VIII SA/Wa 562/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Justyna Mazur Sędzia WSA Marek Wroczyński po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Radomiu w trybie uproszczonym w dniu 14 września 2022 r. sprawy ze skargi H. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia [...] maja 2022 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.

Zaskarżoną decyzją znak: [...] z dnia 17 maja 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w R. (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 24 ust. 2, ust. 2a i ust. 4 ustawy z dnia 18 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022r. poz. 615; dalej: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania H. D. (dalej: "skarżąca", "strona") od decyzji Wójta Gminy T. (dalej: "Wójt", "organ I instancji") z dnia 28 marca 2022 r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji. Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy: W dniu 31 stycznia 2022 r. pełnomocnik skarżącej złożył do organu I instancji wniosek o ustalenie prawa o świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad siostrą A.W., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe (orzeczenie z dnia 23 czerwca 2017 r., wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w R.). Z orzeczenia tego wynika, że niepełnosprawność istnieje od urodzenia. Decyzją z dnia 28 marca 2022r. organ I instancji, działając m.in. na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3, art. 24 oraz art. 32 ust. 2 u.ś.r., odmówił skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Odmowę przyznania świadczenia uzasadniono treścią art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła skarżąca, zarzucając naruszenie następujących przepisów prawa tj.: 1) art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r. i niezasadne uznanie, że siostra niepełnosprawnej A. W. nie jest uprawniona do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, ponieważ są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osoba wymagająca opieki, na których ciąży obowiązek alimentacyjny tj. rodzice; 2) art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 w związku z art. 107 § 3 Kpa, przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i bezpodstawne przyjęcie, że rodzice są w stanie się nią opiekować, gdyż nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas gdy okoliczności te nie zostały w ogóle zbadane i nie zostały podjęte działania zmierzające do ustalenia ich rzeczywistej sytuacji zdrowotnej. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i ustalenie wnioskowanego świadczenia od 1 stycznia 2022r. Organ odwoławczy, uzasadniając wskazaną na wstępie decyzję z 17 maja 2022 r., przytoczył brzmienie art. 17 ust. 1, ust. 5 oraz art. 17 ust. 1a u.ś.r., jak i art. 128 i art. 129 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej "k.r.o."). Wyjaśniło, że obowiązek alimentacyjny skarżącej względem siostry powstaje dopiero, gdy nie ma osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności. Podniosło, iż rodzice osoby wymagającej opieki żyją, a zatem obowiązek alimentacyjny rodziców względem córki wyprzedza obowiązek alimentacyjny siostry. W ocenie Kolegium, okolicznością wyłączającą obowiązek alimentacyjny rodziców jest wymieniony w ustawie wyjątek, a mianowicie posiadanie znacznego stopnia niepełnosprawności. SKO wskazało, iż z akt sprawy nie wynika, aby A.W. i J.W. legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. A.W. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, natomiast J.W. nie posiada żadnego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem SKO, to rodzice są w pierwszej kolejności zobowiązani do sprawowania opieki nad córką i tylko zbieg nadzwyczajnych zdarzeń może spowodować przeniesienie obowiązku alimentacyjnego na kolejne osoby zobowiązane. W kwestii zachowania kolejności obowiązku alimentacyjnego, przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Kolegium odwołało się do orzecznictwa sądów administracyjnych, cytując wyrok NSA w Warszawie z dnia 21 lutego 2019 r. sygn. akt. I OSK 3804/18. Odnosząc się do odwołania SKO podniosło, iż organy orzekające w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne nie są uprawnione do oceny stanu zdrowia rodziców osoby wymagającej opieki. Dlatego zarzut braku wyjaśnienia rzeczywistej sytuacji zdrowotnej rodziców A.W. uznało za niezasadny. Konkludując organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie są spełnione łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.ś.r., aby było możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Fakt, że rodzice wymagającej opieki są starsi, a matka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie może być uznany za okoliczność uzasadniającą przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko posiadanie przez rodziców A.W. znacznego stopnia niepełnosprawności przeniesie obowiązek alimentacyjny na jej rodzeństwo. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się skarżąca, która pismem z dnia 20 czerwca 2022 r. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając w całości decyzję Kolegium z dnia 31 marca 2022 r. Autor skargi, zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów prawa tj.: art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz 1 a u.ś.r. przez ich błędną interpretację i niezasadne uznanie, że skarżącej jako opiekunowi prawnemu rezygnującej z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej, sprawującej opiekę nad niepełnosprawną siostrą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego; Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu skargi, pełnomocnik skarżącej wskazała m.in. w chwili obecnej mama niepełnosprawnej A.W. legitymuje się już orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności i została uznana za osobę niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z kolei jej tata z powodu swojego stanu zdrowotnego również w chwili obecnej ubiega się o stosowne orzeczenie. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329; dalej: p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przedmiot tak rozumianej kontroli stanowiła decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 17 maja 2022r. którą organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Wójta z 28 marca 2022r. dotyczące odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Materialnoprawną podstawę decyzji stanowił art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: ustawa). Z przepisu tego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną (...) lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1a) u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z treści wskazanych przepisów wynika, że krąg osób uprawnionych do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został ograniczony do tych osób, na których ciąży względem podopiecznego, ustawowy obowiązek alimentacyjny. Aby ustalić krąg tych podmiotów należy sięgnąć do przepisów k.r.o. W tym zakresie należy wskazać, że stosownie do art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Według art. 129 § 1 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Nadto, z § 2 cytowanego przepisu wynika, iż krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną A.W. było uznanie przez organy, że skarżąca – siostra osoby wymagającej opieki - nie spełnia warunków do przyznania tego świadczenia określonych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Żyją bowiem osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, tj. jej rodzice A. i J. W., którzy nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Sądu, organ odwoławczy trafnie stwierdził, że skarżąca nie spełnia wyżej wskazanych przesłanek uprawniających ją do otrzymania wnioskowanego świadczenia. Kolegium zasadnie bowiem uznało, że w sprawie nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., określająca legitymację podmiotową do ubiegania się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podkreślić należy, że uprawnienie skarżącej, jako osoby niespokrewnionej z siostrą w stopniu pierwszym, uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych warunków. Ich istota sprowadza się zaś do uprzedniego stwierdzenia, czy opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny nie mogą podjąć się bliżsi krewni, w szczególności jego rodzice. Nie można bowiem zapominać, że uprawnionymi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszym rzędzie będą zawsze matka i ojciec dziecka, a dopiero później – wobec ich braku – w rachubę mogą wchodzić inne osoby. W stanie faktycznym niniejszej sprawy bezspornym pozostaje, że siostra skarżącej posiada żyjących rodziców, z którzy- na dzień orzekania przez organy – nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (jak wynika z ustaleń poczynionych przez organy jedynie matka legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności). Nie było zatem przesłanek prawnych umożliwiających przyznanie skarżącej wnioskowanego świadczenia. Wpływu na to nie mogła mieć również wskazywana w skardze okoliczność, że ojciec, z powodu swojego stanu zdrowia w chwili obecnej ubiega się o stosowne orzeczenie. Sąd zauważa, iż określony w art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności, w sytuacji, gdy osoba w bliższej kolejności nie jest w stanie uczynić zadość swojemu obowiązkowi albo jest to niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, nie ma wpływu na spełnienie bądź niespełnienie przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i nie przekłada się w żaden sposób na konieczność ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca nawiązując w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do pojęcia obowiązku alimentacyjnego, a zarazem ustanawiając ograniczenia w ustaleniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r., nie dążył z pewnością do umożliwienia przyznawania tego świadczenia osobom zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności w sytuacji, gdy opiekę nad osobą niepełnosprawną mogliby sprawować krewni pierwszego stopnia. Taki zabieg legislacyjny byłby bowiem wewnętrznie niespójny i sprzeciwiałby się domniemaniu racjonalności ustawodawcy. Skoro zatem żyją rodzice osoby niepełnosprawnej, to na nich ciąży obowiązek alimentacyjny. Jednocześnie podkreślić należy, że skarżąca nie wykazała, żeby zachodziły inne przesłanki do uznania rodziców A. W. za osoby obiektywnie wykluczone z kręgu zobowiązanych do sprawowania opieki nad córką (w tym z uwagi na stan zdrowia). Jak słusznie zauważył organ odwoławczy, organy orzekające w sprawie o świadczenie pielęgnacyjne nie są uprawnione do oceny stanu zdrowia rodziców osoby wymagającej opieki. Skoro zatem obowiązek alimentacyjny względem A.W. ciąży w pierwszej kolejności na jej rodzicach, jako osobach zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności, to z treści art. 132 K.r.o. jasno wynika, że obowiązek ten – wymagany w świetle art. 17 ust. 1 u.ś.r. – ciążyłby na skarżącej jako siostrze zobowiązanej do alimentacji dopiero w następnej kolejności. Już ta okoliczność ma wpływ na kwestię przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, bez względu na ziszczenie się pozostałych przesłanek. W rozpatrywanej sprawie Sąd nie dopatrzył się również naruszenia norm prawa procesowego, organy administracyjne przeprowadziły bowiem prawidłowo postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które nakazują dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego oraz zebranie i rozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Prawidłowo uzasadniono także podjęte rozstrzygnięcie, nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Końcowo Sąd nadmienia, że analizując niniejszą sprawę oczywiście miał na względzie orzecznictwo sądów administracyjnych, w którym niekiedy dopuszcza się przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym w dalszej kolejności, pomimo że zobowiązani w bliższej kolejności nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd w tym składzie poglądów tego rodzaju, wyrażonych w judykaturze, nie kwestionuje. Uważa natomiast, że konkretne okoliczności ustalone w niniejszej sprawie po prostu nie dają wystarczającej podstawy, aby posiłkować się wykładnią funkcjonalną art. 17 ust. 1 pkt 4 i art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. W takim stanie rzeczy, w ocenie Sądu, brak było podstaw do uwzględnienia skargi, wobec czego Sąd zobligowany był do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.