I SA/Op 50/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie: Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2026 r. sprawy ze skargi C. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 15 października 2025 r., nr SKO.40.2009.2025.gr w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działek oddala skargę.

Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez C. B. (dalej jako: strona, skarżący lub wnioskodawca), reprezentowanego przez profesjonalnego pełnomocnika, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako: SKO lub organ odwoławczy) z dnia 15 października 2025 r., nr SKO.40.2009.2025.gr, utrzymująca w mocy decyzję Starosty Kluczborskiego (dalej jako: Starosta lub organ pierwszej instancji) z dnia 5 maja 2025 r., nr GG-GN.6826.11.2024.MU, w przedmiocie odmowy nieodpłatnego przeniesienia prawa własności działek. Skarga została wniesiona w następującym stanie faktycznym i prawnym. Dnia 20 maja 2024 r. skarżący, zastępowany przez profesjonalnego pełnomocnika, skierował do Starostwa Kluczborskiego wniosek, w którym wniósł m.in. o wydanie decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości gruntowej, tj. działek oznaczonych numerami ewidencyjnymi [...] oraz [...] o łącznej powierzchni 0,1516 ha położonych w miejscowości S., gmina W., powiat [...], województwo [...], dla których Sąd Rejonowy w K. prowadzi księgę wieczystą o numerze: [...], na których znajdują się budynek mieszkalny i zabudowa gospodarcza, na rzecz skarżącego. W uzasadnieniu autor wniosku wskazał, że wnioskodawca na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w K. z dnia 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...], nabył własność nieruchomości budynkowej. stanowiącej odrębną nieruchomość, położoną w S., dla której Sąd Rejonowy w K. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą o numerze [...]. Przedmiotowa nieruchomość - jak podał - budynkowa, stanowiąca własność skarżącego, zlokalizowana jest na działce gruntu, który wchodził w skład gospodarstwa rolnego W. D., przekazanego na rzecz Państwa na mocy stanu prawnego obowiązującego przed 1 stycznia 1983 r. Mając na uwadze przytoczone fakty, podniósł nadto, iż w myśl art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o zabezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. nr 10, poz. 53 z późn. zm.) – dalej jako ustawa lub z.u.s.r., właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wniesione. Pismem z dnia 5 czerwca 2024 r. Starosta zawiadomił skarżącego o wszczęciu, na skutek złożonego wniosku, postępowania administracyjnego w sprawie nieodpłatnego przeniesienia prawa własności przedmiotowych nieruchomości, których dotychczasowym właścicielem była Gmina W. W wyniku przeprowadzonych 20 czerwca 2024 r., w toku prowadzonego postepowania administracyjnego, oględzin przedmiotowych nieruchomości stwierdzono, iż stanowią je działki o nr [...] i nr [...]. Wskazano, że nieruchomość objęta wnioskiem porośnięta jest drzewami i sprawia ogólne wrażenie opuszczonej i od wielu lat nieużytkowanej. W toku oględzin nie stwierdzono jakichkolwiek zabudowań. Ujawniono jedynie fundamenty i pozostałości – gruzowisko. Podkreślono, że na miejscu znaleziono jedynie stos cegieł, które świadczyć mogły o istniejących niegdyś zabudowaniach. Zauważono również, iż przez środek przedmiotowej nieruchomości przebiega wyjeżdżona droga – prawdopodobnie droga dojazdowa do sąsiednich pól. Do protokołu oględzin dołączono dokumentacje fotograficzną. W przeprowadzonych oględzinach skarżący, jak i jego pełnomocnik nie brali udziału. Decyzją z 15 lipca 2024 r., nr [...] Starosta odmówił skarżącemu nieodpłatnego przeniesienia prawa własności przedmiotowych działek nr [...] i [...] o łącznej powierzchni 0,1516 ha położonych w miejscowości S. Przedstawiając motywy zapadłego rozstrzygnięcia Starosta zaakcentował, iż do skutecznego ubiegania się o prawo nieodpłatnego przeniesienia własności należy nie tylko legitymować się tytułem własności do budynków, ale również wykazać, że w chwili orzekania, znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Wskazał przy tym, że nie chodzi o jakikolwiek budynek, lecz o budynki, które istniały w dniu wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego za rentę. Na podstawie oględzin Starosta ustalił, iż na przedmiotowej działce nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek ich substrat. Powołując się na wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt 779/23, organ konstatował, że o przeniesieniu własności gruntu decyduje fakt fizycznego istnienia budynków na konkretnych działkach gruntu. Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionując rozstrzygnięcie organu odwoławczego, złożył od powyższej decyzji odwołanie, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Argumentując swoje stanowisko, wskazał, że jego zdaniem nie ma racji organ twierdząc, że spornego budynku nie ma na działce nr [...] i [...], gdyż on jest tylko w złym stanie technicznym. Zaakcentował odwołujący, że brat skarżącego regulował należności z tytułu podatku od nieruchomości. Skarżący podkreślił, że zły stan techniczny obiektu nie mógł mieć wpływu na uprawnienia wynikające z art. 6 ustawy, gdyż przywołany przepis nie przesądza w kwestii wymogów dot. stanu technicznego nieruchomości. Podniesiono również, że przeprowadzone oględziny wykazały, co potwierdzała dołączona dokumentacja fotograficzna, iż na przedmiotowej nieruchomości niewątpliwie widoczne były fundamenty, ściany działowe a nawet elementy konstrukcyjne dachu, więc brak było podstaw do przyjęcia, że budynek nie istnieje. Pismem z dnia 28 sierpnia 2024 r. SKO poinformowało skarżącego, że sprawa nie zostanie załatwiona w ustawowym terminie. Jako przyczynę niedotrzymania terminu, wskazało na znaczną ilość równolegle prowadzonych spraw oraz konieczność dokonania przez skład orzekający analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Jednocześnie wskazano, iż sprawa zostanie najpóźniej do 29 listopada 2024 r. Następnie, po rozpoznaniu wniesionego środka odwoławczego, SKO decyzją z 29 listopada 2024 r., nr [...], uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy podniósł, że w rozpatrywanej sprawie Starosta oparł zaskarżone rozstrzygnięcie wyłącznie na ustaleniach poczynionych w toku czynności procesowej przeprowadzonej 20 czerwca 2024 r., nie odnosząc się jednocześnie do postanowienia sądu, na podstawie którego skarżący stał się właścicielem budynku objętego wnioskiem. Ponadto SKO zwróciło uwagę, że protokół z oględzin dotknięty jest wadą procesową, gdyż w myśl art. 79 § 1 i § 2 K.p.a. strona postepowania powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem. W aktach sprawy organ odwoławczy nie doszukał się dowodu potwierdzającego, że strona, reprezentowana przez pełnomocnika, została skutecznie zawiadomiona o planowanych oględzinach. SKO wskazało, że omawianą czynność należałoby powtórzyć, zawiadamiając z odpowiednim wyprzedzeniem również wnioskodawcę. W dalszej kolejności SKO wskazało, że w odwołaniu stwierdzono, że brat skarżącego regulował podatek od nieruchomości, dlatego na gruncie kontrolowanej sprawy należy zwrócić się do Burmistrza Gminy W., gdyż kwestia ta wymaga doprecyzowania. Mając na uwadze poczynione rozważania, SKO uznało, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. W toku ponownie prowadzonego postępowania Starosta ustalił, iż Wydział Podatków i Opłat Urzędu Miejskiego w W. nie posiada jakichkolwiek informacji dotyczących opłacania podatku za działkę [...] w latach 2014-2020, natomiast za lata 1990-2013 brak jest przedmiotowych danych. Jeżeli chodzi zaś o lata 2020-2024, po podziale działki [...] na działki [...] i [...] podatek nie był naliczany. Pismem z 4 marca 2025 r. skarżący został zawiadomiony o planowanym przeprowadzeniu wizji lokalnej na przedmiotowej nieruchomości w dniu 10 kwietnia 2025 r. o godz. 10.00, w celu ustalenia aktualnego stanu terenu. Z protokołu oględzin ustalono, że na przedmiotowej działce nie znajdował się żaden budynek, zauważono jedynie fundamenty i pozostałości – gruzowisko. Ponadto ustalono, iż stan nieruchomości odzwierciedlał ten, stwierdzony w trakcie poprzednich oględzin. Opisaną na wstępie decyzją z dnia 5 maja 2025 r., Starosta ponownie odmówił nieodpłatnego przeniesienia prawa własności na rzecz skarżącego działek nr [...] i [...]. W jej uzasadnieniu wskazał, iż aby skutecznie ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działek należy nie tylko legitymować się tytułem prawa własności do budynków, ale również wykazać, że w chwili orzekania znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Zaakcentował organ I instancji, że nie chodzi o jakikolwiek budynek, ale muszą to być budynki, które istniały w dniu wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego za rentę. Jako cel, rozwiązania przyjętego w art. 6 ustawy, wskazano zwrócenie właścicielowi budynku gruntu ściśle związanego z tymi budynkami tak, aby stanowiły jeden jednolity przedmiot własności z racjonalnym wykorzystaniem zarówno gruntu pod budynkami jak i przedmiotowych budynków. Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił zaskarżonej decyzji Starosty naruszenie: 1) art. 6, art., 7, art. 8, art. 77 21 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez naruszenie przez organ w toku postępowania administracyjnego przepisów postępowania, które to uchybienia miały wpływ na wynik sprawy. Gdyż doprowadziły do nierozważenia całego materiału dowodowego w sprawie a ponadto naruszało zasadę wszechstronnego wyjaśnienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, co ujawniło się między innymi przez: - brak ustalenia czy w dniu wejścia ustawy tj. 1 stycznia 1989 r. uprawniającej właścicieli z mocy prawa do nabycia prawa własności nieruchomości gruntowej pod budynkami, istniała nieruchomość budynkowa stanowiąca własność W. D.; - brak ustalenia, że na nieruchomości znajdują się budynki stanowiące przedmiot własności skarżącego; - brak zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia przez organ zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym dokonania ustaleń faktycznych całej sprawy poprzez prowadzenie ponownego rozpoznania sprawy jedynie w zakresie wskazanym w uzasadnieniu organu uchylającego wcześniejsze rozstrzygnięcie w sprawie, w tym nieuwzględnienia podczas wydania decyzji wszystkich okoliczności sprawy 2) art. 6 ustawy z dnia 34 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin oraz o zmianie ustawy o podatku rolnym poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że warunkiem wydania decyzji o przyznaniu prawa własności działek [...] i [...] jest dobry stan techniczny nieruchomości, w tym jej istnienie w dniu wydania decyzji, podczas gdy ww. przepis prawa materialnego nie reguluje takiej konieczności, a wskazuje wyłącznie na uprawnienie właściciela budynków do uzyskania prawa do nieruchomości posadowionych pod budynkami; 3) art. 64 ust. 2 Konstytucji RP poprzez brak ochrony prawa własności, innych praw majątkowych oraz prawa dziedziczenia W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego ww. zarzuty rozwinięto oraz poparto je judykatami sądów administracyjnych. Pismem z dnia 23 czerwca 2025 r. SKO informując o niezałatwieniu sprawy w ustawowym terminie wskazało, że przedmiotowa sprawa zostanie załatwiona możliwie najszybszym terminie, najpóźniej do 15 października 2025 r. Przytoczoną na wstępie decyzją z dnia 15 października 2025 r., nr SKO.40.2009.2025.gr, SKO utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu Kolegium argumentowało, iż w art. 6 ustawy ustawodawca użył zwrotu "budynki wzniesione" na działce gruntu przekazane przez rolnika Państwu przed 1.01.1983 oraz zwrotu "budynki znajdujące się" na tej działce, o przekazanie których na własność. W ocenie Kolegium skutkuje to uznaniem, że zarówno w dacie przekazania gospodarstwa rolnego przed 1 października 1983 r. (na gruncie niniejszej sprawy 13 listopada 1974) oraz w dniu złożenia przez rolnika wniosku o skorzystanie z uprawnienia przewidzianego w art. 6 ustawy budynek musi istnieć. Powołując się m.in. na wyrok NSA z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1304/22, SKO stwierdziło, że nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości jest możliwe tak długo, jak długo posadowione są na tej nieruchomości budynki stanowiące odrębną własność, przy czym konieczne jest, aby w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, istniał choćby jeden budynek, bez względu na jego stan techniczny. W dalszej kolejności SKO konstatowało, iż skoro na terenie objętym wnioskiem inicjującym przedmiotowe postępowanie nie ma budynku, w którym mieszkała W. D. do czasu zgonu, tylko pozostałości po nim, to nie było podstaw prawnych do przyznania skarżącemu na własność działek nr [...] i [...]. Tym samym wskazało Kolegium, że kwestią sporną nie jest stan techniczny budynku, gdyż ten budynek nie istnieje. Kończąc, SKO podniosło, że nie sposób podzielić stanowiska skarżącego, iż w niniejszym postępowaniu doszło do uchybienia przepisom procesowym, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107§ 3 K.p.a. W skardze wniesionej na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący, powtórzył zasadnicze motywy odwołania, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) art. 6 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że warunkiem powstania oraz istnienia prawa do nieodpłatnego nabycia własności gruntu pod budynkami jest istnienie budynku w dacie złożenia wniosku przez, podczas gdy z treści i celu tego przepisu wynika, że prawo to powstaje z mocy prawa z dniem wejścia ustawy, tj. 1 stycznia 1989 r., a decyzja administracyjna ma charakter konstytutywny jedynie w zakresie jego realizacji, a nie kreacji; naruszenie to doprowadzić miało do bezzasadnego przyjęcia, że skarżący nie posiada prawa majątkowego wynikającego z art. 6 ustawy, mimo że w dacie 1 stycznia 1989 r., na nieruchomości istniał budynek stanowiący odrębną własność W. D., co w sposób bezpośredni skutkowało odmową przeniesienia własności gruntu, podczas gdy prawidłowa wykładnia przepisu powinna prowadzić do ustalenia istnienia prawa po stronie poprzednika prawnego skarżącego już w chwili wejścia w życie ustawy i jego dziedzicznego charakteru; 2) art. 6 ustawy poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegającej a uzależnieniu możliwości realizacji prawa do nieodpłatnego nabycia własności gruntu od stanu technicznego zabudowy istniejącej w dacie złożenia wniosku, mimo że przepis ten nie przewiduje żadnych wymogów co do stopnia zachowania używalności ani zgodności budynku z przepisami prawa budowlanego; naruszenie to doprowadzić miało do wprowadzenie przez organ pozaustawowej przesłanki negatywnej w postaci ruiny lub "złego stanu technicznego", która nie znajduje oparcia obowiązujących przepisach, podczas gdy prawidłowe zastosowanie ww. przepisu powinno ograniczać się wyłącznie do ustalenia, czy doszło do całkowitego unicestwienia przedmiotu prawa, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca; 3) art. 7 oraz art. 77 § 1 K.p.a., polegające na niewyjaśnieniu w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, w szczególności poprzez zaniechanie ustalenia stanu zabudowy na nieruchomości w dacie 1 stycznia 1989 r., mimo że okoliczność ta była kluczowa dla oceny powstania prawa z art. 6 ustawy i była wprost podnoszona w odwołaniu; uchybienie to doprowadziło do wydania decyzji w oparciu o niepełny stan faktyczny, podczas gdy prawidłowe przeprowadzenie postepowania dowodowego powinno obejmować ocenę przesłanek powstania prawa w dacie wejścia w życie ustawy; 4) art. 80 K.p.a., polegające na dokonaniu dowolnej, a nie swobodnej oceny zgormadzonego materiału dowodowego, poprzez uznanie, że istniejące na nieruchomości fundamenty, ściany oraz elementy konstrukcyjne nie stanowią istnienia budynku w rozumieniu art. 6 ustawy, bez wskazania kryteriów prawnych takiej oceny oraz bez odniesienia się do ustaleń własnych organu dokonanych w toku oględzin; naruszenie to skutkowało nieuprawnionym przyjęciem, że przedmiot prawa nie istnieje, podczas gdy prawidłowa ocena materiału dowodowego powinna prowadzić do wniosku, iż nie doszło do całkowitego unicestwienia zabudowy; 5) art. 107 § 3 K.p.a., polegające na sporządzeniu uzasadnienia decyzji, które nie zawiera rzeczywistej analizy prawnej argumentów podniesionych w odwołaniu, w szczególności w zakresie znaczenia daty wejścia w życie art. 6 ustawy oraz charakteru prawa powstałego z mocy tego przepisu, a także ograniczenia się do selektywnego powołania orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego bez wyjaśnienia zakresu jego zastosowania w realiach niniejszej sprawy, uchybienie to uniemożliwia kontrolę instancyjną i sądową rozumowania organu, podczas gdy prawidłowe uzasadnienie powinno jasno wskazywać tok rozumowania prowadzący do rozstrzygnięcia; 6) art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na przyjęciu wykładni przepisów prawa materialnego prowadzącej do pozbawienia skarżącego ochrony przysługującego mu prawa majątkowego o charakterze dziedzicznym, powstałego z mocy prawa, wyłącznie na skutek upływu czasu oraz pogorszenia stanu technicznego budynku, bez istnienia jednoznacznej podstawy ustawowej przewidującej wygaśniecie tego prawa, naruszenie to skutkowało nieproporcjonalnym ograniczeniem prawa majątkowego skarżącego, podczas gdy prawidłowa wykładnia powinna uwzględniać konstytucyjną zasadę ochrony praw nabytych oraz zakaz ich arbitralnego unicestwienia w drodze wykładni zwężającej. W świetle tak sformułowanych zarzutów autor skargi wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, jak i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego wg nor przepisanych. W skardze zawarto również wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Przedstawiając motywy wystąpienia ze skargą, skarżący podniósł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że W. D. była właścicielką budynku stanowiącego odrębny od gruntu przedmiot własności, posadowionego na działkach nr [...] i [...] w miejscowości S. Wskazany budynek nie istniał nie tylko w dacie wejścia w życie art. 6 ustawy, lecz był również faktycznie użytkowany jak mieszkalny – co najmniej do [...] września 1990 r. Podkreślone został również fakt, iż po śmierci W. D. nie doszło do porzucenia ani całkowitego usunięcia zabudowy. Z ustaleń dokonanych w trakcie oględzin, jak i dokumentacji fotograficznej zgormadzonej w aktach sprawy wywiedziono, że na przedmiotowej nieruchomości znajdują się fundamenty, ściany działowe oraz elementy konstrukcyjne dachu i innych części zabudowy mieszkalnej i gospodarczej. W dalszych motywach skarżący wskazał, że przywołane w treści zaskarżonej decyzji orzeczenie NSA z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1304/22, nie daje podstaw do wniosku, że budynek musi spełnić określone standardy techniczne ani że jego znaczne zniszczenie automatycznie niweczy możliwość realizacji prawa powstałego wcześniej z mocy ustawy. Jednocześnie podniesione zostało, że SKO nie uwzględniło w swojej argumentacji bogatego orzecznictwa sądów administracyjnych, zgodnie z którym kluczowe znaczenie dla zastosowania art. 6 ustawy ma stan zabudowy na dzień 1 stycznia 1989 r. Podsumowując, skarżący podkreślił, że organy obu instancji nie dokonały ustaleń w zakresie ustalenia stanu zabudowy na dzień 1 stycznia 1989 r. Dokonana ocena materiału dowodowego miała mieć charakter dowolny, a nie swobodny, gdyż przy jednoczesnym stwierdzeniu istnienia fundamentów, ścian i elementów konstrukcyjnych – uznano, że na przedmiotowej nieruchomości nie istnieje budynek w rozumieniu art. 6 ustawy. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Odnosząc się natomiast do zarzutów podniesionych w skardze stwierdziło, że podstawy na jakich oparte zostało rozstrzygnięcie zostały przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Warto także podnieść, że sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. W konsekwencji sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie m.in. w sprawach skarg na decyzje administracyjne, o czym stanowi art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143), zwanej także dalej: p.p.s.a. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracyjną następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Z kolei na podstawie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem jej art. 57a. To z kolei oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu i może uwzględnić skargę także z powodu innych uchybień niż te, które w niej wskazano. Nadmienić również należy, że sprawa - na zgodny wniosek stron, a także z uwagi na to, że uczestnik postępowania nie odpowiedział na wezwanie Sądu i nie zgłosił żądania w tym przedmiocie - rozpoznana została w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Z tego powodu Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie 3 sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych kryteriów, ocena legalności wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w jakimkolwiek stopniu uzasadniającym podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. Przechodząc do motywów, które stanowiły o rozstrzygnięciu Sąd wskazuje, że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, sporna pozostaje kwestia czy przy tak ustalonym stanie faktycznym organy orzekające w sprawie dokonały prawidłowej subsumcji i wykładni zastosowanych w sprawie przepisów prawa. Zdaniem Sądu, w sprawie nie zaistniały nieprawidłowości zarówno co do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i w zakresie zastosowania do niego przepisów prawa materialnego. Postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone właściwie, ustalenia organów nie pozostawiają wątpliwości, a podjęte rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Stąd, akceptując i podzielając argumentację organu odwoławczego jako spójną, wyczerpującą i odpowiadającą przepisom prawa Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Rację w sprawie ma Kolegium, że kwestią sporną w niej nie jest stan techniczny budynku, gdyż ten budynek nie istnieje. Spór zasadniczo koncentruje się na tym czy pozostałości po budynku w okolicznościach przedmiotowej sprawy uzasadniają stanowiska organów I i II instancji, czy rację ma strona. Poza sporem jest, czego dowodzi chociażby dokumentacja fotograficzna, że przedmiotowa nieruchomość jest opuszczona, nieużytkowana, co istotne, od wielu lat. Nie znajdują się na niej żadne zabudowania. Przez jej środek przebiega wyjeżdżona droga – prawdopodobnie droga dojazdowa do sąsiednich pól. W tych okolicznościach zasadnie uznały organy, że na przedmiotowej działce nie znajdują się żadne budynki ani też jakikolwiek ich substrat. Tymczasem do skutecznego ubiegania się o prawo nieodpłatnego przeniesienia własności ustawowym wymogiem jest nie tylko legitymowanie się tytułem własności do budynków, ale również wykazanie, że w chwili orzekania, znajdują się one na działce wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Przy czym rację mają organy, że nie chodzi o jakikolwiek budynek, lecz o budynki, które istniały w dniu wydania decyzji o przekazaniu gospodarstwa rolnego za rentę. Wskazać także należy, że organ udokumentował czy udowodnił, iż Wydział Podatków i Opłat Urzędu Miejskiego w W. nie posiada jakichkolwiek informacji dotyczących opłacania podatku za działkę [...] w latach 2014-2020, natomiast za lata 1990-2013 brak jest przedmiotowych danych. Jeżeli chodzi zaś o lata 2020-2024, po podziale działki [...] na działki [...] i [...] podatek nie był naliczany. Zatem dokumenty dowodzą odmiennie od twierdzeń strony, która kwestionuje nie dające się obalić ustalenia faktyczne. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowił art. 6 ustawy z dnia 24 lutego 1989 r. o zmianie ustawy o zabezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin o zmianie ustawy o podatku rolnym (Dz. U. Nr 10, poz. 53 z późn. zm.) – dalej jako ustawa lub z.u.s.r. Zgodnie z tą regulacją właścicielom budynków znajdujących się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu na podstawie przepisów obowiązujących przed dniem 1 stycznia 1983 r. przysługuje nieodpłatnie na własność działka gruntu, na której te budynki zostały wniesione. Z własnością wyłączonej nieruchomości jest związana służebność gruntowa w zakresie niezbędnym do korzystania z niej. Przepis ten należy stosować tak do rolników, którzy przekazali gospodarstwo, jak tez do ich następców prawnych (spadkobierców). Osoba ubiegająca się o przyznanie jej prawa własności nieruchomości zabudowanej, o której mowa w art. 6 wskazanej wyżej ustawy, powinna wykazać się tytułem własności wynikającym ze spadkobrania po rolniku, który przekazał gospodarstwo rolne Państwu z wyłączeniem budynków. Z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa, w zamian na rentę, w tym działki nr [...], nr KW [...], położonej w S., pow. K., stanowiącej własność W. D., nastąpiło na podstawie decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w W. z dnia 13 października 1974 r., wydanej na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. 1974 r. Nr 21, poz. 118 z późn. zm.), dalej jako u.p.g.r. Ustawa ta pozwalała aby rolnik, który przekazał gospodarstwo rolne za rentę, zatrzymał budynki wchodzące w skład gospodarstw przekazywanego ma rzecz Państwa. Budynki takie stawały się odrębnym od gruntu przedmiotem własności z chwilą przejścia nieruchomości na rzecz Państwa (art. 11 ust. 1 u.p.g.r.). Ponadto, z akt sprawy wynika, iż decyzją Wojewody Opolskiego z dnia 26 września 2018 r., nr [...], stwierdzono nabycie z mocy prawa przez Gminę W., nieodpłatnie, własność przedmiotowej nieruchomości. Z kolei decyzją z dnia 4 sierpnia 2020 r., nr [...], Burmistrz W. zatwierdził jej podział na działki o nr [...] i [...]. Okoliczności te nie są sporne. Na podstawie, dołączonego przez skarżącego do wniosku z dnia 20 maja 2024 r. postanowienia Sądu Rejonowego w K. z 23 kwietnia 2024 r., sygn. akt [...], ustalono natomiast, że nieruchomość budynkową o nr KW [...], wchodzącą w skład spadku po W. D., przyznano na wyłączność skarżącemu. Podstawową kwestią podlegającą rozstrzygnięciu przez Sąd w niniejszej sprawie jest zasadniczo odpowiedź na pytanie w jakiej dacie istnienie budynku stanowi przesłankę do wydania pozytywnej decyzji na podstawie art. 6 ustawy. Kwestia ta jest w przedmiotowej sprawie zasadnicza zwłaszcza, że w tym zakresie w orzecznictwie do pewnego okresu prezentowane były dwa stanowiska. Zgodnie z pierwszym, na który powołuje się ekarżący, wystarczającym jest, by budynki istniały w dacie wejścia w życie art. 6 (vide: wyroki NSA z 25 kwietnia 1991 r., sygn. akt II SA 194/91; z 24 kwietnia 2009, sygn. akt I OSK 643/08; wyrok WSA w Poznaniu z 16 maja 2013 r., sygn. akt II SA/Po 107/13; WSA w Białymstoku z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt II SA/Bk 187/16). Natomiast zgodnie z drugim poglądem, prezentowanym w aktualnym orzecznictwie i podzielanym przez skład orzekający w sprawie niniejszej, podmiot występujący z żądaniem nieodpłatnego przeniesienia na niego własności gruntu pod budynkiem musi wykazać, że jest właścicielem tych budynków, a więc budynki te (lub budynek), muszą istnieć w dacie zgłoszenia żądania i w dacie orzekania przez organy administracji (vide: wyroki NSA z 1 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1648/10; z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 838/15; z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1304/22; wyroki WSA w Białymstoku z 16 stycznia 2024 r. sygn. akt II SA/Bk 779/23; z 4 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Bk 17/21 od którego oddalono skargę kasacyjną wyrokiem z 8 marca 2022 r., wydanym w sprawie sygn. akt I OSK 1048/21 czy też wyrok z 13 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 811/13 od którego także oddalono skargę kasacyjną wyrokiem z 24 maja 2016 r., wydanym w sprawie sygn. akt II OSK 1474/140). Przenosząc powyższe na grunt kontrolowanej sprawy – jak wskazano powyżej –bezsporną jest okoliczność, że: po pierwsze – w dacie wejścia w życie art. 6 ustawy, tj. na dzień 1 stycznia 1989 r. na przedmiotowej działce istniał budynek, po drugie – zarówno w dacie złożenia wniosku o wydanie decyzji o przeniesieniu na rzecz skarżącego nieodpłatnie prawa własności działki, jak i w dniu podejmowania decyzji na działce tej nie znajdowały się już żadne budynki, które mogłyby stanowić przedmiot odrębnej własności. Z uwagi na zarzuty podnoszone w skardze podkreślenia wymaga, że z protokołu oględzin przeprowadzonych w dniach 20 czerwca 2024 r. oraz 10 kwietnia 2025 r. i dołączonej do pierwszego z nich dokumentacji fotograficznej wynika, iż działka porośnięta jest krzewami, drzewami, na działce znajdują się szczątki fundamentów budynku oraz stos gruzu. Tym samym - wobec takich bezspornych okoliczności faktycznych - stwierdzić należy w dniu złożenia wniosku przestał istnieć na przedmiotowej działce przedmiot odrębnej własności budynków, a co za tym idzie nie istnieje również podmiot, któremu to prawo przysługuje (por. wyrok NSA z 1 grudnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1648/10). Nie można być bowiem właścicielem budynków nieistniejących. W przywołanym powyżej orzeczeniu NSA wskazano również, że uprawnienie z art. 6 ustawy służy właścicielom budynków, jeśli idzie o podmiot tej normy, a budynki muszą znajdować się na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, co odnosi się do przedmiotu jej unormowania. Oznacza to, że aby ubiegać się o prawo nieodpłatnego nabycia własności działki należy legitymować się tytułem, własności do budynków - być zatem ich właścicielem oraz wykazać, że znajdują się one na działce, wchodzącej w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Dlatego też, mimo że skarżący był legitymowany do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem, tut. Sąd uznał że podjęte w sprawie rozstrzygnięcia odpowiadały prawu. Z pola widzenia nie może bowiem zniknąć fakt, iż celem uprawnienia z art. 6 ustawy jest zwrócenie właścicielowi budynku działki gruntu ściśle związanej z tym budynkiem, a tym samym zniesienie odrębnej własności budynku i w konsekwencji doprowadzenie do stanu, w którym los prawny budynków podziela los prawny gruntu, na którym są one usytuowane. Nieodpłatne przeniesienie własności nieruchomości na podstawie art. 6 ustawy jest możliwe tak długo, jak długo istnieją posadowione na tej nieruchomości budynki stanowiące odrębną własność. Przy czym dla zastosowania art. 6 ustawy nie wystarczy, aby na działce znajdowały się pozostałości po budynkach, lecz konieczne jest, by w dniu orzekania o przyznaniu własności działki, fizycznie istniał choćby jeden budynek bez względu na jego stan techniczny (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 16 stycznia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 779/23). Zwrot przekazanej na własność Państwa działki gruntu pod budynkami zapewniać ma jeszcze bardziej racjonalne wykorzystanie zarówno budynku, jak i gruntu pod tymi budynkami oraz doprowadzenie do sytuacji, że będą one stanowiły jeden przedmiot własności danej osoby. Trudno bowiem uznać, iż możliwy jest zwrot własności gruntu związanego z budynkiem w sytuacji, gdzie przedmiotowy budynek nie istnieje. W takim razie przyjąć należy, że wraz z ustaniem fizycznego bytu budynku, jako budowli, odpadła również przesłanka warunkująca nieodpłatne przeniesienie własności gruntu. W świetle art. 6 powołanej ustawy, należy uznać, że to uregulowanie nie może być traktowane jako podstawa prawna do zwrotu działki gruntu, na której nie ma budynków, po to tylko, aby przysporzyć materialnych korzyści następcy właścicieli przekazanego na rzecz Państwa gospodarstwa rolnego (por. wyrok NSA z 24 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 1474/14). Zasadniczą zatem przesłanką przyznania własności działki w trybie art. 6 ustawy jest, aby w dniu orzekania o przyznaniu tej własności, na działce, która wchodziła w skład gospodarstwa przekazanego Państwu fizycznie istniał choćby jeden budynek, bez względu na jego stan techniczny. Z kolei, budynkiem jest tylko taki obiekt budowlany, który odpowiada określeniu budynku w prawie budowlanym, a w stosunkach cywilnoprawnych jest w szczególności zgodny z pojęciem budynku jako nieruchomości według art. 46 § 1 k.c. W świetle art. 3 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U z 2024 r. poz. 725, ze zm.), zwanej dalej: P.b., przez budynek należy rozumieć taki obiekt budowlany, który jest trwale związany z gruntem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych oraz posiada fundamenty i dach. Stąd w pełni racjonalne i zamierzone jawi się odniesienie się przez ustawodawcę w stosowanym w niniejszej sprawie przepisie do aktualnego stanu własności budynku, gdyż jedynie jego faktyczne aktualne istnienie daje gwarancję prawidłowego i niespornego ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych do nabycia prawa własności gruntu związanego z owym budynkiem i dalszego funkcjonowania zabudowanej nieruchomości w obrocie prawnym zgodnie z zasadą superficies solo cedit. Stąd też nabycie własności gruntu uwarunkowane jest w sposób nie budzący wątpliwości istnieniem na tym gruncie budynku, stanowiącego odrębny przedmiot własności. Na podkreślenie zasługuje również fakt, iż niemożliwe do przyjęcia na gruncie niniejszej sprawy jest fakt, iż sam fakt wejścia w życie omawianej ustawy przesądzi z mocy prawa o nieodpłatnym przeniesieniu własności gruntu. Sformułowanie użyte w art. 6 zdanie 3 ustawy, zgodnie z którym o przeniesieniu własności działki, jej wielkości oraz ustanowieniu służebności orzeka właściwy organ administracji publicznej przeczy temu, że nabycie własności działki nie następuje ex lege, lecz w drodze konstytutywnej decyzji o nieodpłatnym przeniesieniu własności działki pod budynkami na rzecz właściciela tych budynków, musi więc uwzględniać stan prawny i faktyczny istniejący w dniu wydania decyzji przez organ administracji. Dowolność interpretacji tego prawa przeczyłaby intencjom ustawodawcy. Dlatego nie sposób zgodzić się z twierdzeniami zawartymi w skardze, jakoby to, co w dacie orzekania przez organy znajdował się na przedmiotowej działce utożsamiać należałoby z budynkiem. I o ile w art. 6 ustawy ustawodawca nie przesądził o stanie technicznym budynków znajdujących się na działkach gruntu, które wchodziły w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu, to kwestia ta jest prawnie obojętne w przedmiotowej sprawie i nie może być badana w niniejszym postępowaniu, bowiem trudno poddać ocenie stan techniczny budynku, który w ogóle nie istnieje. Z ustaleń poczynionych w toku postępowania administracyjnego wynika, że na przedmiotowej działce gruntu znajdują się wyłącznie pozostałości po budynku, który wzniesiono na działce gruntu, która wchodziła w skład gospodarstwa rolnego przekazanego Państwu. Sąd w rozpoznawanej sprawie podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym zarówno wykładnia językowa, jak i wykładnia celowościowa art. 6 z.u.s.r. wskazuje, iż niespełnienie przesłanki istnienia na działce gruntu budynków w dacie orzekania przez organy administracji skutkować powinno wydaniem decyzji odmawiającej nieodpłatnego przyznania wnioskodawcy własności działki (por. wyrok NSA z 13 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 838/15). Irrelewantne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest to, w jakim stanie znajdowały się budynki na gruncie w dniu wejścia w życie ustawy. Stąd nie można przyjąć, że stan faktyczny sprawy nie został należycie wyjaśniony. Organy szeroko uzasadniły swoje stanowisko, że obecna pozostałość po budynku nie spełnia dyspozycji art. 6 ustawy. W świetle powyższego bezpodstawne jest zarzucanie organowi naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., bowiem decyzja oparte została na dokładnie i wyczerpująco ustalonym stanie faktycznym, istotnym z punktu widzenia zastosowanego art. 6 ustawy. Odnosząc się zarzutu naruszenia art. 107 § 3 K.p.a. Sąd stwierdza, że decyzja Kolegium spełnia wzorce ustawowe w zakresie jej elementów składowych. Warto zaznaczyć, że uzasadnienie decyzji nie jest wadliwe tylko wtedy, gdy nie zawiera wszystkich wymaganych elementów, ale także wtedy, gdy mimo formalnej poprawności jego treść - ze względu np. na ogólnikowość stwierdzeń i argumentów - nie pozwala na skontrolowanie poprawności rozstrzygnięcia sprawy, a tym samym czyni w stopniu istotnym wątpliwym poprawność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie. W ocenie Sądu, na gruncie kontrolowanej sprawy, uzasadnienie organu odwoławczego uczyniło zadość ustawowym wymaganiom oraz umożliwiło skarżącemu merytoryczne odniesienie się do postanowień w nim zawartych. W niniejsze sprawy SKO prawidłowo odkodowało normę z art. 6 ustawy, a tym samym słusznie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uznając, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają przepisów prawa w stopniu warunkującym ich uchylenie konieczne stało się oddalenie skargi, co ma umocowanie w art. 151 P.p.s.a Wszystkie powołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, CBOSA.