I OSK 1903/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Kremer Sędziowie: sędzia NSA Piotr Przybysz sędzia del. WSA Dariusz Chaciński (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 8 stycznia 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 168/23 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 27 grudnia 2022 r. nr SKO.PS-80/6975/3890/2022 w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach wyrokiem z 26 kwietnia 2023 r. II SA/Ke 168/23, oddalił skargę [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z 27 grudnia 2022 r. nr SKO.PS-80/6975/3890/2022 w przedmiocie uznania za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł [...]. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania: 1. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo rażącego i oczywistego naruszenia przez organ I instancji, a tym samym i organ II instancji następujących przepisów postępowania: a) art. 40 § 1 k.p.a. w zw. 79 § 1 k.p.a. i art. 81 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 8 k.p.a. gdyż organ odwoławczy zaakceptował rażące naruszenie przepisów postępowania polegające na niezawiadomieniu skarżącego o prowadzonych czynnościach dowodowych w przepisanym terminie, tj. czynnościach przesłuchania - odbierania oświadczenia od [...] w dniu 27 maja 2023 r. oraz niedopuszczenie przez organ administracji publicznej do udziału w tej czynności samego skarżącego, pomimo wniosku skarżącego o poinformowaniu o terminie czynności przesłuchania [...] wielokrotnie wskazywanego przez skarżącego w pismach, przez co organ pozbawił go prawa do czynnego udział w czynnościach dowodowych, a pomimo oczywiście bezzasadne uznanie okoliczności faktycznych zawartych w oświadczeniu z dnia 27 maja 2022 r. za udowodnione i wydanie na ich podstawie rozstrzygnięcia, w sytuacji gdy oświadczenie to jest oczywiście sprzeczne z potwierdzeniem wpłaty z dnia 31 grudnia 2021r. (załączonym do odwołania z dnia 21 kwietnia 2022r. które z nieznanych przyczyn nie znajduje się w aktach sprawy), gdzie wbrew stanowisku [...] zostały przelane bezpośrednio na jej konto kwoty tytułem zapłaty alimentów; co potwierdza fakt, że organ przeprowadził czynność dowodową z dnia 27 maja 2023r. w sposób oczywiście wadliwy na co skarżący w sytuacji umożliwienia wzięcia jemu udziału w tej czynności zareagowałby w odpowiedni sposób w celu weryfikacji twierdzeń świadka, a ta okoliczność faktyczna potwierdza iż to rażące naruszenie przepisów postępowania miało bezpośredni wpływ na wynik sprawy i skarżoną decyzję; b) art. 75 § 1, art. 77 § 1 oraz art. 7, art. 78 § 1 i 2 k.p.a., gdyż organ I instancji oraz odwoławczy nie przeprowadził zgłoszonego przez skarżącego wniosku dowodowego zawartego m.in. w piśmie z dnia 26 lipca 2022r. wniosku o zobowiązanie [...] do przedłożenia wydruków z rachunków bankowych za okres od stycznia 2021 do chwili obecnej, celem ustalenia jakie rzeczywiście środki wpłynęły na konto [...] od skarżącego tytułem alimentów, i oparcie w tym zakresie ustaleń na oświadczeniu w/w z dnia 27 maja 2022r., w sytuacji gdy oświadczenie to jest sprzeczne z potwierdzeniem wpłaty z dnia 31 grudnia 2021 r. (załączonym do odwołania z dnia 21 kwietnia 2022r., które z nieznanych przyczyn nie znajduje się w aktach sprawy) w konsekwencji uniemożliwienie stronie prawa do rzetelnego i wnikliwego postępowania oraz udowodnienia okoliczności podnoszonych przez skarżącego, a zgłaszane dowody mogły mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy; c) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez niezebranie w sposób wyczerpujący materiału dowodowego i niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy pomimo, że dowody na podstawie których organ wydał decyzję były sprzeczne z dowodami obiektywnymi w postaci potwierdzenia wpłaty z dnia 31 grudnia 2021r. , nieuzasadnione pominięcie i niewyjaśnienie w sposób rzetelny i wnikliwy sprawy, co w konsekwencji podważa w sposób jednoznaczny zasadę zaufania do działań organów administracji publicznej i stanowi o naruszeniu podstawowych praw skarżącego, które miały oczywisty i bezpośredni wpływ na wynik sprawy; d) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu oraz dokonanie oceny dowodów z uchybieniem zasad dotyczących gromadzenia i oceny dowodów w postępowaniu administracyjnym; 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze w tym m.in. dotyczących naruszenia art. 79 § 1 k.p.a., art. 81 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób uniemożliwiający skarżącemu uczestniczenie w czynnościach dowodowych oraz art. 79 § 1 k.p.a. i art. 40 §1 k.p.a. poprzez niedoręczenie stronie zawiadomienia o terminie przeprowadzenia czynności w dniu 27 maja 2022r. - nieustosunkowanie się do ww. zarzutów uniemożliwia dokonanie jednoznacznej rekonstrukcji podstawy rozstrzygnięcia i przyczyn zaakceptowania uchybień dokonanych przez organy, które mogły mieć istotny wpływ na wynik spraw, niewskazanie podstawy prawnej rozstrzygnięcia; 3. art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu wyroku motywów oddalenia wniosków dowodowych skarżącego, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, a to podstaw i sposobu wnioskowania Sądu meriti w zakresie prowadzonego przez organy postępowania dowodowego z pominięciem zasad postępowania administracyjnego w szczególności pozbawienia strony możliwości czynnego udziały w postępowaniu w tym czynnościach dowodowych, jak również nierozpoznaniu i przyczyn nieprzeprowadzenia wniosków dowodowych skarżącego; 4. art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 75 § 1, art. 77 § 1 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował środka określonego w ustawie, mimo że zebrany przez organy materiał dowodowy okazał się być niewystarczający wzajemnie sprzeczny i budzący wątpliwości, a uzupełnienie materiału dowodowego zgodnie z wnioskami skarżącego mogły zmienić ustalenia faktyczne, Sąd przyjął uzasadnienie organu oparte głównie o materiał dowodowy który jest wewnętrznie i wzajemnie sprzeczny, które to okoliczności potwierdzają, że Sąd nie dostrzegł, że materiał dowodowy został zgromadzony z naruszeniem przepisów k.p.a. ponadto materiał ten nie został uzupełniony o dowody wnioskowane przez skarżącego, które bezzasadnie zostały pominięte, a ich przeprowadzenie ma wpływ na treść skarżonego orzeczenia; 5. art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1, 80 k.p.a., polegające na ustaleniu przez Sąd I instancji stanu faktycznego w ślad za organem, niezgodnie z jego rzeczywistym przebiegiem, oraz zaaprobowaniu ustaleń opartych na fragmentach materiału dowodowego, tj. oświadczeniu [...] z dnia 27 maja 2022r. które zostało sporządzone w sposób oczywiście wadliwy z naruszeniem podstawowego prawa strony, tj. czynnego udziału w postępowaniu w każdej czynności dowodowej przeprowadzanej przez organ prowadzący postępowanie, w konsekwencji poczynieni oczywiście błędnych ustaleń faktycznych na fragmentach materiału dowodowego. Skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych oraz o przeprowadzenie rozprawy. Wniósł także o zobowiązanie organu o uzupełnienie akt postępowania, bowiem nie zalega w aktach odwołanie skarżącego z 21 kwietnia 2022 r. wraz z dowodem wpłaty alimentów na konto [...] w dniu 31 grudnia 2021r. Z nieznanych przyczyn brak tych dokumentów w aktach sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) – p.p.s.a. – skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, albowiem zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. w tej sprawie nie wystąpiły. Kontrolując zatem zgodność z prawem zaskarżonego wyroku w granicach skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył tę kontrolę do wskazanych w niej zarzutów. Rozpatrywana pod tym kątem skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Zatem Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organ i Sąd I instancji. Przed przystąpieniem do rozważań nad zarzutami skargi kasacyjnej, najpierw należy odnieść się do braku podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego kasacyjnie o zmianę terminu rozprawy. Wniosek taki wpłynął do Naczelnego Sądu Administracyjnego 10 minut przed wyznaczonym terminem rozprawy i motywowany był kolizją terminów rozpraw. Skarżący kasacyjnie, jako że wykonuje zawód adwokata, miałby uczestniczyć w charakterze obrońcy w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygn. XVIII K 42/14, co miało mu uniemożliwić udział w niniejszej rozprawie. Zgodnie z art. 109 p.p.s.a. "Rozprawa ulega odroczeniu, jeżeli sąd stwierdzi nieprawidłowość zawiadomienia którejkolwiek ze stron albo jeżeli nieobecność strony lub jej pełnomocnika jest wywołana nadzwyczajnym wydarzeniem lub inną znaną sądowi przeszkodą, której nie można przezwyciężyć, chyba że strona lub jej pełnomocnik wnieśli o rozpoznanie sprawy w ich nieobecności." Naczelny Sąd Administracyjny w tym składzie podziela tę linię orzeczniczą, z której wynika, że kolizja terminów rozpraw sama w sobie nie stanowi znanej sądowi administracyjnemu przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, i to zarówno w odniesieniu do samej strony, jak i jej pełnomocnika. "W sytuacji, gdy skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, odmowa odroczenia rozprawy nie narusza art. 109 p.p.s.a." (wyrok NSA z 19.05.2017 r. I OSK 1263/15, LEX nr 2357284). Podnosi się także, że "Udział pełnomocnika w rozprawie przed sądem karnym oraz konieczność udziału w sesji egzaminacyjnej na Wydziale Prawa i Administracji nie stanowi znanej sądowi administracyjnemu przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia" (wyrok NSA z 29.12.2010 r. I OSK 296/10, LEX nr 1095665). "Nieobecność pełnomocnika "z uwagi na kolizję terminów", nie stanowi przesłanki obligującej sąd do odroczenia rozprawy. Powód nieobecności na rozprawie pełnomocnika procesowego skarżących "z uwagi na kolizję terminów" nie stanowi nadzwyczajnego wydarzenia lub innej przeszkody, której nie można było przezwyciężyć" (wyrok NSA z 13.09.2005 r. II FSK 69/05, LEX nr 850014). W tej sprawie wskazać należy na dwie okoliczności: skarżący kasacyjnie sam jest zawodowym pełnomocnikiem (a zatem powyższe reguły powinny być mu znane) i był reprezentowany w sprawie przez adwokata, który mógł go reprezentować na rozprawie; po wtóre, samego faktu kolizji terminów skarżący kasacyjnie w ogóle nie wykazał żadnym dokumentem, mimo że zawiadomienie o terminie rozprawy w niniejszej sprawie pełnomocnik skarżącego kasacyjnie otrzymał 13 listopada 2025 r. Jeśli przy tym zważymy, że w powyższej sytuacji wniosek o odroczenie ("zmianę terminu") rozprawy wpłynął drogą elektroniczną tuż przed wyznaczoną godziną, to działanie takie należy ocenić jako nadużycie prawa procesowego, mające na celu jedynie przedłużenie rozpoznania sprawy. Skarga kasacyjna oparta została na drugiej podstawie kasacyjnej (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) i zarzuca naruszenie szeregu przepisów k.p.a. w powiazaniu z art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z których to zarzutów wynika, że Sąd I instancji zaakceptował niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego w sprawie i błędną ocenę zebranego materiału dowodowego, który był niepełny. Dotyczy to głównie faktu, że skarżący kasacyjnie nie brał udziału w przesłuchaniu [...] w dniu 27 maja 2022 r. i nieuwzględnieniu wpłaty zaległych alimentów na rachunek wierzycielki w dniu 31 grudnia 2021 r. Ponadto postawione zostały również dwa zarzuty dotyczące naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zauważyć wobec tego należy, że [...] w dniu 27 maja 2022 r. nie była przesłuchiwana w charakterze świadka. Złożyła jedynie w tym dniu oświadczenie, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Z faktu, że skarżący wnosił o jej przesłuchanie w charakterze świadka przy swojej obecności, a organ tej czynności nie przeprowadził, nie można wywodzić wprost naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wszystko zależy bowiem od tego, czy organ ustalił okoliczności faktyczne istotne dla wypełnienia przesłanek wynikających z normy prawnej, którą stosował. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (obecnie Dz. U. z 2026 r. poz. 79 ze zm.; dalej: u.al.). Zgodnie z tym przepisem "W przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: 1) złożenia oświadczenia majątkowego, 2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika, 3) bez uzasadnionej przyczyny, przyjęcia propozycji prac społecznie użytecznych, o których mowa w przepisach o rynku pracy i służbach zatrudnienia - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych." Bezsporne jest, że przed wszczęciem postępowania w sprawie (pismem z 27 grudnia 2021 r.) [...] został wezwany do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i na wezwanie to nie stawił się w organie. Wezwanie było ponawiane jeszcze dwukrotnie (bezskutecznie), po wszczęciu postępowania w sprawie. W orzecznictwie przyjmuje się, że "Postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych może zostać wszczęte po wystąpieniu chociażby jednej z przesłanek wymienionych w art. 5 ust. 3 u.p.o.u.a., a decyzja w tym przedmiocie może zostać wydana, jeżeli nie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a." (wyrok NSA z 11.04.2024 r. I OSK 1467/22, LEX nr 3853061). Ten ostatni przepis stanowi, że "decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika, który przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów." Zatem "[...] składowa przesłanek wynikających z przepisów art. 5 ust. 3 (choćby jednej przesłanki) i art. 5 ust. 3a powoduje, że łączne ich wystąpienie narzuca organowi rozwiązanie, czyli wydanie decyzji o określonej treści" (wyrok NSA z 26.07.2023 r. I OSK 440/21, LEX nr 3621457). Jeśli więc bezsporne było (przynajmniej w tym zakresie skarga kasacyjna nie zawiera skutecznych zarzutów), że skarżący kasacyjnie odmówił przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, to do ustalenia pozostawało tylko to, czy "przez ostatnie 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze swych zobowiązań w kwocie nie niższej niż 50% wysokości bieżąco ustalonych alimentów". Z tego punktu widzenia nieistotne dla rozstrzygnięcia było ustalenie, czy 31 grudnia 2021 r. skarżący kasacyjnie dokonał jakiejkolwiek wpłaty na rachunek wierzycielki, skoro decyzja ostateczna została wydana 27 grudnia 2022 r., a zatem prawie rok po deklarowanej przez skarżącego kasacyjnie wpłacie. Organ II instancji ustalił za to w sposób bezsporny, na podstawie zaświadczenia wystawionego przez komornika z 22 grudnia 2022 r., że skarżący kasacyjnie w okresie ostatnich 6 miesięcy nie wywiązywał się z zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. To zaś w zupełności wystarczyło do wydania decyzji o uznaniu [...] za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Wszelkie zaś wątpliwości dotyczące wcześniejszych wpłat skarżący kasacyjnie mógł wyjaśniać i podważać w trakcie wywiadu alimentacyjnego, w którym odmówił udziału. Odnośnie zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wyjaśnić także należy, że "Z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. możemy mieć do czynienia w sytuacji, w której uzasadnienie wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego sporządzone zostało w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może zatem uzasadniać nieuwzględnieniem wszystkich zarzutów skargi czy nieodniesieniem się przez Sąd do wszystkich kwestii podnoszonych przez stronę. To, że skarżący kasacyjnie nie jest przekonany o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez Sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku. Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem sądu pierwszej instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a." (wyrok NSA z 19.11.2025 r. I OSK 2196/24, LEX nr 3981527). Sąd I instancji wskazał zresztą w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że "Zgodnie bowiem z art. 133 § 1 p.p.s.a. Sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Zarówno w orzecznictwie, jak i w judykaturze zgodnie przyjmuje się, że sąd administracyjny orzeka na podstawie stanu faktycznego i prawnego z daty wydania zaskarżonej decyzji. Kierując się treścią cyt. wyżej art. 5 ust. 3a u.p.o.u.a. stwierdzić zatem należy, że prawnie relewantnym dla wydania tego rozstrzygnięcia był okres ostatnich 6 miesięcy przed wydaniem decyzji w przedmiocie uznania strony za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych" (str. 11 uzasadnienia). Wyjaśnił więc, dlaczego ewentualne wpłaty sprzed i po relewantnej dacie nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Mając to na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku.