I GSK 129/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Michał Kowalski Sędzia NSA Joanna Salachna Sędzia NSA Joanna Wegner (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2022 r. sygn. akt V SA/Wa 3315/21 w sprawie ze skargi M. G. i R. G. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 24 lutego 2021 r. nr DRP.WPAV.411.2560.2021.KKL w przedmiocie zwrotu dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz R. G. 3.440 (trzy tysiące czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 27 kwietnia 2022 r., sygn. akt V SA/Wa 3315/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 zez zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." oddalił skargę M. G. i R. G. na decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z 24 lutego 2021 r. w przedmiocie zwrotu środków przekazanych tytułem dofinansowania do wynagrodzeń pracowników niepełnosprawnych. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że skarżący prowadzili działalność gospodarczą w formie spółki cywilnej i zatrudniali pracowników niepełnosprawnych. Na podstawie informacji uzyskanych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ustalił, że za miesiąc luty 2016 nie odprowadzono w terminie składek na ubezpieczenie społeczne, które pobierane są przez ZUS. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżącym zasadnie przypisano odpowiedzialność za wymienione zobowiązania publicznoprawne, dlatego że nie zostały one opłacone w terminie i kwoty przeterminowane przekraczały 2% wartości składek należnych za dany miesiąc. Spełnione zatem zostały przesłanki uregulowane w art. 26a ust. 1a1 pkt 3 i ust. 1a2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 426 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji". Wyjaśniono ponadto, że skarżący są wspólnikami rozwiązanej spółki cywilnej, a zatem ponoszą odpowiedzialność na podstawie art. 864 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2016 r., poz. 380) – zwanej dalej "k.c.". Sąd zaakcentował, że "dopuszczalne jest zatem pozwanie wspólników rozwiązanej spółki cywilnej o zapłatę zobowiązania, które powstało w czasie trwania spółki. Pozwanie wspólników i uzyskanie przeciwko nim tytułu wykonawczego, umożliwi prowadzenie egzekucji z ich majątku osobistego, ewentualnie z udziału w majątku wspólnym wspólników. Od chwili rozwiązania spółki jej majątek objęty jest współwłasnością w częściach ułamkowych (art. 875 § 1 Kodeksu cywilnego).". Od tego wyroku skarżący R. G. wniósł skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Środek odwoławczy oparto na obydwu podstawach kasacyjnych. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania odnosiły się do art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, gdy istniały podstawy do jej uwzględnienia, art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez uzasadnienie wyroku w sposób ogólnikowy, ograniczający się zasadniczo do powielenia stanowiska wyrażonego w zaskarżonej decyzji, w szczególności przez lakoniczne ustosunkowanie się do zarzutu niezastosowania przez organy przepisów działu III ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.) – zwanej dalej "o.p., do ustalenia odpowiedzialności solidarnej wspólników rozwiązanej spółki cywilnej. W zakresie zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego podniesiono naruszenie art. 26a ust. 1a2 w związku z art. 26a ust. 1a1 pkt 3 w związku z art. 2 pkt 4a ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 543 ze zm.) – zwanej dalej "ustawą o rehabilitacji" poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przy weryfikacji terminu opłacania składek oraz przekroczenia progu składek nieopłaconych w terminie, można brać pod uwagę zbiorczą kwotę składek opłaconych za pracowników niepełnosprawnych w okresie rozliczeniowym następującym po okresie rozliczeniowym, którego dotyczy postępowanie o zwrot dofinansowania, oraz art. 864 k.c. poprzez niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy powinny mieć zastosowanie art. 115 § 1, § 4 i § 5 w związku z art. 107 §1 i art. 108 § 1 w związku z art. 2 § 1 pkt 1, art. 2 § 2 i § 3 i art. 3 pkt 3 lit. c o.p. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna jest uzasadniona, dlatego że zaskarżony wyrok wydano z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. o istotnym wpływie na wynik sprawy. Wskazany przepis postępowania regulując wymagania warsztatowe uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego determinuje jego zawartość treściową. Motywy te są istotnym elementem pracy orzeczniczej, dlatego że z jednej strony ujawniają stronom przyczyny podjętego rozstrzygnięcia, a z drugiej – ich sporządzenie pozwala na weryfikację prawidłowości orzeczenia w toku kontroli instancyjnej. O znaczeniu uzasadnienia w procesie sądowym świadczy to, że metodyce jego sporządzania poświęcono wiele publikacji naukowych i podręczników praktycznych (zob. np. B. Bladowski, Metodyka pracy sędziego cywilisty, Warszawa 2013, s. 222 i n.). Uzasadnienie wyroku sądowego stanowić ma wynik pracy własnej nie tylko pod względem redakcyjnym, ale także merytorycznym. Prezentować ma przecież argumenty sądu, wnioski do których doprowadziła weryfikacja stanowisk stron z przepisami prawa. Korzystanie z nowoczesnych technik komputerowych i posługiwanie się elektroniczną formą akt sprawy nie zwalnia z obowiązku samodzielnego konstruowania motywów. Nie mogą one w szczególności stanowić powielenia, czy wręcz przekopiowania rozważań zaprezentowanych w zaskarżonej decyzji, nawet jeżeli dokonano pewnych zmian redakcyjnych, sprawiających wrażenie autonomii tekstowej dokumentu uzasadnienia. Uwaga ta jest szczególnie istotna w odniesieniu do powinności rozpoznania zarzutów skargi. Zgodzić się należy z prezentowanym od lat poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego, że sąd administracyjny nie ma obowiązku szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi, zwłaszcza jeżeli sformułowano je w sposób obszerny. Wystarczające jest rozważenie tych, które determinują istotę sprawy (zob. na ten temat np. wyrok NSA z 23 października 2023 r.. sygn. akt I OSK 1016/23, LEX nr 3688019). Stanowisko to zresztą koresponduje z regulacją art. 174 pkt 2 p.p.s.a., który dla podważenia wyroku sądu pierwszej instancji z przyczyn natury procesowej wymaga, by podnoszone naruszenie prawa (w tym przypadku art. 141 § 4 p.p.s.a.) mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Do tego rodzaju uchybień zaliczyć należy nierozważenie istotnych dla konstrukcji wzorca kontroli legalności zaskarżonej decyzji zarzutów skargi. Wspomniany przepis stanowi o obligatoryjnych elementach uzasadnienia, zaliczając do nich m. in. zarzuty skargi oraz podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, które do stanowiska skarżącego powinno nawiązywać. Zreferowanie zarzutów skargi nie może pozostać w próżni, bez pochylenia się nad ich zasadnością. Kompetencja sądu administracyjnego polega wprawdzie na zweryfikowaniu zgodności z prawem zaskarżonej decyzji na podstawie samodzielnie skonstruowanego wzorca, ale jeżeli skarżący powołuje istotną dla zbudowania tego modelu podstawę prawną, to obowiązkiem sądu jest jej rozważenie. Nieuczynienie tej powinności zadość może czynić zasadnym zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Niezwiązania sądu zarzutami skargi nie można bowiem utożsamiać z ich pominięciem, załatwieniem sprawy bez wglądu w stanowisko skarżącego. W tej sprawie istotne dla rozpoznania skargi zarzuty nie zostały rozpoznane. Konstatacja ta dotyczy przede wszystkim zarzutu naruszenia przepisów o.p. w kontekście podstawy odpowiedzialności skarżących. Sąd pierwszej instancji – w ślad za organem – wskazuje że "działanie spółki cywilnej reguluje ustawa Kodeks cywilny". Na uwagę zasługuje to, że Sąd pierwszej instancji opowiedział się za stosowaniem przepisów o.p. w przedmiocie przedawnienia zobowiązania wynikającego z zaskarżonej decyzji. Nie kontynuowano natomiast rozważań na ten temat w odniesieniu do kluczowej w tej sprawie podstawy odpowiedzialności skarżących. Za niejasne uznać należy zawarte w końcowej części uzasadnienia wywody dotyczące pozywania wspólników rozwiązanej spółki cywilnej, skoro mamy tu do czynienia z zobowiązaniem publicznoprawnym, wymykającym się przecież powództwu o zasądzenie wytaczanemu przed sądem powszechnym. Rozpoznając sprawę ponownie należy pochylić się nad powyższą problematyką i w odpowiedzi na zarzuty skargi ocenić prawidłowość zaskarżonej decyzji pod względem powołanej podstawy prawnej odpowiedzialności skarżących. Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego – przepisów ustawy o rehabilitacji to stwierdzić należy że są one nieuzasadnione, dlatego że Sąd pierwszej instancji nie posługiwał się kwestionowaną przez skarżącego wykładnią przepisów ustawy. Przyjął natomiast, w ślad za organem administracji, że w tej sprawie – zgodnie z oświadczeniem skarżącego – wynagrodzenia pracowników za luty 2016 r. były wypłacone w następnym miesiącu za miesiąc, z który pobierano wynagrodzenie. Dlatego okresowi sprawozdawczemu miesiąca lutego odpowiada deklaracja ZUS za marzec 2016 r. Okoliczności te należą do stanu faktycznego sprawy, którym Naczelny Sąd Administracyjny jest związany, dlatego że w skardze kasacyjnej – jak już zasygnalizowano – nie zawarto zarzutów zmierzających do podważenia przyjętych przez organ i zaakceptowanych przez Sąd pierwszej instancji faktów. Drugi ze sformułowanych zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego ściśle wiąże się ze skutecznym w tej sprawie zarzutem naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji wyrazić powinien w tej sprawie własny pogląd odnoszący się do wykładni i zastosowania adekwatnych do faktów przepisów regulujących odpowiedzialność wspólników rozwiązanej spółki cywilnej za zobowiązania tej spółki z tytułu ZUS oraz obowiązkowych funduszy mając na uwadze w szczególności przepisy o.p. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd postanowił na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.