I OSK 496/23

Dnia 5 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie Sędzia NSA Karol Kiczka Sędzia NSA Monika Nowicka (spr.) po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 16 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Go 590/22 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 17 maja 2022 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, wyrokiem z dnia 16 listopada 2022 r. (sygn. akt II SA/Go 590/22) - orzekając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: "p.p.s.a.") – oddalił skargę M.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zielonej Górze z dnia 17 maja 2022 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 23 grudnia 2021 r., nr [...] o odmowie przyznania M.L. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł M. L. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W oparciu o powyższy zarzut skarżący kasacyjnie wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania według nom przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przytoczono orzecznictwo sądowe odnoszące się do kwestii związku przyczynowego między brakiem zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wskazywano, że nie sposób przyjąć, iż skoro opieka świadczona przez skarżącego matce nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie jest to opieka "stała i długoterminowa" w rozumieniu tego przepisu. Podnoszono ponadto, że skarżący od dnia złożenia wniosku o przyznanie wnioskowanego świadczenia sprawował opiekę nad niepełnosprawną matką, co znajduje potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Opieka ze strony skarżącego ustała zaś dopiero w miesiącu lutym, a przyczyną było zachorowanie przez skarżącego na chorobę nowotworową. Odmowa przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego za okres, kiedy sprawował opiekę nad matką jest więc, w ocenie autora skargi kasacyjnej, nieuzasadniona. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny związany jest podstawami skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie, ponieważ żadna z wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zaistniała, kontrola Naczelnego Sądu Administracyjnego ograniczała się wyłącznie do zbadania zawartych w skardze kasacyjnej zarzutów. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej podniesiono jeden tylko zarzut, tj. zarzut obrazy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaś istota sporu determinowana tym zarzutem sprowadza się do ustalenia, czy w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący kasacyjnie spełnia przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wskazaną w ww. przepisie, tj. czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a koniecznością sprawowania przez niego osobistej opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W związku z tym wyjaśnić trzeba, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022, poz. 615; dalej jako "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Cytowany przepis określa przesłanki podmiotowe i przedmiotowe, które muszą zaistnieć, aby danej osobie mogło być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Przysługuje ono bowiem osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Istotne jest przy tym to, że osoba wnioskująca przyznanie świadczenia musi być zdolna do sprawowania takiej opieki. Warunkiem jego przyznania jest bowiem faktyczna możliwość sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i związane z tym niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. Ponadto omawiana ustawa nie zawiera co prawda definicji "sprawowania opieki", tym niemniej z treści art. 17 ust. 1 wynika, iż aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długoterminowa. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (zob. wyrok NSA z 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, CBOSA). Innymi słowy, musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką w kontekście braku możliwości podjęcia pracy. Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy, zauważyć należy, iż ze znajdującego się w aktach administracyjnych wywiadu środowiskowego GOPS w [...] z dnia 6 grudnia 2021 r. wynika, że M.L. zamieszkuje wspólnie z matką i pobiera rentę. Od miesiąca lutego 2021 r. choruje jednak na chorobę nowotworową i leczy się onkologicznie (chemioterapia w [...]). Z tej przyczyny nie sprawuje opieki nad matką oraz nie może takiej opieki zapewnić. Ponadto w aktach znajduje się oświadczenie skarżącego z dnia 21 kwietnia 2022 r. przez niego podpisane, w którym podał, iż (cyt.): "Z uwagi na zły stan zdrowia nie mogę sprawować opieki nad matką W.L.. Nie opiekuję się matką od chwili zachorowania tj. od lutego 2021 r." W świetle powyższych, niekwestionowanych w toku sprawy okoliczności, prawidłowe jest stanowisko Sądu Wojewódzkiego zaprezentowane w zaskarżonym wyroku, iż z uwagi na stan zdrowia, skarżący nie spełniał przewidzianych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż skarżący kasacyjnie nie sprawuje faktycznej opieki nad matką i tym samym nie może pełnić roli jej opiekuna. Nie można zatem w tym przypadku w ogóle mówić o istnieniu związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia (jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką - rozumieniu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Odnosząc się zaś do twierdzeń autora skargi kasacyjnej, iż należało przyznać skarżącemu wnioskowane świadczenie od daty złożenia wniosku do lutego 2021 r., tj. za okres sprzed jego choroby, kiedy opiekował się jeszcze matką, skład orzekający pragnie zauważyć, że co prawda, po myśli art. 24 ust. 1, 2 i 4 u.ś.r., prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, jednak zgodnie z zasadą aktualności orzekania, organy administracji publicznej rozstrzygają sprawy administracyjne według stanu prawnego i stanu faktycznego obowiązującego i istniejącego w dniu wydania decyzji. Brak było zatem podstaw, aby organy badały spełnienie przez skarżącego kasacyjnie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia z datą wsteczną. Z tych powodów zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r. był nieuzasadniony. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny, działając w oparciu o art. 184 w zw. z. art. 182 § 2 p.p.s.a., skargę kasacyjną oddalił.