I OZ 270/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Mariola Kowalska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 września 2024 r. sygn. akt I SA/Wa 1395/24 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi K.S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 19 kwietnia 2024 r. nr 236/P/2024 w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zwrócić E.W. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 września 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1395/24, odrzucił skargę K.S. (dalej - skarżąca) na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 19 kwietnia 2024 r., nr 236/P/2024, w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji oraz zwrócił skarżącej kwotę 200 złotych uiszczoną tytułem wpisu sądowego od skargi. Uzasadniając orzeczenie Sąd wskazał, że pełnomocnik skarżącej – z uwagi na niedołączenie do skargi stosownego pełnomocnictwa – została wezwana do jego złożenia. Tymczasem w odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik skarżącej przedłożyła notarialnie udzielone pełnomocnictwo, jednakże uprawniające do działania w imieniu skarżącej m. in. przed sądami powszechnymi, a nie sądami administracyjnymi. Wobec tego Sąd uznał, że brak formalny skargi nie został prawidłowo usunięty, w konsekwencji skarga podlega odrzuceniu. Na powyższe postanowienie pismem z 10 maja 2024 r. (data wpływu do Sądu I instancji - 20 września 2024 r.) pełnomocnik skarżącej – jej córka wniosła zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 października 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1395/24, odrzucił zażalenie oraz zwrócił skarżącej wpis sądowy od zażalenia w kwocie 100 złotych. Na powyższe postanowienie pismem z 24 października 2024 r. pełnomocnik skarżącej – jej córka wniosła zażalenie. W dniu 6 listopada 2024 r. do akt sprawy wpłynął odpis skrócony aktu zgonu skarżącej, z którego wynika, że zmarła ona 7 czerwca 2024 r. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 29 listopada 2024 r. zawiesił postępowanie sądowe. W dniu 1 grudnia 2025 r. do akt sprawy wpłynęła kserokopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] I Wydziału Cywilnego z 6 października 2025 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że córka skarżącej (dotychczasowy jej pełnomocnik procesowy) jest jedynym następcą prawnym zmarłej skarżącej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 grudnia 2025 r. podjął zawieszone postępowanie sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 21 kwietnia 2026 r., sygn. akt I OZ 137/26, uchylił zaskarżone postanowienie z 17 października 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1395/24, o odrzuceniu zażalenia. W tej sytuacji odżyła kwestia rozpoznania zażalenia na ww. postanowienie z 2 września 2024 r. o odrzuceniu skargi K.S. W zażaleniu tym skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 178 w zw. z art. 83 § 3 PostAdmU polegające na nieprawidłowym przyjęciu, że załączone do skargi notarialne pełnomocnictwo nie zawiera w sobie pełnomocnictwa obejmującego występowaniu w imieniu skarżącej przed sądami administracyjnymi, a w konsekwencji na przyjęciu przez wojewódzki sąd administracyjny, iż zachodzą podstawy do jej odrzucenia na posiedzeniu niejawnym. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Zażalenie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na wydanie zaskarżonego postanowienia pomimo śmierci skarżącej, zobowiązany jest w pierwszej kolejności zbadać, czy w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła nieważność postępowania. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej – p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. Przyczyny nieważności postępowania taksatywnie wymienia art. 183 § 2 pkt 1-6 p.p.s.a., wśród których w pkt 2 wskazano, że jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. Zgodnie zaś z § 2 art. 197 p.p.s.a. do postępowania toczącego się na skutek zażalenia stosuje się odpowiednio przepisy o skardze kasacyjnej, z wyłączeniem art. 185 § 2 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 2 września 2024 r. odrzucił skargę K.S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z 19 kwietnia 2024 r., nr 236/P/2024, w przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji z uwagi to, że brak formalny skargi nie został prawidłowo usunięty, albowiem pełnomocnik skarżącej przedłożyła notarialne pełnomocnictwo uprawniające do działania w imieniu skarżącej m. in. przed sądami powszechnymi, a nie sądami administracyjnymi. Tymczasem, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy odpisu skróconego aktu zgonu K.S. zmarła w dniu 7 czerwca 2024 r. Tym samym w niniejszej sprawie nie może budzić wątpliwości, że zaskarżone postanowienie zostało wydane po śmierci skarżącej, a więc zostało skierowane do osoby nie mającej zdolność sądowej. W myśl art. 25 § 1 p.p.s.a., osoba fizyczna ma zdolność występowania przed sądem administracyjnym jako strona (zdolność sądowa). Poza sporem jest, że zdolność sądowa przysługuje każdej istocie ludzkiej od chwili urodzenia aż do śmierci. Utrata przez stronę w toku postępowania zdolność sądowej, jak w tej sprawie na skutek śmierci, obliguje Sąd do zawieszenia postępowania do czasu zgłoszenia się lub wskazania następców prawnych zmarłego albo zarządcy sukcesyjnego w sprawach wynikających z prowadzenia jego przedsiębiorstwa, albo ustanowienia we właściwej drodze kuratora spadku (art. 124 § 1 pkt 1 p.p.s.a. i art. 128 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto Sąd może podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie, jako następców prawnych zmarłej strony, np. poprzez zwrócenie się z urzędu do sądu spadku o ustanowienie kuratora spadku, chyba że kurator taki już wcześniej został ustanowiony w przypadku, gdy w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu postępowania nie zgłoszą się lub nie zostaną wskazani następcy prawni zmarłej strony (art. 128 § 2 p.p.s.a.). Z przepisów p.p.s.a. wynika więc, iż w stosunku do osób zmarłych nie można wydawać orzeczeń, a jeśli takie zostało wydane, to jest ono obarczone wadą nieważności i powinno być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływało skutków prawnych (por. postanowienia NSA z: 11 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 740/11, 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt I OSK 334/22). Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie w dniu wydania zaskarżonego postanowienia, jak i podejmowania czynności poprzedzających jego wydanie, nie był znany fakt śmierci skarżącej, ponieważ jej pełnomocnik nie zgłosił tego faktu Sądowi I instancji. Oznacza to, że zaskarżone postanowienie skierowane zostało do osoby zmarłej, co powoduje konieczność jego wyeliminowania z obrotu prawnego z przyczyny, o której mowa ww. pkt 2 § 2 art. 183 p.p.s.a. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. O zwrocie uiszczonego wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.