramem, nr [...] (umowa z 7 kwietnia 2014 r.); 14) opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych na studiach podyplomowych, dnia 24-05-2014 zgodnie z harmonogramem i programem studiów – [...], nr [...] (umowa z 12 maja 2014 r.); 15) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach studiów podyplomowych "Rachunkowość i finanse dla zaawansowanych" w dniach 30-31.05.2014 r- [...], nr [...] (umowa z 30 maja 2014 r.); 16) obrony prac dyplomowych – 3ch- na studiach podyplomowych Nr [...]w dniu 10.07.2014, nr [...] (umowa z 9 czerwca 2014 r.); 17) przygotowaniu i przeprowadzenie zajęć tematycznych w ramach szkolenia: "Dla kandydatów na dyplomowanego księgowego’' podczas realizacji Projektu "Certyfikowany Księgowy" prowadzonego przez Zamawiającego na podstawie umowy o dofinansowanie projektu z Wojewódzkim Urzędem Pracy w K. z dnia 23 października 2012 r. nr [...] (umowa z 29 sierpnia 2014 r.); 18) opracowanie autorskie i przeprowadzenie zajęć szkoleniowych w ilości 16 godzin edukacyjnych, na kursie Obligatoryjne szkolenie biegłych rewidentów "Zmiana zasad polityki rachunkowości, wartości szacunkowych, poprawianie błędów, zdarzenia następujące po dniu bilansowym" SEM/Zmiany [...]w dniach 17 i 18.09.2014, nr [...] (umowa z 8 września 2014 r.) 19) pełnienie funkcji promotora na studiach - Studia [...], dnia 15-10-2014 (jedna osoba), nr [...](umowa z 13 października 2014 r.); 20) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach studiów podyplomowych "Rachunkowość i finanse dla zaawansowanych" [...], nr [...](umowa z 20 marca 2015 r.); 21) pełnienie funkcji promotora na studiach podyplomowych - studia [...]., nr [...](umowa z 11 maja 2015 r.); 22) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładu nt. " Specyfika rachunkowości i rewizji spółdzielni mieszkaniowych" - Obligatoryjne szkolenie biegłych rewidentów - nr SPECYFIKA [...], nr [...] (umowa z 7 września 2015 r.); 23) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów nt. "Wartość godziwa wg MSSF oraz ustawy o rachunkowości na obligatoryjnym szkoleniu biegłych rewidentów. Nr wartość [...]., nr [...](umowa z 30 września 2015 r.) 24) opracowanie i wygłoszenie autorskich wykładów w ramach obligatoryjnego seminarium biegłych rewidentów moduł x "wartość godzinowa wg MSSF i ustawy o rachunkowości" [...], nr [...] (umowa z 12 listopada 2015 r.) Strony tych umów ustaliły, że Zamawiający zamawia, a Wykonawca przyjmuje do osobistego wykonania dzieła w postaci: pełnienia funkcji promotora, opracowania autorskiego i przeprowadzenia zajęć szkoleniowych, opracowania i wygłoszenia autorskich wykładów, obrony prac dyplomowych, przygotowania i przeprowadzenia zajęć tematycznych w ramach kursu, opracowania i wygłoszenia wykładów. Ponadto strony ustaliły konkretny termin wykonania "dzieła" oraz kwotę wynagrodzenia. "Dzieło" miało być wykonane przy użyciu narzędzi i materiałów Wykonawcy. W umowach zawarto postanowienia zgodnie, z którymi wykonawca nie może powierzyć realizacji przedmiotu umowy innym osobom bez zgody. Zdaniem Sądu, Prezes NFZ dokonał prawidłowej oceny charakteru umów zawartych przez skarżącego z uczestnikiem postępowania – z puntu widzenia norm prawa administracyjnego, ale też z uwzględnieniem stosownych przepisów kodeksu cywilnego. W toku postępowania administracyjnego i w skardze skarżący akcentował, że przedmiotowe umowy z uczestnikiem postępowania zostały zawarte na podstawie kodeksu cywilnego, wobec zgodnego oświadczenia woli obydwu stron, który nie został dostatecznie rozważony w postępowaniu administracyjnym. Podkreślenia jednak wymaga, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. m.in. wyroki z: 3 lutego 2021 r. sygn. II GSK 1492/18; 27 maja 2022 r. sygn. II GSK 135/19, II GSK 106/19, II GSK 115/19, II GSK 86/19; treść tych, jak i dalej powoływanych wyroków jest dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/) – które to stanowisko Sąd orzekający w tej sprawie w pełni podziela – art. 65 § 2 k.c. ("Oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje.") w zakresie, w jakim przy badaniu umów daje pierwszeństwo kryterium zgodnego zamiaru stron, nie znajduje zastosowania przy kwalifikowaniu umów dla potrzeb ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Nie może i nie powinno bowiem budzić żadnych wątpliwości, że nawet jeżeli taki byłby zgodny zamiar kontrahentów, strony umowy nie mogą oświadczeniem woli kształtować swych publicznoprawnych obowiązków odmiennie, niż wynika to z przepisów administracyjnego prawa materialnego. Autonomia woli stron w zakresie odnoszącym się do kształtowania treści umowy nie może bowiem prowadzić do nadawania tej umowie treści odmiennych od tych, które wynikają z przyjętych umową postanowień, a tym samym prowadzić do dowolnego kwalifikowania zawartej umowy, wbrew jej treści oraz wbrew prawu i mieć przesądzający charakter. Dlatego nawet w przypadku wątpliwości co do rzeczywistej konstrukcji spornych umów podstawą ich wyjaśnienia nie jest art. 65 k.c.. Zasadniczą kwestią sporną między stronami w tej sprawie jest charakter umów zawartych przez skarżącego z uczestnikiem postępowania. Organy administracji przyjęły, że w istocie są to umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia, natomiast skarżący podnosi, że są to umowy o dzieło. Istotność kwalifikacji wskazanych umów ma związek z tym, że wykonywanie pracy na podstawie kategorii umów wskazanej przez organy administracji podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, natomiast obowiązkowi takiemu nie podlega wykonywanie umowy o dzieło. Podkreślenia wymaga, że o prawidłowym zakwalifikowaniu umowy cywilnoprawnej nie decyduje nazwa umowy czy jej stylistyka, lecz rzeczywisty przedmiot umowy, okoliczności jej zawarcia oraz sposób i okoliczności jej wykonywania, w tym realizowanie przez strony, nawet wbrew postanowieniom umowy, cechy charakterystyczne dla danego stosunku prawnego, które odróżniają zawartą i realizowaną umowę od innych umów cywilnoprawnych. Wprawdzie zgodnie z art. 353¹ k.c. strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, jednakże – jak wskazuje dalsza część tego przepisu – treść lub cel tego stosunku nie mogą sprzeciwiać się jego właściwości (naturze), ustawie ani zasadom współżycia społecznego. Ponadto wola stron umowy nie może zmieniać ustawy, co wprost wynika z art. 58 § 1 k.c. ("Czynność prawna sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek (...)."). Wobec tego nazwanie umowy umową o dzieło nie przesądza o jej charakterze. Przyjęcie, że strony łączyła umowa o dzieło, podczas gdy z jej treści i sposobu wykonania wynikają przeważające cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. Zgodnie z art. 627 k.c. przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z tego, jak i kolejnych przepisów kodeksu cywilnego regulujących umowę o dzieło wynika, że: 1) między stronami umowy o dzieło nie występuje jakikolwiek stosunek zależności lub podporządkowania, 2) przyjmujący zamówienie, zobowiązując się do wykonania dzieła, może współdziałać z zamawiającym, jeżeli współdziałanie to jest potrzebne do wykonania dzieła i nie ciąży na nim zasadniczo obowiązek osobistego wykonania dzieła, chyba że wynika to z umowy o dzieło lub charakteru dzieła, 3) przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności takiego określenia, pod warunkiem, że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi, 4) cechą konstytutywną dzieła jest samoistność (materialnego lub niematerialnego) rezultatu. Wykonanie umowy o dzieło ma więc doprowadzić do powstania samoistnego, jednorazowego oraz weryfikowalnego rezultatu (materialnego lub niematerialnego), bez względu przy tym na rodzaj i intensywność świadczonej w tym celu pracy i staranności. Przedmiotem umowy o dzieło jest zatem doprowadzenie do weryfikowalnego i jednorazowego rezultatu, zdefiniowanego przez zamawiającego w momencie zawierania umowy, który w momencie zawierania umowy nie istnieje, jednak jest w niej z góry przewidziany i określony w sposób wskazujący na jego indywidualne cechy (por. wyrok Sądu Najwyższego z 28 sierpnia 2014 r., sygn. akt II UK 12/14). Zasadniczo w treści umowy o dzieło istnieje konieczność opisania rezultatu, ponieważ to rezultat kreuje stosunki zobowiązaniowe między stronami tej umowy. Z kolei z przepisów k.c. odnoszących się do umów o świadczenie usług, do których odpowiednio mają zastosowanie przepisy o zleceniu (art. 750 k.c. w związku z art. 734 k.c. i nast.) wynika, że przedmiotem tychże umów jest wykonywanie lub wykonanie czynności dla innej osoby (osób) i w jej (ich) interesie, które polega na zobowiązaniu do starannego działania, z czym łączy się jednocześnie brak uzgodnienia obowiązku osiągnięcia szczegółowo określonego, przyszłego, samoistnego materialnego lub ucieleśnionego materialnie rezultatu, uznawanego za kryterium prawidłowego spełnienia świadczenia głównego przez wykonującego usługę (stąd jest to umowa starannego działania, a nie rezultatu), jak i na osobistym spełnieniu świadczenia przez wykonawcę (usługobiorcę, zleceniobiorcę). Umowy te charakteryzuje oparcie ich na szczególnym zaufaniu do wykonującego usługę. Są to umowy starannego działania, w których co prawda rezultat może być przedmiotem starań, lecz nie daje się z góry przewidzieć, a często nie sposób określić, w jakim stopniu zostanie osiągnięty. Dlatego też w tego rodzaju umowie rezultat nie jest objęty treścią świadczenia. Zdaniem Sądu, organy NFZ prawidłowo oceniły, że umowy przedstawione wraz z wnioskiem ZUS, łączące skarżącego i uczestnika postępowania, są umowami o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie umowami o dzieło (jak je określiły ich strony). Podkreślenia wymaga, że przedmiot umowy o dzieło może być określony w różny sposób i różny może być stopień dokładności takiego określenia, pod warunkiem że nie budzi wątpliwości, o jakie dzieło chodzi oraz że cechą konstytutywną dzieła jest jednorazowość, samoistność (materialnego lub niematerialnego) rezultatu, który jest weryfikowalny. O istnieniu tego charakterystycznego (i dystynktywnego) elementu umowy o dzieło należy wnioskować na podstawie treści konkretnej umowy, co polegać powinno na ocenie, czy strony określiły w umowie cechy i parametry indywidualizujące dzieło. Natomiast brak kryteriów określających pożądany przez zamawiającego wynik (wytwór) umowy prowadzi do wniosku, że przedmiotem zainteresowania zamawiającego jest wykonanie określonych czynności, a nie ich rezultat (zob. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 sierpnia 2022 r. sygn. II GSK 908/19). Zdaniem Sądu, w tej sprawie zadaniem uczestnika postępowania było wykonywanie czynności faktycznych w postaci przeprowadzenia zajęć na uzgodniony ze skarżącym temat (przedmiot zajęć, szkoleń czy wykładów), pełnienie funkcji promotora oraz obrony prac dyplomowych. Czynności, do których wykonania zobowiązywał się uczestnik postępowania miały prowadzić do rezultatu, jednakże w żadnym razie nie były one charakterystyczne dla umowy o dzieło. Wynikały bowiem z podjęcia określonych czynności niewymagających cech indywidualizacji, lecz staranności działania. Nie miały charakteru czynności przynoszących konkretny materialny rezultat, były one w istocie realizowane w ramach umów starannego działania, mających charakter umów o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Przedmiotem spornych umów było przekazanie określonej wiedzy, pełnienie funkcji promotora lub obrony prac dyplomowych, a nie stworzenie dzieła. Uprawniona jest również ocena, że zawarte pomiędzy stronami umowy nie przewidywały określonego rezultatu w postaci zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego czy też utworu w rozumieniu przepisów prawa autorskiego. W ocenie Sądu, prowadzenie przez uczestnika postępowania zajęć dydaktycznych, pełnienie funkcji promotora lub obrony prac dyplomowych stanowiły ciąg czynności faktycznych poddanych reżimowi starannego działania, zmierzających do nauczenia, nadzorowania procesu czy też wytłumaczenia słuchaczom zagadnień związanych z wykładaną materią, jednak bez gwarancji uzyskania określonej wiedzy czy wytworzenia dzieła. Wykonując sporne umowy, uczestnik postępowania nie miał żadnego wpływu na to, czy słuchacze nabędą wykładaną wiedzę lub obronią pracę dyplomową. Umowy nie precyzowały o jakie konkretnie dzieło miałoby chodzić. Nie przewidywały rezultatu w postaci zagwarantowania, że słuchacze nauczą się wykładanej materii lub obronią pracę dyplomową na konkretną ocenę. Uczestnik postępowania mógł jedynie zobowiązać się do starannego przeprowadzenia zajęć oraz nadzorowania procesu pisania/obrony prac dyplomowych. Zatem uczestnik postępowania nie przyjął na siebie odpowiedzialności za rezultat. Natomiast poziom osiągniętej wiedzy przez studentów nie może być oceniany i traktowany jako rezultat w rozumieniu art. 627 k.c. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 marca 2017 r. sygn. II GSK 2954/15). W ocenie Sądu, treść umów nie pozostawia wątpliwości, że miały one cel edukacyjny, dydaktyczny. Powyższe determinuje ich charakter prawny, jako umów o świadczenie usług. Sąd stoi na stanowisku, że umowy zawarte z wykładowcami, których przedmiotem jest przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, szkoleń, seminariów i wszelkiego rodzaju zajęć w celach edukacyjnych, pełnienie funkcji promotora, czy obrona prac dyplomowych; czyli przekazanie i nauczenie uczestników tych zajęć określonej wiedzy lub nadzorowanie procesu tworzenia/obrony prac dyplomowych, z samej swej istoty, a więc celu dla jakich są zawierane, nie mogą stanowić umów o dzieło, o których mowa w art. 627 k.c. W tego typu umowach nie można bowiem z góry określić zindywidualizowanego dzieła w rozumieniu tego przepisu. Nie może stanowić bowiem dzieła ani samo przeprowadzenie wykładów, ćwiczeń, szkoleń, pełnienie funkcji promotora lub obrona prac dyplomowych, czy inne czynności dydaktyczne choćby miało ono charakter niestandardowy, wyjątkowy dostosowany do wyjątkowych potrzeb słuchaczy, uczestników. Dzieła nie może stanowić wiedza uzyskana przez słuchaczy wykładów lub uczestników zajęć, ani też obrona pracy dyplomowej. Sąd zauważa ponadto, że czynność przeprowadzenia zajęć lub nadzorowania procesu pisania/obrony pracy dyplomowej nie jest niezależna od osoby prowadzącej/nadzorującej te czynności. Nie pozostawia ucieleśnionego, czy też nieucieleśnionego, ale postrzegalnego, pozwalającego na zindywidualizowanie, rezultatu. Aby stwierdzić, że rezultat umowy jest właściwy umowie o dzieło, musi ono mieć charakter samoistny względem twórcy. Tym samym dzieło pozostaje niezależne od dalszego działania twórcy i staje się wartością autonomiczną w obrocie. Rezultatem nieucieleśnionym w rzeczy nie może być czynność, a jedynie jej wynik w postaci postrzegalnej, pozwalającej nie tylko odróżnić je od innych przedmiotów, ale i uchwycić istotę osiągniętego rezultatu. Rezultatu, jakim jest przy przeprowadzaniu zajęć wiedza uzyskana przez uczestników zajęć, nie da się z góry określić w postaci dzieła. To samo tyczy się pełnienia funkcji promotora czy obrony prac dyplomowych. Tego rodzaju rezultat nie jest zależny jedynie od starań i nakładu pracy wykładowcy/promotora. Uzależniony jest w dużej mierze od studentów, ich chęci oraz możliwości przyswojenia wiedzy oraz obrony pracy. Przy tego rodzaju rezultacie nie można mówić o odpowiedzialności wykładowcy/promotora za wady dzieła. Zasób zdobytej wiedzy nie poddaje się bowiem weryfikacji pod względem istnienia wad fizycznych. W przypadku zajęć dydaktycznych czy promotorstwa na wyższej uczelni dobór teorii, metod edukacyjnych, sposobu prowadzenia jest zindywidualizowany przez osobę wykładowcy. Jednak nie zmienia to typowej usługi edukacyjnej w umowę rezultatu. Wysiłek intelektualny oraz indywidualne podejście do prowadzenia zajęć czy nadzorowania obrony prac jest wymagany przy tego rodzaju pracy umysłowej, należy go zatem zaliczyć do elementów umowy zlecenia związanej z obowiązkiem starannego działania. W przypadku przeprowadzenia cyklu zajęć dydaktycznych, nadzorowania obron czy bycia promotorem nie występuje żaden pewny rezultat uwidoczniony w jakiejkolwiek postaci materialnej lub niematerialnej. Nie ma także podstaw do konstruowania ewentualnej odpowiedzialności za wady "dzieła". Wykładowca nie może bowiem zobowiązać się do tego, że jego uczeń z całą pewnością opanuje przekazywane zagadnienia na zakładanym poziomie, napisze pracę dyplomową czy ją obroni na konkretną ocenę, gdyż jest to kwestia indywidualnych zdolności, ambicji i wysiłku każdego studenta. Praca wykładowcy polega na starannym działaniu, aby stosownie do założeń programowych przekazać określony zasób wiedzy studentom, motywować ich do nauki, sprawdzać postępy, nadzorować pisanie pracy i uczestniczyć w bronach. Poziom opanowania materiału czy ocena z obrony pracy i umiejętności uczestników kursów i studiów w żadnym razie nie stanowi rezultatu w znaczeniu art. 627 k.c.. W ocenie Sądu, wprawdzie możliwa jest umowa o dzieło, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, to jednak pod warunkiem, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Ten warunek spełnia jednak tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego, nie zaś działania polegające na wykonywaniu czynności wymagających określonej wiedzy i zdolności do jej przekazania (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 4 czerwca 2014 r. sygn. II UK 548/13 i II UK 4230/13; 18 czerwca 2003 r. sygn. II CKN 269/01). Na gruncie niniejszej sprawy w żadnym postanowieniu którejkolwiek z umów zawartych przez skarżącego z uczestnikiem postępowania nie zostały opisane takie warunki prowadzenia zajęć, które można by uznać za określenie wykładu naukowego, niestandardowego i niepowtarzalnego. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie sądów powszechnych (zob. np.: wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 19 lipca 2012 r. sygn. III AUa 612/12; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 28 lutego 2013 r. sygn. III AUa 1785/12), że jakkolwiek wykładowca do swej pracy wnosi czynnik twórczy, począwszy od sposobu ujęcia tematu, doboru literatury, metody przeprowadzania zajęć, to jednak nie stanowi to elementu dostatecznie wyróżniającego umowę o dzieło od innych umów o świadczenie pracy. Zdaniem Sądu, działania podjęte w wykonaniu umów zawartych przez skarżącego z uczestnikiem postępowania nie miały cech twórczych, indywidualizujących dzieło jako ich rezultat. Wykłady i zajęcia, pełnienie funkcji promotora oraz obrony prac dyplomowych stanowiące przedmiot spornych w sprawie umów stanowiły cykl powtarzających się czynności, a ściślej rzecz ujmując cykl usystematyzowanych i powtarzających się zajęć dydaktycznych i innych czynności w ramach procesu kształcenia na kursach, co uzasadnia wniosek, że ich celem było przekazywanie wiedzy z danej dziedziny oferowane w ramach programu kształcenia (oferty edukacyjnej) skarżącego lub nadzorowanie procesu pisania prac dyplomowych. W świetle tych argumentów uzasadniony jest wniosek, że czynnościom przeprowadzonym przez uczestnika postępowania na podstawie spornych w sprawie umów nie można przypisać cech utworów, albowiem spełniać je może tylko wykład naukowy o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego. O kwalifikacji spornych umów jako umów o dzieło nie może też świadczyć fakt, że uczestnik postępowania sporządzał sylabusy, czy materiały dydaktyczne i szkoleniowe w zakresie objętym przedmiotem wykładów. Zdaniem Sądu, tego typu materiał dydaktyczny ma charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonuje jako pomoc naukowo-dydaktyczna dla wykładowcy bądź studenta oraz stanowi m.in. dokumentację tego, jakie zajęcia miały się odbyć i jakie zagadnienia miały być omawiane na zajęciach. Tego typu materiały dydaktyczne mogły stanowić jedynie środek przekazu pozwalający "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartych umów przez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również wiedzy zdobytej przez studentów z wykorzystaniem tych materiałów nie można uznać za rezultat niematerialny, bowiem nie była ona określona i pewna w momencie zawierania umowy. Sąd za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 6 ust. 1 pkt 4 ("Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej "zleceniobiorcami", oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4"), art. 12 ust. 1 ("Obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym"), art. 13 pkt 2 ("Obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy - od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy") ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wbrew stanowisku skarżącego, Prezes NFZ nie dokonał błędnej wykładni tych przepisów i nie przyjął, że płatnik ma obowiązek zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło. W okolicznościach tej sprawy organy NFZ prawidłowo natomiast orzekły, że uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, ponieważ wykonywał zawarte ze skarżącym umowy o świadczenie usług, a nie umowy o dzieło. Zdaniem Sądu, z wyjątkiem umowy, o której mowa w pkt 18, organy NFZ prawidłowo określiły okres podlegania uczestnika postępowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania spornych umów, nie naruszając przy tym art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej ("Obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i c-i, powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.") w związku z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (z którego wynika, że osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i w okresie od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy). W decyzji Dyrektora OW NFZ (w tym zakresie) wskazano bowiem okresy podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego uczestnika postępowania odpowiadające postanowieniem spornych umów w zakresie terminu rozpoczęcia i zakończenia wykonania przedmiotów tych umów. Zdaniem Sądu w przypadku umowy, o której mowa w pkt 18 decyzji Prezesa NFZ (umowa nr [...]) organ nie wyjaśnił w wystarczającym stopniu dlaczego przyjął okres wykonania tej umowy od 8 września 2014 r. do 18 września 2014 r., pomimo że z § 4 tej umowy wynikało, że rozpoczęcie jej realizacji nastąpi 17 września 2014 r., a zakończenie 18 września 2014 r. Dodatkowo z wystawionego rachunku załączonego do akt sprawy wynika, że prace zostały wykonane w dniach 17 i 18 września 2014 r. Jest to o tyle istotne, że w przypadku innych umów, w których jednoznacznie wskazano okres ich realizacji (w tym dzień rozpoczęcia jej wykonania), organ przyjął, że jest on tożsamy z okresem istnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu. W taki sposób zostały ustalone okresy, o którym mowa w pkt 3 (umowa nr [...]), pkt 4 ([...]), pkt 5 ([...]), pkt 7 ([...]), pkt 10 ([...]) oraz pkt 15 ([...]) decyzji. Zdaniem Sądu okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu zgodnie z art. 13 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych powinien być ustalany od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonania, a nie od dnia zawarcia umowy. W przypadku braku wskazania w umowie okresu jej realizacji, ustalając okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu organ brał pod uwagę datę zawarcia umowy oraz datę wystawienia rachunku lub przeprowadzenia zajęć (dotyczy okresów, o których mowa w pkt 1, 8, 9, 13, 14, 17, 20, 22, 23 oraz 24 decyzji). W przypadku umów dotyczących pełnienia funkcji promotora okres podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu obliczono na podstawie daty zawarcia umowy oraz daty wykonania przedmiotu umowy lub wystawienia rachunku (w jednym przypadku była lista płac) – okresy, o których mowa w pkt 2, 6, 11, 12 i 19 decyzji. W przypadku obrony prac dyplomowych była to data obrony wynikająca z przedmiotu umowy (okres, o którym mowa w pkt 16 decyzji). Z uwagi na wątpliwości dotyczące ustalaniu okresu podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, o którym mowa w pkt 18 zaskarżonej decyzji, organ powinien wyjaśnić dlaczego przyjął inną logikę niż w pozostały przypadkach, a w szczególności wskazać przepisy prawne, które stanowiły podstawę ustalenia tego okresu. Reasumując, Sąd rozpoznając skargę uznał, że organy NFZ prawidłowo ustaliły, że sporne umowy były umowami o świadczenie usług a zatem wykonując je, uczestnik postępowania podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego na podstawie art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej. Z wyjątkiem okresu o którym mowa w pkt 18 decyzji organu I instancji, dyrektor OW NFZ prawidłowo stwierdził okresy polegania uczestnika postpowania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tego tytułu. W tym zakresie (tj. z wyjątkiem okresu, o którym mowa w pkt 18 zaskarżonej decyzji) Prezes NFZ prawidłowo i zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. ("Organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora OW NFZ. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. Natomiast na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę w pozostałej części (punkt drugi sentencji). O zwrocie kosztów postępowania orzeczono stosownie do art. 200, art. 205 § 2 oraz art. 206 p.p.s.a. Okoliczności sprawy dawały podstawę do miarkowania wynagrodzenia pełnomocnika przez dostosowanie do stopnia koniecznego nakładu pracy. W ocenie Sądu, za zasądzeniem wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika w wysokości 100 zł przemawiało przede wszystkim to, że uchylono zaskarżoną decyzję w części, w której utrzymuje ona w mocy Decyzję Dyrektora OW NFZ w punkcie 18), z przyczyn całkowicie innych niż podniesione w treści skargi. Dodatkowo, za odstąpieniem od zasądzenia na rzecz skarżącego stawki minimalnego wynagrodzenie dla jego pełnomocnika, przemawiało to, że rozpoznawana sprawa jest jedną z wielu tożsamych spraw, zainicjowanych skargami tego samego stowarzyszenia (np. zarejestrowanymi pod sygn. VI SA/Wa 5163/23 lub VI SA/Wa 5165/23). Seryjność spraw, wynikająca z analogii stanów faktycznych i prawnych, sprawiła, że pełnomocnik sporządził niemal identyczne skargi (w znacznym stopniu różnica dotyczyła jedynie okresów oraz numerów zaskarżonych decyzji), zatem nie sposób uznać, że nakład pracy był taki sam, jaki byłby w przypadku wniesienia skarg w różnych przedmiotowo sprawach.